Deze cache laat u kennis maken de bouwstijl en kenmerken
van de Amsterdamse School en het herkennen van deze bouwstijl
De opzet van Amsterdamse School Hoek:
*informatie over deze bouwstijl.
*een aantal vragen over de Amsterdams School.
*de kernmerken van deze stijl.
*stijlkenmerk(en) zoeken bij foto's van huizen in deze stijl.
Bron: Geheugen van Plan Zuid
De Amsterdamse School als totaal stijl
De Amsterdamse School is niet alleen een architectuurstijl. Net als bij andere bewegingen was het ook toepasbaar voor andere objecten, zoals meubilair, grafische ontwerpen en gebruiksobjecten
Foto Avrotros Kunst & cultuur Amsterdamse School: meer dan alleen architectuur
Gedreven jonge architecten begonnen de typisch Nederlandse materialen, als bakstenen en dakpannen, te gebruiken om juist compleet irrationele vormen te creëren. De nadruk lag nu meer op spektakel, schoonheid en romantiek. Een verademing vergeleken met de vaak zwaarmoedige ontwerpen van Berlage en al snel viel het bij het grote publiek in de smaak.
De meeste van deze architecten hadden geen formele ingenieursopleiding gevolgd en hadden een veel artistiekere en idealistische benadering van de architectuur. In plaats van de bouwkunde van Berlage, voelden zij meer voor de bouwkunst. Een verschil met de Art Nouveau is dat bij de laatste vaak natuurlijke en plantaardige vormen als inspiratie werden genomen, denk aan bloemen, planten, vogels, draken, etc., terwijl de Amsterdamse School vaak een abstractere uitstraling heeft. Ook ligt bij de Amsterdamse School de nadruk sterker op de compositie van de verschillende vormen.
Een van de belangrijkste architecten was Michel de Klerk
Hij was: Architect, Meubelontwerper, Tekenaar, Illustrator, Kunstschilder, Graficus / vormgever, Ontwerper, Lid schoonheidscommissie, Interieurontwerper.
Wie aan Museum Het Schip denkt aan hem. Zijn beroemde woningbouwblokken in de Spaarndammerbuurt belichamen vrijwel alle elementen die we zijn gaan associëren met de Amsterdamse School, aan De Klerk was alles onconventioneel.
De eerste gebouwen van de Amsterdamse School waren nog opdrachten die vanuit instituten met geld kwamen, zoals:
1) Het Scheepvaarthuis (1912-1916) van Joan van der Mey, dat door chique scheepvaartmaatschappijen was besteld.
2) Het Hillehuis (1911) van Michel de Klerk (middenstand woningen) voor ontwikkelaar Klaas Hill
3) De arbeidersbeurs (1913) voor Publieke Werken van Van der Mey en Piet Kramer
foto 1
Het Scheepvaarthuis
|
foto 2
Het Hillehuis
|
foto3
De Arbeidersbeurs
|
Maar al snel kwam hier verandering in.
Er was namelijk tegelijkertijd een andere revolutionaire ontwikkeling in gang gezet, de aandacht voor arbeiderswoningbouw, geleid door een sterke socialistische beweging, die uitmondde in de woningwet.
Waar er bij de meeste verenigingen vooral aandacht was voor de gezondheid en hygiëne: toiletten, stromend water, buitenruimte en de ligging van keuken en trapgat, namen vooral de socialistische verenigingen het voortouw om een stap verder te gaan. Als de arbeidersklasse verheven moesten worden, dan kon dat niet alleen door het verschaffen van gezonde woningen. Voor de mentale verheffing was het ook belangrijk dat arbeiders in contact kwamen met kunst en cultuur.
