Skalna wychodnia w Podolanach
Żubr jest symbolem Białowieskiego Parku Narodowego - nie bez powodu, gdyż tutaj znajduje się połowa wolno żyjących żubrów w Polsce i jednocześnie jest to największe na świecie stado tych zwierząt. Żyjący obecnie gatunek żubra europejskiego najprawdopodobniej pojawił się 120 tys. lat temu jako krzyżówka tura z żubrem pierwotnym (prażubrem) przynajmniej takie wnioski wynikają z przeprowadzonych w 2016r. badań genetycznych. Białowieski Park Narodowy znany jest z ostatniego w Europie fragmentu lasu pierwotnego, który pozostał w niezmienionym przez człowieka stanie od schyłku plejstocenu (czyli od prawie 12 tys. lat). Niewiele osób jednak kojarzy okolice Białowieży ze skałami, co najwyżej z głazami przyniesionymi przez lodowiec. Tym czasem w Podolanach, w pobliżu Białowieży, znajdują się wychodnie skał osadowych w postaci piaskowców i zlepieńców.
sprawa się rypła
Piaskowce i zlepieńce to skały osadowe, które powstały ze scementowania luźnych okruchów skalnych - w przypadku piaskowców był to piasek, w przypadku zlepieńców był to żwir. Podczas zlodowacenia środkowopolskiego (Riss), które było przedostatnim zlodowaceniem na terenie Polski, zostały przyniesione przez lodowiec duże ilości luźnego materiału skalnego. W miejscu, w którym się znajdujemy, były to piaski oraz żwiry. Woda opadowa wnikając wgłąb tych osadów, rozpuszczała zawarte w nich okruchy wapienne (a więc zbudowane z węglanu wapnia). Materiał ten uległ później cementacji wskutek wytrącania się węglanu wapnia rozpuszczonego w wodzie przesiąkającej do warstw położonych niżej. Jak pokazują analizy z innych miejsc na terenie Polski, w których występują podobne piaskowce, musiały one powstać w warunkach klimatu ciepłego i suchego, a więc w okresie borealnym, albo preborealnym. Z racji, że wszystkie te wydarzenia miały miejsce w czwartorzędzie, omawiane piaskowce i zlepieńce nazywa się czwartorzędowymi.
tabela stratygraficzna czwartorzędu
Powstałe w ten sposób piaskowce i zlepieńce tkwiły przez tysiące lat pod ziemią. Zostały dopiero odsłonięte podczas eksploatacji żwiru w działającym tu niegdyś wyrobisku. Zachowało się w nich pierwotne warstwowanie piasków i żwirów polodowcowych. Co ciekawe, w zależności od wielkości materiału skalnego tworzącego scementowana skałę, powstają różne formy - warstwy, bryły lub słupy. To zróżnicowanie doskonale widać na warstwach skał wyrobiska - niektóre warstwy tworzą wystające półki, inne wklęsłe nisze. Wynika to z różnic zdolności do magazynowania wody przez różne osady, a także z warunków dogodnych do wytrącenia się węglanu wapnia z roztworu wodnego.
ostateczny kształt piaskowca czwartorzędowego uzależniony od rodzaju osadów w jakich powstaje
Obecnie żwirownia została przekształcona na amfiteatr, większe skały zostały zabezpieczone, a mniejsze poustawiane na dnie amfiteatru oraz przed Ośrodkiem Edukacji Leśnej "Jagiellońskie", gdzie znajduje się parking. Pomimo, że skały nie znajdują się na żadnym obszarze chronionym, sposób ich zagospodarowania powinien uchronić je od dewastacji. Zwiedzanie skał nie wymaga przedzierania się przez krzaki, a zlokalizowany w pobliżu parking zachęca do odwiedzenia miejsca podczas wizyty w Białowieży.
zlepieniec z Podolan
EarthCache:
Aby zalogować znalezienie EarthCache musisz odwiedzić wskazane przez współrzędne tego EarthCache miejsce. Następnie musisz odpowiedzieć na poniższe pytania i przesłać je do mnie za pomocą formularza kontaktowego.
Uwaga!
Niniejszy EarthCache został stworzony zgodnie ze standardami obowiązującymi przy tego typu skrytkach, aby maksymalnie podnieść jego walory edukacyjne. Odpowiedzi na poniższe pytania znajdziesz jedynie na podstawie wizyty w terenie, uważnej lektury niniejszego EarthCache oraz umiejętności logicznego myślenia. Odnalezienie odpowiedzi nie wymaga przeszukiwania internetu ani literatury fachowej. Warunkiem zaliczenia tego EC jest przesłanie do mnie OSOBIŚCIE odpowiedzi na WSZYSTKIE OBOWIĄZKOWE pytania. Logi zamieszczone bez uprzedniego nadesłania odpowiedzi, nie zawierające odpowiedzi na wszystkie obowiązkowe pytania lub zawierające odpowiedzi o treści "nie wiem", "nie umiem", "nie pamiętam" itp. będą usuwane bez ostrzeżenia.
1. Współrzędne prowadzą do najciekawszej skały wyrobiska z widocznym warstwowaniem. Zwróć uwagę na to, że warstwy tworzą na przemian piaskowce i zlepieńce. Które z nich tworzą wystające półki, a które wklęsłe nisze?
2. Często w odsłonięciach skał osadowych możemy oglądać podobne nierówności - wynikają one z tzw. selektywnego wietrzenia, czyli szybszego niszczenia warstw mniej odpornych. Czy w tym wypadku mamy do czynienia z podobnym zjawiskiem? Odpowiedź uzasadnij.
3. Na dnie amfiteatru znajduje się kilka bloków skalnych - są to zarówno piaskowce i zlepieńce czwartorzędowe jak i granitowe głazy narzutowe. Przyjrzyj się najwyższemu z nich i odpowiedz, czy znajduje się on w ułożeniu oryginalnym, czy jest ustawiony w innej pozycji (np. na boku albo do góry "nogami"). Po czym to wnioskujesz?
4. Korzystając z opisu tego EarthCache i dołączonej tablicy stratygraficznej czwartorzędu odpowiedz na tytułowe pytanie: co było starsze żubr, czy tutejsze piaskowce i zlepieńce?
