Falkowa - osuwisko EarthCache

Skrytka typu EarthCache nie posiada fizycznego pojemnika. Aby zaliczyć znalezienie EC powinnaś/powinieneś udać się na miejsce (współrzędne) odpowiedzieć na pytania zamieszczone w opisie tej skrytki i przesłać je do mnie za pomocą formularza kontaktowego. Proszę o przesłanie odpowiedzi do 3 dni od wizyty na miejscu. Jeżeli Twoje odpowiedzi będą błędne, wskażę dodatkowe informacje. Wpisy bez przesłanych prawidłowych odpowiedzi będą kasowane po 14 dniach. Życzę miłej zabawy.

Skutki rozwoju procesów osuwiskowych mają destrukcyjny wpływ przede wszystkim na infrastrukturę -  powodują niszczenie dróg, torów kolejowych, linii przesyłowych oraz budynków, a niejednokrotnie pochłaniają również ofiary w ludziach.

Występowanie osuwisk w Polsce

Szacuje się, że na terenie Polski znajduje się około 25 tysięcy osuwisk. Według informacji przedstawionych przez państwowy Instytut Geologiczny, po katastrofalnych opadach deszczu w 1997 roku w samych Karpatach uaktywniło się około 20 000 osuwisk. Obszar ten, ze względu na morfologię i budowę geologiczną jest najbardziej narażony na powstawanie ruchów osuwiskowych – występuje tu blisko 95% wszystkich osuwisk w naszym kraju, choć obszarowo zajmuje jedynie 6% jego powierzchni.

Na pozostałym obszarze kraju rozwój osuwisk następuje głównie w obrębie przydolinnych partii wzniesień oraz w miejscach, gdzie występują grunty szczególnie podatne na uplastycznienie, np. pokrywy lessowe lub inne o charakterze gruntów pylastych. Kolejnym obszarem zagrożonym powstawaniem osuwisk jest wybrzeże Bałtyku, gdzie formy klifowe narażone są na erozyjną działalność fal morskich.

Przyczyny powstawania osuwisk

Najczęstsze przyczyny powstawania osuwisk to:

– wzrost wilgotności gruntu spowodowany długotrwałymi opadami lub roztopami;

– podcięcie stoku w efekcie oddziaływania czynników naturalnych (erozja, abrazja) lub działalności człowieka (np. przy budowie drogi);

– nadmierne obciążenie stoku, np. przez budownictwo;

– wibracje związane np. z pracami ziemnymi, ruchem samochodowym, eksplozjami;

– trzęsienia ziemi,

– elementy budowy geologicznej,

– geometria stoku.

Podstawowe pojęcia związane z tematyką osuwisk

                Podstawowe pojęcia związane z tematyką osuwisk opracowano na podstawie Instrukcji opracowania Mapy osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi w skali 1:10000, PIG, zespół autorski: Dariusz Grabowski, Paweł Marciniec, Teresa Mrozek, Piotr Nescieruk, Wojciech Rączkowski, Antoni Wójcik, Ziemowit Zimnal, Warszawa 2008).

Aktywność osuwiska – zachowanie się mas skalnych określone w czasie.

Czoło osuwiska – najbardziej zewnętrzna część  jęzora osuwiskowego, kończąca się wyraźnym progiem nad obszarem nie objętym procesem  osuwania.

Koluwium – utwory przemieszczone w dół stoku przez ruchy grawitacyjne. Koluwium może obejmować:

– materiał detrytyczny (okruchowy) złożoony z rozdrobnionych skał/gruntów; bywa również określany jako brekcja koluwialna lub brekcja osuwiskowa;

– materiał pakietowy złożony z pakietów różnych skał/gruntów (np. pakiety piaskowcowo-łupkowe);

– materiał detrytyczno-blokowy złożony z wymieszanego materiału detrytycznego oraz głazów, bloków i pakietów skalnych;

– bloki (głazy) – materiał złożony głównie z bloków i głazów skał zwięzłych;

– gliny i/lub iły – materiał pylasto-ilasty;

– gliny z rumoszem – materiał pylasto-piaszczysty z okruchami innych skał (np. piaskowce, zlepieńce, łupki, iłowce, wapienie, margle);

– lessy i gliny lessopodobne – materiał pylasty;

– materiał antropogeniczny złożony z gruntów nasypowych, utworzonych z produktów gospodarczej lub przemysłowej działalności człowieka.

Nisza osuwiskowa – półkoliste, nieckowate zagłębienie na stoku powstałe w wyniku grawitacyjnego oderwania i osunięcia mas skalnych; w górnej części osuwiska ograniczona jest ona skarpą osuwiskową

Osuwisko, zsuw – forma rzeźby powstała w wyniku przemieszczenia materiału skalnego w dół stoku wzdłuż powierzchni poślizgu. W klasycznej formie posiada niszę osuwiskową z wyraźną skarpą osuwiskową, strefę transportu oraz strefę akumulacji w formie jęzora osuwiskowego z czołem.

Powierzchnia poślizgu – powierzchnia oderwania lub strefa, wzdłuż której zachodzi przemieszczenie utworów.

Próg wewnątrzosuwiskowy – wypukła forma terenu w obrębie osuwiska

Rów osuwiskowy – wydłużone obniżenie w obrębie osuwiska, ograniczone zwykle asymetrycznymi skarpami.

Skarpa osuwiskowa – stromy fragment stoku (ściana) powstały w wyniku grawitacyjnego przemieszczenia materiału, będący odsłonięciem powierzchni odkłucia (oderwania).