De Amsterdamse School, waartoe een aantal sterk socialistische architecten, zoals Michel de Klerk, toe behoorden, werden gevraagd als architect voor het nieuwe vraagstuk van arbeiderswoningen. Zij gaven invulling aan hun socialistische idealisme met het verlangen om bijzondere en mooi versierde “arbeiderspaleizen” te bouwen voor “hen die al zo lang zonder enige vorm van schoonheid hadden moeten leven”
Om kosten te besparen werd vaker gekozen voor de goedkopere lokale materialen. In de bouwtraditie in Nederland was altijd al plaats geweest voor bakstenen, dakpannen en hout voor de kozijnen, maar nu werd er gezocht naar steeds creatievere manieren om deze materialen te gebruiken. Bakstenen zijn ideaal voor allerlei creatieve uitspattingen: experimenten met metselverbanden, uitsteeksels, sierrandjes, rondingen, ramen in bijzondere vormen, maar steeds vaker werd de nadruk gelegd op abstracte composities en plasticiteit. Dit laatste is een enigszins vage term die veel wordt gebruikt om de Amsterdamse School aan te duiden. Er wordt mee aangeduid dat er meer dan bij andere stijlen aandacht wordt besteed aan het plaatsen van driedimensionale vormen, vlakken, lijnen en elementen in composities die je in eerste instantie niet zou verwachten.
|
|
w |
De Amsterdamse School als totaal stijl
De Amsterdamse School is niet alleen een architectuurstijl. Net als bij andere bewegingen was het ook toepasbaar voor andere objecten, zoals meubilair, grafische ontwerpen en gebruiksobjecten. Wel is een kenmerk van deze tijd dat er werd geprobeerd de grenzen tussen architectuur en toegepaste kunst te vervagen. Deze ontwerpfilosofie, die overigens ook al bij Berlage populair was, werd aangeduid met de term gesamtkunstwerk. Hierbij werd getracht aan de ene kant de verschillende kunsten te doen samensmelten door beeldhouwwerk, smeedijzerwerk, meubilair, muurschilderingen mee te nemen en aan de andere kant een hoge mate van ambacht in alle materialen toe te passen, sierlijk tegelwerk, elegante trapleuningen, mooi gipswerk, glas-in-lood, et cetera |
Bron: foto's en teksten Amsterdammodernism
Meubilair in Amsterdamse Schoolstijl
Het hoefde niet per sé van één en dezelfde ontwerper te zijn, vaak werden andere ontwerpers op specifieke ruimtes of materialen gezet.
Bron: foto's en teksten Geheugen van Plan Zuid
Ook belangrijk voor de Amsterdamse School was de dienst Publieke Werken, de gemeentelijke dienst die verantwoordelijk was voor openbare gebouwen, zoals scholen, bruggen en straatmeubilair, maar ook de stedenbouwkundige plannen voor de stad maakte. Directeur A.W. Bos wilde van zijn dienst een moderne organisatie maken en nodigde daarom de jonge Amsterdamse School architecten uit om de ontwerpen te maken. Aangezien Amsterdam in die tijd enorm groeide, was de invloed van deze dienst groot. Honderden scholen, honderden bruggen (Piet Kramer), maar ook de gebouwen voor diensten als de tram, het elektriciteits bedrijf, het stadhuis werden allemaal in deze stijl gebouwd. Daarnaast werd in die tijd ook vele straatmeubilair in de stijl van de Amsterdamse School gemaakt.
Straatmeubilair in Amsterdamse Schoolstijl
Bron:tekst en foto’s TextielMuseum TextielLab
Ornamenten Patronen
Trijpweefsels van de Amsterdamse School’ zijn de prachtige trijpkleden, -weefsels en meubels bekleed met trijp in de collectie van het TextielMuseum. Tijdens een intensief onderzoek, waarmee conservator Caroline Boot en ik aan de slag zijn gegaan in de zomer van 2015, zijn nieuwe objecten boven water gekomen. Dit waren niet altijd trijpkleden of -stoffen, maar soms ook andere objecten die een breder beeld gaven van de productie van een kunstenaar of van de markt van trijp.
