Odkryj początki Polski w swojej okolicy
Kiedy 1050 lat temu Mieszko I przyjmował chrzest, w dorzeczu Sanu gospodarowało plemię Lędzian. Uprawiali ziemie na żyznych lędach Sanu i Wiaru, pozyskiwali sól ze źródeł solankowych, a dla ochrony tych bogactw i własnych osad budowali grody, przez wielu historyków nazywanych Grodami Czerwieńskimi. Najważniejszy był gród przemyski, ponieważ ochraniał stały bród na Sanie i zabezpieczał strategiczne przejście w Bramie Przemyskiej. Według legendy został założony w VIII w. przez księcia Przemysława, według historyków w X w. przez Czechów z dynastii Przemyślidów. Bolesław Chrobry na terenie grodu zbudował pierwsze kamienne budowle: rotundę i palatium (pałac władcy), których fundamenty zachowały się do dziś. Z grodem współpracowały: punkt sygnalizacji optycznej na Kopcu Tatarskim, z którego roztacza się szeroka panorama na Bramę Przemyska i być może strażnica na wzgórzu Trzech Krzyży, strzegąca brodu na Sanie.
Na południe od Przemyśla znajdują się tajemnicze grodziska i kopce z okresu wczesnego średniowiecza: 435 m n.p.m. w Aksmanicach, Grabnik 461 m n.p.m, Magdalenka 393 m n.p.m., 260 m n.p.m. Nowe Sady oraz kopiec w Sólcy. Zbudowane zostały na stromych, trudno dostępnych wzgórzach górujących nad płaską doliną Wiaru. Dodatkowo chroniły je wysokie wały o konstrukcji ziemno-drewnianej i w wielu przypadkach suche fosy. Dawały schronienie ludności, zabezpieczały solanki. Tworzyły system obronny pogranicza. Poprzez kopiec w Sólcy miały bezpośrednią łączność wzrokową z głównym grodem w Przemyślu. DOFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW MUZEUM HISTORII POLSKI W WARSZAWIE W RAMACH PROGRAMU „PATRIOTYZM JUTRA” . [licencja CC BY]
Grodzisko w Aksmanicach
Do ulokowania grodu wykorzystano kulminację wzniesienia 435 m n.p.m., znajdującego się dziale wodnym między Wiarem a potokiem Zalesie około 600 m na wschód od dzisiejszych zabudowań wsi Gruszowa. Na podstawie znalezionych na majdanie w 1968 roku kilkunastu fragmentów ceramiki przez E. i J. Kotlarczyków określono jego chronologię na okres wczesnego średniowiecza. Majdan otaczają dwa wały: zewnętrzny (680 m długości) i wewnętrzny (440 m długości) i prowadzą do niego dwie drogi od północy i południa. Wymiary grodu 550 m x 135 m, powierzchnia ok. 4,5 ha, łączna długość wałów ok. 1,2 km. [licencja CC BY] opis na podstawie literatury: Kotlarczyk J., Żaki A. Nieznane grodzisko wczesnośredniowieczne w Aksmanicach pod Przemyślem, Acta Archeologica Carpathica, Tom. XI, 1969
Informacje praktyczne
Do grodziska prowadzi droga leśna o nieustabilizowanym przebiegu. Mogą być fragmenty rozjeżdżona przez ciągniki. Kilka lat temu został wytyczony przez uczniów szkoły w Huwnikach szlak od Gruszowej do grodziska oznaczony czerwonym trójkątem. Niestety jest już częściowo nieczytelny. Skrytka zawiera: logbook, ołówki, gadżety na wymianę, dla pierwszych znalazców monety wzorowane na piastowskich denarach, nawiązujące do 1050-lecia chrztu Polski. pojemnik starannie odłóż na miejsce i przyciśnij kamieniem.