Seria „Zapomniane Perły” dotyczy dawnych, rozsianych po całym powiecie górowskim, ale nie tylko, majątków ziemskich, które sięgają swoim rodowodem niejednokrotnie kilkuset lat wstecz. Niektóre przedstawiane tu dawne dwory i pałace mogłyby zawstydzić niejedną ówczesną znaną rezydencję, jednakże okres swojej świetności mają już poza sobą. Ząb czasu okrutnie się z nimi obszedł. Wiele z pałaców pozbawionych właścicieli czy choćby gospodarza nieuchronnie chyli się ku upadkowi, a dawne parki wokół nich zarosły i zdziczały. Tylko nielicznym z dawnych rezydencji „udało się” i uzyskały drugą szansę na „dalsze życie”. Po kilku podróżach zakończonych ściskiem serca, na widok stanu w jakim dawne majątki obecnie się znajdują, wybór tematyki stał się niejako imperatywem. I nie ma tu znaczenia czy to są dobra poniemieckie. To samo dzieje się z majątkami polskimi rozsianymi na wschodzie. Odchodzi w niepamięć kawał dziedzictwa kulturowego, które nie powinno być skazane na zagładę choćby z powodu obywatelstwa (jak jeszcze do niedawna bywało w związku z państwową i ideologiczną zachętą do niszczenia wszystkiego, co poniemieckie i będące świadectwem "klasowego ucisku"). Warto wiedzieć, że tylko nieliczne z nich padły ofiarą wojennej pożogi. Większość padła łupem powojennych grabieżców, bezmyślnej dewastacji, upływającego czasu, ludzkiej obojętności lub bezdusznych przepisów. Ten kawał historii należy do nas wszystkich. Za kilkanaście/kilkadziesiąt lat po wielu z tych majątków zapewne nie będzie śladu. W pełni zasłużyły na oglądnięcie a już z pewnością na „okeszowanie”. Spójrzmy więc razem, być może po raz ostatni, w ich puste „oczodoły” okien i rozbite „czerepy” dachów. Czasem niestety w miejsca po nich… Zapraszamy.
Kłoda to wieś oddalona o 2 km na wschód od Góry przy drodze do Rawicza. Tak naprawdę to dwie dawne wsie: Kłoda Mała i Kłoda Wielka [niem. Gross Kloden, Klein Kloden], które od roku 2000 występują pod wspólną nazwą: Kłoda Górowska. Obie znane były jeszcze w średniowieczu (pierwsze wzmianki o nich pochodzą z roku 1310). Obie należały do dwóch różnych właścicieli stąd obecność w obu tych miejscowościach dwóch pałaców i dwóch parków podworskich. Pierwszym znanym z imienia i nazwiska właścicielem Kłody Małej był Johan von Hock, a Kłody Wielkiej - Fryderyk von Seher. W obu Kłodach ich kolejni właściciele zaczęli wznosić swoje siedziby - przyszłe pałace. Ten z Kłody Małej został zbudowany w XVII w. przez rodzinę von Luck na miejscu wcześniejszej budowli, o której niewiele wiadomo. Jan von Luck wszedł w posiadanie tych ziem przez małżeństwo z Anną, jego drugą żoną. Był osobą znaną w okolicy gdyż w 1588 roku został starostą górowskim. Po śmierci Jana i Anny majątek przejął ich najstarszy syn Johannes, późniejszy sędzia powiatu górowskiego. Rodzina von Luck przestała włodarzyć w Kłodzie ok. roku 1714. Od roku 1820 właścicielami majątku w Kłodzie Małej zostali: Carl von Schönitz, a od 1869 roku jego córka Elise von Gossler z mężem Eugenem von Gossler, którzy przebudowali/postawili obecny gmach. Również von Gossler cieszył się powszechnym zaufaniem gdyż został wybrany starostą górowskim i pełnił ten urząd do dnia swojej śmierci, 3 października 1892 r. Został pochowany w przypałacowym parku gdzie zachowała się jego tablica nagrobna.