Kritiek en het einde van de Amsterdamse School
Natuurlijk is er toen en in de loop der jaren veel kritiek geweest op de Amsterdamse School. Vooral achteraf gezien was het een beweging die erg tweeslachtig was. Het verspillen van gemeenschapsgeld aan het bouwen van zinloze ornamenten op arbeiderswoningen viel moeilijk te rijmen met de grote woningnood en materiaal schaarste uit die tijd. Het Schip (1919-1921) van Michel de Klerk, hoewel tegenwoordig gezien als één van de mooiste voorbeelden van de Amsterdamse School, kreeg misschien wel de meeste kritiek te verduren. De kosten per woning bleken uiteindelijk meer dan drie keer zoveel als andere woningen met dezelfde oppervlakte. Ook het voortschrijdend inzicht in de eigenschappen van goede, gezonde arbeiderswoningen bleek niet meer te kloppen met eerdere Amsterdamse School opvattingen. Wilden de architecten eerst het gezinsleven stimuleren door de woning relatief af te sluiten van de buitenwereld, nu bleek dat licht toch ook erg belangrijk was voor de gezondheid. Ook kwam er kritiek op de hoge onderhoudsinvesteringen. Niet alleen huisvrouwen klaagden over alle raampjes, hoekjes en randjes die gepoetst moesten worden, ook voor de corporaties bleek het onderhoud van de woningen enorm veel te kosten. Het idealisme van de begindagen was inmiddels weggeëbd en toen rond 1930 de levensstandaard voor arbeiders hard omhoog ging, waren er weinig argumenten meer over om zo duur te bouwen.
Korte filmpjes over de Amsterdamse school
Door op de onderstaande afbeeldingen te klikken, kunt u drie oude filmpjes van het jeugdprogramma Zembla over de Amsterdamse school bekijken. Ze duren respectievelijk 51, 30 en 41 seconden. De kwaliteit ervan is niet groots maar wel leuk om te bekijken.
Meer informatie over de Amsterdamse School is te vinden op:
- amsterdamse-school.nl - zuidelijkewandelweg.nl - dds-bta.nl -joostdevree.nl -textielmuseum.nl
- amsterdammodernism.nl
De bouwstijl Amsterdamse School werd niet alleen maar in Amsterdam toegepast deze is in allerlei plaatsen in Nederland en ook in het buitenland te vinden.
Is dit gebouw een gebouw van de Amsterdamse School.
Door Richard Keijzer is een checklist ontwikkeld, waarmee hij voor zichzelf nagaat: is iets Amsterdamse School of niet? De puntentelling is misschien arbitrair, maar de rubrieken komen ook in andere literatuur voor. Scoort een gebouw minder dan veertig punten, dan valt het voor Richard af.
U krijgt foto’s een aantal gebouwen te zien en aan u de schone taak om, aan de hand de kenmerken ontwikkeld door Richard Keijzer, te bepalen of dit huizen zijn de tot de Amsterdamse School behoren.
De kenmerken met de daarbij behoren waardes staan hier onder beschreven in zijn ook zichtbaar op de foto daaronder.
De Amsterdamse School is een bouwstijl die populair was van ongeveer 1910 tot 1930. Er is veel onduidelijkheid over hoe men de Amsterdamse School architectuur precies kan herkennen.
Kenmerken van de Amsterdamse:
01 bakstenen verbanden 20 punten
02 aperte letters en cijfers 20 punten
03 gepotdekselde planken 20 punten
04 ramen breder dan hoog / horizontale onderverdelingen 40 punten
05 bakstenen beelden 50 punten
06 bogen en parabolen 20 punten
07 glas in lood 25 punten
08 apart smeedwerk 25 punten
09 beeldhouwwerk 30 punten
10 dakpannen verticaal 25 punten
11 golvende details 25 punten
12 houder voor vlaggenstok 30 punten
|
FOTO 1
|
FOTO 2
Ja A=1
Nee A=4
|
FOTO 3
Ja L=6
Nee L=9
|
|
FOTO 4
|
FOTO 5
Ja F=11
Nee F=9
|
FOTO 6
Ja H=0
Nee H=2
|
|
FOTO 7
|
FOTO 8
Ja E=11
Nee E=8
|
FOTO 9
Ja K=8
Nee K=1
|
|
FOTO 10
|
FOTO 11
Ja J=5
Nee J=7
|
FOTO 12
Ja G=7
Nee G=0
|
Vul bij het getal de juiste letter in!
Vul bij Certitude de letters die onder de getallen 0 t/m 11 staan in!
