Druppel, een educatieve waterwandeling door Antwerpen
Doorheen de geschiedenis is water altijd van fundamenteel belang geweest voor de volkeren die zich in een gebied vestigden. Deze waterwandeling toont de rol van water in de stad en de wereld. Water is leven, maar kan het ook verdelen of vernietigen. Tijdens de wandeling kom je niet alleen meer te weten over de geschiedenis van de stad, maar ook over ecologie en duurzame ontwikkelingen in de wereld.
Deze Geocache wandeling zal langs verschillende punten brengen in Antwerpen die gelinkt zijn aan water en het belang hiervan. Je kunt de wandeling in eender welke volgorde doen, al is het best om bij #1 te beginnen. Alle caches zijn microcaches en zal je herkennen aan het Geocache logo en een waterdruppel op de buitenkant. De moeilijkheidsgraad ligt niet al te hoog omdat dit ook interessant moet zijn voor jongeren.
Waterkeringsmuur Jordaenskaai
51.2269833°N, 004.4005000°E
Water verenigt en verdeelt
Dankzij de ligging aan het water en de verbinding met de zee, is Antwerpen steeds door de handel in contact geweest met de hele wereld. Zeeën en rivieren zijn een weg om anderen te bereiken. Mensen gingen wonen bij rivieren en waar ze water vonden. Vaak lopen rivieren door verschillende landen, zoals de Mekong, de Ganges, de Jordaan, de Tigris, maar ook de Rijn, de Maas en de Schelde. Eeuwen lang vormde de Schelde de grens tussen het Franse en het Duitse rijk
Vissen in de Schelde
Van 1960 tot 1990 was de Schelde tussen Antwerpen en Gent zo goed als dood. Bacteriën braken de vervuilende stoffen in het water af en verbruikten hierbij alle zuurstof, zodat de vissen niet bleven leven. Vandaag gaan de vissoorten er op vooruit. Toch missen we nog enkele inheemse soorten en is de vispopulatie klein. Waardevolle habitats zoals slikken en schorren werden geruimd voor een rechte diepe waterloop. Het Sigmaplan, het masterplan voor de heraanleg van de Scheldekaaien, zal Antwerpen beter beschermen tegen overstromingen. Hierdoor komen er weer slikken en schorren bij. Voor de ‘Scheldevissen’ niets dan goed nieuws.
Overstromingsgevaar
“De waterkeringsmuur moet minstens 90 cm hoog worden” zeggen onderzoekers, “Door het broeikas effect en de dreigende stijging van de zeespiegel is de kans op overstromingen veel groter”. Bovendien vertoont de historische kaaimuur, gelegen aan de “blauwe steen” waar de schepen aanmeren, op verschillende plaatsen stabiliteitsproblemen. Volgens het Sigmaplan moet die muur ook verstevigd worden. De stad grijpt dit meteen aan om de kaaien her in te richten.
Het klimaat verandert door de toename van broeikasgassen waardoor de aarde minder afkoelt. C0² is het belangrijkste broeikasgas. De laatste honderd jaar komt C0² in een verhoogd tempo vrij door de verbranding van aardolie en aardgas nodig voor transport, industrie, verwarming van gebouwen en landbouw.
Berekeningen zeggen dat het zeeniveau aan het einde van deze eeuw tussen 59 en 201 cm hoger zal liggen. Dat treft ontwikkelingslanden veel zwaarder dan ons. Volledige eilanden en kustgebieden zullen onder de waterspiegel verdwijnen.
Wij kunnen allemaal helpen om het tij te keren.
Onderweg naar Cache #2 kom je nog twee andere plekken tegen die belang hebben aan water. Op deze twee plekken zijn geen caches verstopt, maar laat je dat niet weerhouden om er eens voorbij te wandelen.
Brouwersvliet
51.2270900°N, 004.4034030°E
Kanalen in de stad
Aan het eind van de middeleeuwen was Antwerpen een echte ‘waterstad’. De ruien, de vlieten en vesten werden gebruikt als verdediging, maar ook om goederen te vervoeren, afval te lozen en als open riool. Veel straatnamen die eindigen op –rui, -vliet, of –vest verwijzen nog naar het water dat er vroeger liep: Sint-Jansvliet, Suikerrui, Katelijnevest… of naar bruggen, zoals de Meirbrug en de Pottenbrug.
De stad groeide, de stank van de ruien was niet meer te harden en er was nood aan meer leefruimte. In de 16de eeuw werden de ruien overwelfd en zette men er gebouwen op. Soms waren dat prominente gebouwen, zoals de Carolus Borromeuskerk.
De meeste steden zijn door de jaren heen sterk gebetonneerd. Dit heeft ook een weerslag op het klimaat binnen de stad. Meer beton, steen en asfalt houden de warmte langer vast en geven die pas ’s avonds af. Zo komt het dat het minder afkoelt. Men spreekt hier van een stedelijk hitte eiland effect.
Om het straatbeeld mooier te maken én het effect van een hitte-eiland te verminderen, hebben stedenbouwkundigen het principe van stadslobben bedacht. Hier worden stroken bebouwing afgewisseld met ‘blauwgroene vingers’: stukjes natuur en water die tot in het centrum van de stad kunnen lopen. De planten en het water zorgen voor mee verdamping en een koelere luchtstroom.
Amsterdam is een van de voorlopers als ‘lobbenstad’.
Adriaan Brouwerstraat 20
51.2275800°N, 004.4033010°E
Een ‘waterhuis’ uit de 16de eeuw
In de 16e eeuw dronken de Antwerpenaren gemiddeld bijna één liter bier per dag. Gelukkig was het minder sterk dan het bier van vandaag, maar 0,8°. Omwille van het productieproces was het hygiënischer om bier te drinken dan het water uit de grachten en rivieren.
Gilbert Van Schoonbeke richtte in die tijd maar liefst zestien brouwerijen op in Antwerpen. Voor de aanvoer van water bouwde hij ook een “Waterhuys”. Het water van de Schelde was brak, daarom liet hij het heldere water van de Schijn, dat in de nieuwe stadsvesten liep, via een stenen buis tot in een grote vergaarbak lopen. Een mechanisme met metalen emmers, aangedreven door paarden in een rosmolen, bracht het water omhoog. Loden buizen brachten het naar de brouwerijen in de buurt.
Pas na de cholera-epidemies met meer dan 3 000 doden, kreeg Antwerpen in de tweede helft van de 19e eeuw drinkwater uit de Nete via waterleidingen.
Vandaag komt het drinkwater voor Antwerpen uit het Albertkanaal. Het oppervlaktewater wordt gezuiverd zodat het als drinkwater uit onze kranen loopt.
In 1961 werd het ‘Brouwershuis’ zoals het Waterhuys later werd genoemd, een museum. Momenteel is het gesloten voor publiek.