Obecny budynek pałacowy został wzniesiony, w miejsce dawnego dworzyska, na przełomie XIX i XX wieku (niektóre źródła podają, że w 1870, a dalsza jego rozbudowa nastąpiła w 1889 roku). Ostatecznie nadano mu kształt urozmaiconej bryły z trójkondygnacyjną, czworoboczną wieżą. Od strony południowej do pałacu przylega spory staw, przez który przerzucono kamienny most z herbami ostatnich właścicieli: Alfreda von Gossler i Elżbiety von Mauve umieszczonymi na zewnętrznej stronie balustrady. Prowadzi on z pałacu do parku krajobrazowego. Park porasta wiekowy drzewostan, w tym: platany, lipy i dęby. Na jego terenie można spotkać architektoniczny rarytas - wzniesioną - na polecenie Elżbiety von Gossler - w roku 1892 kaplicę (zapewne po śmierci wspomnianego starosty górowskiego), a przy niej tablice pamiątkowe i nagrobki dawnych właścicieli. Majątek w Kłodzie Małej zachował się do dnia dzisiejszego we względnie dobrym stanie, a to dlatego, że przez jakiś czas mieściły się tutaj biura PGR-u, który przeprowadził w budynku niezbędne remonty.
Obecnie niszczejący majątek oczekuje na potencjalnego inwestora. Ostatnio wyceniano go na 4 mln PLN.
Z pałacem w Kłodzie Małej związana jest legenda, ale tej poświęcono osobną skrzyneczkę w serii: „Legendy Góry i okolic”.
Z kolei pałac w sąsiedniej Kłodzie Wielkiej - po przeciwnej stronie drogi - wzniesiony w XVI w. przez rodzinę von Raussendorff) zaraz po wojnie zamieszkany był przez okoliczną ludność i praktycznie nie doczekał się poważniejszego remontu, poza niewielkimi wewnętrznymi poprawkami. Dlatego zachował się w kondycji dużo gorszej niż sąsiedni majątek i jego los jest raczej przesądzony.
Dla zainteresowanych trochę informacji natury technicznej: powstały na przełomie XIX i XX w. pałac (w Kłodzie Małej), zabudowania folwarczne, grunty oraz park zajmują łącznie powierzchnię 11,0571 ha. Pałac ma trzy kondygnacje naziemne, poddasze i piwnice wspierane przez łukowate stropy. Od strony północnej pałacu znajduje się wieża, a od strony południowej duży taras. Powierzchnia użytkowa pałacu wynosi 1410 m. kw. Pałac otacza park z różnorodną roślinnością, ze spiętrzeniami wody i stawami. Obok pałacu położone są dwa dwukondygnacyjne budynki mieszkalne pochodzące z 1924 r., o powierzchniach użytkowych odpowiednio: 255 m. kw. i 208 m. kw. Tuż obok jest budynek gospodarczy również dwukondygnacyjny ze stropem łukowym o powierzchni 1100 m. kw. W pobliżu znajduje się magazyn zbożowy (z 1920 r.), o pow. użytkowej 699 m. kw. Również i on posiada dwie kondygnacje i dodatkowo dwukondygnacyjne poddasze. Nie jest on podpiwniczony. W tej zwartej zabudowie znajduje się jednokondygnacyjna stodoła (z 1930 r.), o powierzchni użytkowej 538 m. kw. Przylega do niej parterowy budynek magazynowy o pow. 372 m. kw., z sześcioma drewnianymi bramami. Na podwórzu, od strony zachodniej, znajduje się jednokondygnacyjny (z użytkowym poddaszem), wolnostojący budynek (z 1932 r.), dawniej zwany "rządcówką", o powierzchni 384 m. kw. Jego ściany zewnętrzne stanowią częściowo „mur pruski” przypominający szachulec. Od strony wschodniej podwórze zamyka wysoki, dwukondygnacyjny magazyn o pow. 1500 m. kw. oraz budynek mieszkalny (z 1820 r.) o pow. 490 m. kw. i dom wolnostojący z 1872, o pow. 202 m. kw. Cały zespół pałacowy wraz z parkiem został wpisany do rejestru zabytków.
Źródło:
Góra, miasto i gmina, pod red. Maćkowska E., Otto T., Wołowicz P., Góra 2004, s. 75.
Przewodnik Turystyczno-Krajoznawczy po Ziemi Górowskiej, s. 24.
Polska Niezwykła XXL, przewodnik + atlas, wyd. Demart
Kwartalnik Górowski, nr 16, s. XIV.