W rejonie odsłonięcia, przy którym się znajdujemy, dominują tak zwane warstwy beloweskie, fliszowe, zbudowane przede wszystkim z niebieskoszarych i pstrych łupków marglistych oraz piaskowców drobnoziarnistych, szarych, często z dobrze widocznymi hieroglifami (różnymi śladami na powierzchni skał). Powstanie tych warstw datuje się na wczesny eocen, a ich miąższość określono na 150 m. Jednak to, co odsłania się w miejscu wskazanym przez współrzędne, jest czymś nieco starszym - są to margle warstw łąckich, datowane na środkowy eocen. Tkwią one całkowicie, co ciekawe, w obrębie młodszych, wspomnianych na początku warstw beloweskich. W tym przypadku mamy do czynienia z formą zwaną olistolitem. Słownik podaje jego następującą definicję:
Olistolit - masa skalna przemieszczona przez osuwisko podwodne lub na skutek samodzielnego ześlizgnięcia się po skłonie basenu sedymentacyjnego. Za olistolity uważamy bloki skalne o średnicy przekraczającej 4 metry, górna granica nie jest sprecyzowana - jednak masy skalne o rozmiarach rzędu kilku kilometrów nazywamy płaszczowinami grawitacyjnymi.
Oto schemat powstawania olistolitów.
Używając słownictwa niegeologicznego - jest to po prostu duży fragment starszych skał, który po oberwaniu się spoczął na dnie zbiornika na młodszych osadach i został nimi przykryty.
Margle łąckie
Czas na kilka słów na temat margli, a w szczególności margli łąckich. Według słownika margle to skały osadowe, chemiczne, powstałe w wyniku nagromadzenia dużych ilości węglanu wapnia oraz materiału ilastego. Można je uznać zatem za formację przejściową między wapieniami a iłami.
Jeśli chodzi o genezę margli łąckich zdania są podzielone. Jedna z teorii (Żytko, Wacławik, Sikora) mówi, że tworzyły się w wyniku przemieszczenia i ponownego osadzenia się utworów występujących na zboczu nasypu litoralnego, a więc miejsca, gdzie przybrzeżne płycizny schodzą w głąb mórz i oceanów. Druga natomiast (Weiser) przyjmuje, że są one osadem pelagicznym, a więc takim, który tworzy się w strefie toni oceanów, mórz lub wielkich jezior, z dala od wybrzeży. Geolodzy wyspecjalizowani w tematach fliszowych twierdzą, że wykształciły się w wyniku transportu drobnego materiału przez prądy zawiesinowe (widoczne warstwowania przekątne, uziarnienie frakcjonalne czy kierunkowe ułożenie igieł gąbek), u źródeł których leżały podmorskie osuwiska wywołane trzęsieniami ziemi.
Cechą charakterystyczną margli łąckich jest wspomniane występowanie igieł gąbek, których ilość sięga tu niemal 24%. Zbudowane są z krzemionki. Przypuszczalnie rozwojowi organizmów o szkieletach krzemionkowych sprzyjały przemiany szkliwa wulkanicznego uwalniającego SiO2. To właśnie przez igły gąbek, a w zasadzie przez proces ich rozpuszczania, margle łąckie uległy sylifikacji czyli skrzemienieniu.
Earthcache zlokalizowany jest, jak wspomniano, przy olistolicie - wychodni margli łąckich, tworzących w tym miejscu próg w poprzek potoku Kamienica. Umówmy się - średnio malowniczy, taki po prostu miły dla oka. Olistolit ten ma około 200 m długości, a idąc w górę rzeki, przed kolejnym mostem (na prawym brzegu), znajdziemy ciekawostkę - odsłonięcie, w którym margle rozcinają żyły kalcytu o grubości dochodzącej do 20 cm. To opcja raczej nie dla miłośników statystyk, bo dojście jest trochę utrudnione.
Żeby zalogować EC, odpowiedzcie na pytania:
1. Kolor margli najbardziej zbliżony jest do:
A) zielonego
B) szarego
C) wiśniowoczerwonego
2. Z miejsca, w którym stoisz policz, ile ostróg skalnych wcina się w koryto potoku z lewego i prawego brzegu:
A) lewy: 3, prawy: 2
B) lewy: 2, prawy: 5
C) lewy: 2, prawy: 2
3. Spójrz na ostrogę na początku muru na prawym brzegu oraz na jej przedłużenie na brzegu lewym. Przyjrzyj się różnicom w wykształceniu powierzchni skał i wybierz poprawną odpowiedź:
A) skały na obu brzegach są wygładzone
B) skały na lewym brzegu są ostrokrawędziste, na prawym wygładzone,
C) skały na lewym brzegu są wygładzone, na prawym ostre.
4. Czy elementy zalegania warstw w olistolicie można skorelować z rozciągłością i upadem warstw macierzystej formacji, z której pochodzi? Dlaczego?
5. Jakie organizmy są odpowiedzialne za skrzemienienie margli łąckich?
6. Około 8 m poniżej olistolitu (lewy brzeg, w dół rzeki) między otoczakami odsłaniają się łupki warstw beloweskich. Oszacuj kąt ich zapadania:
A) 0 stopni - ułożone są praktycznie płasko
B) ok. 30 stopni - tak bardziej poziomo niż pionowo
C) ok. 60 stopni - bliżej pionu niż poziomu.
7. Określ rozciągłość warstw tych łupków względem osi doliny:
A) nie da się określić, bo jak wspomniano w odpowiedzi 6A, leżą horyzontalnie
B) poprzecznie do osi doliny
C) wzdłuż osi doliny
Uwagi praktyczne - na miejsce najłatwiej dotrzeć lewym brzegiem potoku, od mostu na drodze do Łabowca. Uważajcie! Nie schodźcie do koryta potoku po opadach - górskie potoki bardzo szybko przybierają. I jeszcze jedno - to czy brzeg jest lewy czy prawy określa się zawsze stojąc twarzą w dół cieku.
Literatura:
1. Geologia dynamiczna. Aut.: M. Książkiewicz, Wydawnictwa Geologiczne, 1972
2. Słownik geologii dynamicznej. Aut.: W. Jaroszewski i in., Wydawnictwa Geologiczne, 1985.
3. Stratygrafia Polskich Karpat Fliszowych pomiędzy Bielskiem-Białą a Nowym Targiem. Aut.: J. Golonka, A. Wałkowska - Oliwa, GEOLOGIA 2007, Tom 33.
4. Litologia i sedymentacja margli łąckich wschodniej części płaszczowiny magurskiej. Aut.: J. Bromowicz, K. Górniak, Roczniki PTG, 1988