[PL] Czarna Młaka w Powroźniku
Wybierając się na wycieczkę do Czarnej Młaki jesteśmy przekonani, iż idziemy podziwiać młakę. Nazwa ta jest jednak mylna. Cóż to w takim razie jest "młaka"? Słowo młaka określa naturalne, powierzchniowe, nieskupione wypływy wód podziemnych, które przemieszczając się przez torf, humus i darń, ulegają rozproszeniu. Młaką określa się również typ łąki występującej na terenach o wysokim poziomie wód gruntowych i utrudnionym odpływie.
Czarna Młaka w Powroźniku natomiast jest to jezioro/staw osuwiskowy. Dlaczego jezioro osuwiskowe ? Jezioro to powstało w wyniku zatamowania odpływu wody w zagłębieniach w obrębie powierzchni osuwiska, które miały bardzo często miejsce w Karpatach. Większość jednak z powodów morfologii terenu jest tylko zjawiskami okresowymi i po pewnym czasie zanika. Tu mamy przypadek kiedy jeziorko jest cały rok. Jest to unikalny obiekt w tej części Beskidu Sądeckiego, ponieważ stawy o podobnym typie i rozmiarach spotykamy tylko w masywie Babiej Góry. Podobne jezioro można zobaczyć kilka kilometrów od Rytra na stokach Radziejowej. Jest ono znacznie trudniej dostępne niż Czarna Młaka. Więcej takich miejsc w Beskidzie Sądeckim się już nie znajdzie. W tego rodzaju warunkach klimatycznych Czarna Młaka jest rzadkością i ma status pomnika przyrody. Staw jest unikatowym obiektem w tej części kraju i gór.
Obserwując Czarną Młakę widzimy, iż występuje tutaj kilka czynników. Po pierwsze ma tutaj miejsce osuwisko, po drugie sukcesja ekologiczna a po trzecie torf.
Jak powstała Czarna Młaka?
Czarna Młaka powstała wskutek osunięcia się zbocza góry. Jest to niewielki stawek pochodzenia osuwiskowego znajdujący się pomiędzy miejscowościami: Muszyną i Powroźnikiem. Leży ona w lesie na zboczach Malnika (726 m n.p.m.) i Czarnych Garbów (835 m n.p.m.), na wysokości ok. 600 m n.p.m. Osuwisko niczym tama zablokowało odpływ i powstał zbiornik wodny. Niecka jeziorka (wgłębienie inaczej mówiąc wklęsłość terenu) ma kształt okrągły, przypominający soczewkę, a jej rozmiary, w przybliżeniu wynoszą 100 x 40 m. Wydarzenie to miało miejsce osiem lub dziewięć stuleci temu. Było to dawno więc obecnie możemy się domyślać co było tego przyczyną. Na takie osuwiska może mieć wływ: budowa geologiczna i rzeźba terenu, intensywne i/lub długotrwałe opady atmosferyczne lub działalność człowieka.
Pierwotna misa, którą wypełniła woda miała rozmiary 90 x 30 m, co dawało jej powierzchnie około 0,18 ha. Próg zamykający nieckę, utworzony został z okruchów i bloków skalnych i ma najmniejszą szerokość około 15 m, porasta go młodnik sosnowy. Jeziorko zanika i jest to zjawisko naturalne nazywane sukcesją ekologiczną.
Czarna Młaka to niewielkie górskie zatorfienie, które wytworzyło się w drodze naturalnej sukcesji roślinności wodnej. Polegała ona na wzroście stężenia substancji odżywczych i przekształcaniu się w bagno, następnie w torfowisko a na końcu w las.
Co to jest torf ?
