Trudno sobie wyobrazić serię o nazwie ENIGMA bez samej Enigmy, czyli słynnej maszyny szyfrującej. Szyfr Enigmy uważano za nie do złamania i chociaż akurat w tej kwestii Niemcy się odrobinę mylili, skuteczny atak przeprowadzony przez polskich kryptologów wymagał naprawdę niezwykłej inwencji i wprost niewiarygodnych nakładów pracy. Nie będę tu przypominał tej całej, pasjonującej historii.
Ta zagadka pozwoli każdemu, kto tylko zechce poświęcić jej odrobinę czasu, odczuć namiastkę tego, czego wielokrotnie musieli doświadczać w latach 30. XX wieku pracownicy referatu BS4 Biura Szyfrów i Radiowywiadu Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego.
Wyobraź sobie, że właśnie przydzielono cię do referatu BS4, zajmującego się niemieckimi szyframi.
– To pana biurko – wyjaśnia oficer i wskazuje na stojące na blacie urządzenie. – A to niemiecka maszyna szyfrująca Enigma. Ten egzemplarz jest do pana dyspozycji. Niemcy wykorzystują podobne we wszystkich swoich sieciach łączności. Są przekonani, że szyfr Enigmy jest niemożliwy do złamania.
– Mają rację? – pytasz, zastanawiając się jednocześnie, czy przez przypadek ktoś nie przecenił twoich możliwości.
– Zdradzę panu naszą największą tajemnicę – oficer uśmiecha się. – Trochę przesadzają. Sęk w tym, że łamanie szyfru jest niewyobrażalnie pracochłonne. A tu za mało ludzi, za mało czasu i oczywiście za mało pieniędzy, z tym że to już na szczęście nie pana zmartwienie.
– Co mam robić?
– Będzie pan rozszyfrowywał niektóre komunikaty niemieckiej floty, dostarczane przez referat BS2, czyli wywiad radiowy.
Przyglądasz się maszynie, czując że grunt usuwa ci się spod nóg.
– Ale przecież ja nie mam o tym pojęcia – mówisz w końcu.
– Przepraszam, niejasno się wyraziłem – oficer pochyla się nad biurkiem. – Wiemy, że nie jest pan kryptologiem. Chodzi po prostu o rozszyfrowanie komunikatów, zgodnie ze znanymi nam kluczami i zasadami obsługi. Na biurku jest wszystko, co niezbędne, cała dokumentacja. Kriegsmarine używa nieco bardziej skomplikowanych procedur, niż Wehrmacht, czy Luftwaffe, ale to także zostało opisane. Cóż, najwyższy czas, by zawarł pan bliższą znajomość z nową przyjaciółką – wskazuje maszynę. – Powodzenia! – ściska ci dłoń i odchodzi, zostawiając cię z Enigmą i stosem dokumentów, wśród których znajduje się przykładowy szyfrogram.
Wygląda na to, że stoisz przed prawdziwym wyzwaniem, ale nie załamujmy rąk. Przy odrobinie determinacji znajdziesz wszystko, czego trzeba, żeby mu sprostać. Poza tym – powiedzmy sobie szczerze – będziemy odrobinę oszukiwać, by ułatwić ci zadanie.
Zakładam, że nie wiesz nic o Enigmie, więc po pierwsze musisz zapoznać się z podstawowymi zasadami działania maszyny, ponieważ odszyfrowanie tekstu wymaga skonfigurowania jej w ustawieniu początkowym. Będzie to tym prostsze, że w ogóle pominiemy jeden z elementów: łącznicę.