– skarpa główna rozpoczyna się na skraju górnej, niezaburzonej powierzchni stoku w

 miejscu odsłonięcia głównej powierzchni odkłucia (oderwania),

– skarpy wtórne - strome powierzchnie (ściany), które mogą występować w obrębie koluwium; powstają w wyniku wtórnych przemieszczeń.

Wysięk – miejsce, gdzie woda podziemna wysącza się na powierzchnię terenu, nie tworząc wyraźnego skoncentrowanego wypływu.

Zagłębienie wewnątrzosuwiskowe – wklęsła forma terenu w obrębie osuwiska, najczęściej bezodpływowa.

Podział osuwisk ze względu na typ

OSUWISKA KONSEKWENTNE (zsuwy) - powstają ze ścięcia wzdłuż powierzchni biegnącej zgodnie z powierzchnią warstwowania (osuwiska konsekwentno - strukturalne), powierzchnią spękań i szczelin (konsekwentno-szczelinowe), powierzchnią oddzielającą strefę zwietrzeliny od podłoża (konsekwentno-zwietrzelinowe) lub powierzchnią poślizgu starych osuwisk. Osuwiska tego typu są spotykane najczęściej w rejonach górskich o budowie fliszowej, o rozwiniętym profilu zwietrzelinowym , a także w utworach zaburzonych glacitektoniczne. Wśród osuwisk konsekwentnych można wyróżnić:

– osuwisko konsekwentno-zwietrzelinowe – powstałe wzdłuż powierzchni oddzielającej zwietrzelinę od podłoża skalnego;

- osuwisko konsekwentno-strukturalne – powstałe wzdłuż powierzchni strukturalnej, biegnącej zgodnie z powierzchnią uławicenia. W przypadku osuwiska konsekwentno-strukturalnego muszą być spełnione dodatkowo następujące warunki: 1) kierunek ruchu osuwiska jest zgodny z kierunkiem upadu warstw budujących podłoże, a różnica azymutów jest nie większa niż 5–10^o; 2) kąt upadu warstw jest mniejszy od nachylenia stoku;

– osuwisko konsekwentno-szczelinowe – powstałe, gdy powierzchnia poślizgu jest zgodna z przebiegiem szczelin i spękań;

OSUWISKA INSEKWENTNE - w przypadkach, gdy płaszczyzna rozwinęła się w poprzek lub skośnie do istniejących powierzchni strukturalnych wśród utworów warstwowanych.

OSUWISKA ASEKWENTNE - powstają ze ścięcia w materiale jednorodnym i niewarstwowanym, najczęściej w niezaburzonych iłach i glinach.

OSUWISKA SUFOZYJNE - powstają na skutek wypłukiwania cząstek gruntu przez wypływające u podstawy stoku wody gruntowe, w ośrodku gruntowym mało spoistym (piaski pylaste, pyły piaszczyste).

OSUWISKA OBSEKWENTNE - osuwisko powstałe w wyniku przemieszczenia mas skalnych, które zachodzi poprzecznie do biegu warstw. Jest to szczególny przypadek osuwiska insekwentnego, gdy kierunek ruchu osuwiska jest przeciwny (około 180^o) do kierunku upadu warstw.

A teraz przejdźmy do naszej miejscówki.

Rys.8 Rzeźba terenu rejonu Falkowej z widocznymi osuwiskami

Znajdujesz się na terenie największego w Nowym Sączu osuwiska, w dzielnicy Falkowa. Osuwisko uaktywniło się podczas katastrofalnych opadów deszczu w lipcu 2001. Spowodowało całkowite zniszczenie lub uszkodzenie 7 budynków i wciąż stanowi realne zagrożenie dla około 17 obiektów, w tym szkoły. Osuwisko objęło 10 ha powierzchni, ale w tym rejonie osuwiska nieczynne obejmują około 100 ha i również stanowią potencjalne zagrożenie w przypadku ekstremalnych opadów i nawodnienia profilu gruntowego. Osuwisko rozwinęło się w praktycznie jednorodnych warstwach mioceńskich iłów, a wiercenia wykazały występowanie powierzchni poślizgu na głębokości ok. 30 m ppt. W celu stabilizacji osuwiska wykonano system drenaży odprowadzających wodę na teren terasy rzeki Kamienicy oraz wykonano zabezpieczenia skarp za  pomocą tzw. geosiatek.  Koszt wykonanych prac stabilizujących oraz odtworzenie infrastruktury przekroczył milion dolarów, a prace wciąż muszą być kontynuowane. Z dotychczasowych badań wynika, że osuwisko porusza się w dół zbocza z prędkością około 70 mm na rok, wciąż jest więc osuwiskiem czynnym. Jego aktywność najlepiej odzwierciedla stan wiodących przez jego teren dróg .

Osuwisko na Falkowej, 2001. Fot. Blubox_com

Aby zalogować tego EC musisz wykonać kilka zadań:

1. Udaj się na współrzędne 49°36,618′N 20°44,548′E. W stronę południową rozciąga się skarpa, która jest skarpą główną osuwiska. To właśnie w tym miejscu osuwisko spowodowało największe zniszczenia. Jej wysokość w przybliżeniu wynosi:

A. 2 m

B. 4 m

C. 8 m

2. Przy współrzędnych 49°36,605′N 20°44,490′E znajdują się wkopane w ziemię rury. Jest to zespół tzw piezometrów, służących do obserwacji osuwiska. Mierzy się w nich poziom wody gruntowej oraz odchylenie rur od pionu (za pomocą inklinometru). Napisz, ile piezometrów wchodzi w skład zespołu:

A. 3

B. 4

C. 5

3. Osuwisko na Falkowej rozwinęło się w masie niewarstwowanych iłów mioceńskich. Odpowiedz czy osuwisko to zaliczymy do:

A. konsekwentnych

B. insekwentnych

C. asekwentnych