Torf jest skałą osadową, która powstaje z obumarłych roślin bagiennych: mchów, paprotników i roślin nasiennych. Powstaje on w wyniku skomplikowanych procesów biochemicznych, których istotą jest częściowy rozkład resztek roślin z udziałem drobnoustrojów, przy wysokim poziomie wód gruntowych i słabym dostępie powietrza. Mała ilość tlenu nie pozwala na szybki rozkład szczątków roślinnych. Cały proces występuje w wilgotnych obniżeniach terenu o nieprzepuszczalnym podłożu. Połowę masy torfu stanowią substancje organiczne określane jako bituminy (mieszaniny węglowodorów i ich pochodnych, celuloza, lignina i białka). Wśród składników mineralnych znajdziemy w torfie związki krzemu, wapnia, żelaza, potasu, fosforu oraz pierwiastki śladowe. Torf, będąc substancją powstałą z roślin tylko częściowo zwęglonych, zachowuje wyraźnie ich strukturę anatomiczną. Jest brunatny, ma wygląd gąbczasty lub pilśniowy. Torf, który wydobywa się w miejscach nie objętych ochroną bardzo często stosuje się na podściółkę dla bydła, jako nawóz i materiał izolacyjny w budownictwie, jako środek poprawiajacy strukturę gleby, jako nawóz organiczny a także w lecznictwie jako środek do kąpieli i okładów. W przeszłości torf służył również jako opał w gospodarstwach domowych.
Obecnie toń wody wolna od roślin zajmuje około czterech arów i ma niecałe trzy metry głębokości. Pozostała część niecki jest zarośnięta, wypełniona warstwą torfu, a w bezpośrednim otoczeniu lustra wody istnieje trzęsawisko (teren podmokły, którego powierzchnię zarastają rośliny na tzw. kożuchu, pod którym znajdują się resztki wody lub półpłynne osady jeziorne), gdzie rosną rośliny bagienne. Staw ten jest bezodpływowy. Jego dno jest grząskie, porośnięte roślinnością.
Gdzie się znajduje?
Czarna Młaka znajduje się na północno – zachodnim stoku pasemka Rakowskie, 1,5 km na północ od koryta Muszynki (na południowo – wschodnim stoku potoku Muszynka). Obecnie Czarna Młaka jest dosyć dobrze dostępna i z łatwością każdy do niej może trafić. Dzięki przebiegającemu obok szlakowi pieszemu, który łączy Muszynę i Powroźnik, wystarczy około 40 minut na dotarcie do tego miejsca z drogi wojewódzkiej nr 971 – najpierw czarnym szlakiem a potem niebieskim szlakiem PTTK. Samo miejsce wokół stawu jest dość dobrze zagospodarowane: znajdują się tutaj drewniane ławki, pomost obserwacyjny, z którego w dość łatwy i przyjemny sposób można podziwiać lokalną roślinność i zwierzęta. Wytrawni cykliści mogą dotrzeć na miejsce rowerem. Wzdłuż trasy wytyczono ścieżkę przyrodniczą, ustawiono zadaszoną wiatę i miejsca do parkowania rowerów.
Zadania:
1. Czy Czarna Młaka jest prawdziwą "młaką" ? Jeśli nie, to czym właściwie jest (jak byś ją nazwał) ?
2. Przypatrz się okolicy Czarnej Młaki i odpowiedz mi proszę: jak myślisz dlaczego w tym miejscu miało osunięcie ziemi?
3. Jaki kolor ma Młaka i co ma na to wpływ?
4. Wyjaśnij co to jest sukcesja ekologiczna ? Czy zjawisko to występuje na Czarnej Młace? Odpowiedź uzasadnij
5. Czarna Młaka jest wyjątkowa, więc opcjonalnie możesz wykonać swoje zdjęcie (lub swojego GPS) i dołączyć wraz z wpisem w logu.
Logowanie
Skrytka typu EarthCache nie posiada fizycznego pojemnika. Po wysłaniu na mój profil odpowiedzi na powyższe pytania można śmiało logować skrytkę. W przypadku braku wiadomości oraz przy rażących błędach w ich treści logi będą kasowane. Nie musisz czekać na moją zgodę na logowanie, jednak pamiętaj, że logi bez uprzednio wysłanych odpowiedzi będą kasowane. Jeśli coś w nich będzie nie tak napiszę i pomogę w zadaniu. Powodzenia i miłego podziwiania :).
Literatura:
1. Czarna Młaka Miesięcznik Echo Muszyny Numer 2/1994
2. Czarna Młaka Magazyn Starostwa Muszyńskiego Harnik wrzesień 1993
3. Rezerwaty i pomniki przyrody w Muszynie Aut.: G. Tabasz, Drukarnia Goldruk 2017