Kiedy poznasz zasady działania Enigmy, postarasz się o urządzenie – dokładnie takie, jaka stoi na twoim biurku w BS4. Zadanie jest stosunkowo proste, ponieważ w naszym przypadku będzie to oczywiście symulator. Znam kilka symulatorów Enigmy, jednak nie każdy z nich może być dla ciebie przydatny, ponieważ nie każdy umożliwia zastosowanie wszystkich niezbędnych ustawień. Znajomość zasad działania maszyny i ustawień początkowych umożliwi ci dokonanie oceny przydatności symulatora w mgnieniu oka (podobnie, jak znając ustawienia bez trudu odgadniesz typ maszyny). Ponieważ nie wiem, jaki symulator wybierzesz i zakładam, że może być to program, z którym nie miałem nigdy do czynienia, podam ci ustawienia testowe, dzięki którym sprawdzisz, czy został prawidłowo zaprojektowany.
Na koniec, niezbędne będą procedury obsługi Enigmy stosowane przez Kriegsmarine, oczywiście w nieco uproszczonej wersji. Musisz wiedzieć, do czego użyć Doppelbuchstabentauschtafel (tabeli bigramów, które masz pod ręką), jak postąpić z Schlüsselkenngruppe i Verfahrenkenngruppe (pierwsza z odtworzonych grup nie ma dla ciebie znaczenia w sensie użytkowym i możesz ją traktować jako służącą wyłączenie do szyfrowania Verfahrenkenngruppe) oraz co zrobić z Verfahrenkenngruppe.
Gdzie szukać tych wszystkich informacji? Odpowiedź jest bardzo prosta – gdziekolwiek tylko chcesz. Źródeł jest tak wiele, że z czystym sumieniem mogę pozostawić rozwiązanie problemu twojej inwencji. A nawet jeśli coś okaże się dla ciebie nie do końca jasne, zawsze pozostaje żmudna metoda prób i błędów. Ludzie, którzy złamali szyfr Enigmy nie mieli do dyspozycji książek, ani internetu i setek stron poświęconych Enigmie. Większość odkryć zawdzięczali drobiazgowej analizie zaszyfrowanych komunikatów. A przecież, mimo że twoje zadanie jest bez porównania łatwiejsze, w pewien sposób wstępujesz właśnie w ich ślady.
Testowe ustawienie początkowe:
WALZENLAGE: I-II-III
REFLEKTOR: B
RINGSTELLUNG: ABC (1-2-3)
SPRUCHSCHLUSSEL: DEF (4-5-6)
Rozszyfrowanie ORMKZJ powinno dać tekst jawny GEHEIM.
Robocze ustawienie początkowe:
WALZENLAGE: I-II-III
REFLEKTOR: B
RINGSTELLUNG: ENI (05-14-09)
SPRUCHSCHLUSSEL: GMA (07-13-01)
Doppelbuchstabentauschtafel C
![]()
A oto twój szyfr:
KHNZ GJOQ EVPH SMQV IROU FJTS NGQJ DIES IUYV AORX TLFD SXLJ XHZS XXML TLZT FKYX XQFF GACV VSXC QSKP KHNZ GJOQ
Trzy monety wyemitowane z okazji 75 rocznicy złamania Enigmy są - oprócz stosownych certyfikatów -nagrodami dla pierwszych trzech odkrywców skrytki.
You can hardly imagine series called ENIGMA without Enigma itself. Germans thought that Enigma cipher was unbreakable and though they were mistaken, breaking the cipher demanded unbelievable invention and efforts. But it is not my intention to present all this most interesting story here.
If you are ready to spend some time with this puzzle, it will allow you to feel a bit like officer working in Bureau BS4 (4th Dept. of Cipher Bureau, dealing with German ciphers) in Polish General Staff in 30.
Imagine you were just moved to BS4 from some other department and you see your new desk for the first time.
– This is your desk – says the officer who led you in. – And this is German cipher machine, called Enigma. You will work with this copy. Germans use them in all their communication nets. They think that the cipher is unbreakable.
–Are they right? – you ask, thinking that you have nothing to do here as you do not know anything at all about ciphers and ciphers machines.
–This is our greatest secret – says officer, smiling. – TheY exaggerate. The trouble is that breaking the cipher demands a lot of time and we have not enough people. This is why you are here.
–So, what I am supposed to do?
–You will be deciphering Kriegsmarine messages, delivered by BS2, our radio intelligence.
„Deciphering?” – you think. – „But how? No, this is impossible!”
–But I have no idea about ciphers – you say at last.
–Excuse me – says officer. – Yes, of course, we know that you are not cryptologist. What I meant was deciphering Enigma messages according to known keys and procedures. Everything you will need is on the desk. The truth is that Kriegsmarine procedures are a bit more sophisticated than ones used in Wehrmacht and Luftwaffe but you will read everything in documents. Anyway, it is high time for you to have a closer look at your new mechanical friend. Good luck! – he shakes your hand and goes out leaving you with machine documents and one Enigma message.
Well, it looks like challenging task, does not it? Do not worry, you will certainly find everything you need to solve the problem. Moreover, we will cheat here and there to make your task a bit easier.
If you know absolutely nothing about Enigma, you will have to read about how it works. Deciphering messages demands setting the machine in start position and you have to know how to do it. It is really easy and – we are cheating the first time – we will not use any plugs on machine’s plugboard.
When you are able to prepare machine for deciphering, you will have to find Enigma itself – machine just like this on your desk in BS4. The task is not difficult for we will use Enigma simulator. I know several such simulators but some cannot be useful for they do not allow to set all necessary settings. I know it sounds sophisticated but when you know the way the machine works and you see description of start position below you will be able to recognize if the simulator is good or not in a second (knowing what elements of start position mean you will know what type of machine you need, too). As I do not know which simulator you will try and cannot exclude that there are some I never dealt with I will provide you with test setting so you will be able to check if given simulator works correctly.
At the end of the day, you will need Kriegsmarine procedures of enciphering and deciphering messages. We have to cheat again and make long story short. You have to know what to do with Doppelbuchstabentauschtafel (bigrams table, delivered here), Schlüsselkenngruppe and Verfahrenkenngruppe (the first will have no practical use here and you can consider it as needed only to encipher Verfahrenkenngruppe) and finally what to do with Verfahrenkenngruppe.
Where you should find all this information? The answer is simple – anywhere you want. There are so many sources that finding them can be left to your own invention. If anything would seem unclear you will have to work by trial and error. Remember – people who broke Enigma cipher had no books and no internet with hundreds sites about Enigma. They gathered knowledge by analyzing enciphered messages. Your task is not very difficult but – and that is the clue – solving this puzzle you set foot in his footsteps.
Test start position:
WALZENLAGE: I-II-III
REFLEKTOR: B
RINGSTELLUNG: ABC (1-2-3)
SPRUCHSCHLUSSEL: DEF (4-5-6)
Deciphering ORMKZJ should give German word: GEHEIM.
Working start position:
ROTORS: I-II-III
REFLEKTOR: B
RINGSTELLUNG: ENI (05-14-09)
SPRUCHSCHLUSSEL: GMA (07-13-01)
Doppelbuchstabentauschtafel C
![]()
Here is your cipher:
KHNZ GJOQ EVPH SMQV IROU FJTS NGQJ DIES IUYV AORX TLFD SXLJ XHZS XXML TLZT FKYX XQFF GACV VSXC QSKP KHNZ GJOQ
Three coins commemorating 75th anniversary of breacking Enigma are - with three certificates - awards for FTF, STF and TTF.
Pamięci Mariana Rejewskiego (1905-1980), Henryka Zygalskiego (1908-1978), Jerzego Różyckiego (1909-1942) oraz wszystkich pracowników Referatu BS4 Biura Szyfrów i Radiowywiadu Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego, którzy dokonali tego, co wszyscy inni uważali za niemożliwe.
In memory of Marian Rejewski (1905-1980), Henryk Zygalski (1908-1978), Jerzy Różycki (1909-1942) and all the people from Dept. BS4 of Cipher Bureau in Polish General Staff, who did what was generally considered as impossible.
