Rembertowskie Różności (RR#XX) to znak rozpoznawczy serii przybliżającej historię i przedstawiającej ciekawostki związane z Rembertowem.
„Zawiszacy” najmłodsi harcerze Szarych Szeregów.
Lilijka Szarych Szeregów
Na skraju lasu, u zbiegu ul. Zesłańców Syberyjskich i Magenta znajduje się niepozorny kamień-pomnik upamiętniający 10 rozstrzelanych żołnierzy Armii Krajowej i członków Szarych Szeregów. Niestety napisy są dość nieczytelne i nie każdemu starcza cierpliwości aby dokładnie je przeczytać.
Napis na tablicy nie jest zbyt czytelny:
W POBLIŻU TEGO MIEJSCA W LESIE
PO BESTIALSKIM ŚLEDZTWIE HITLEROWSCY NAJEŹDŹCY
26 CZERWCA 1944 R.
ROZSTRZELALI 10 MIEKSZKAŃCÓW REMBERTOWA
ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ I SZARYCH SZEREGÓW
WŁADYSŁAW JARZĄBEK PS. „OLA” LAT 47
EDWARD JARZĄBEK PS. „HEN” LAT 21
ZYGMUNT JARZĄBEK PS. „ZYGA” LAT 19
ZDZISŁAW JARZĄBEK PS. „BIS” LAT 16
ZYGMUNT LUDWICZAK PS. „MUNDEK” LAT 13
HENRYK ABRAMEK PS. „KEMAR” LAT 18
JANUSZ BETTIN PS. „KRZYSZTOF” LAT 14
RYSZARD SKWARA PS. „MISIEK” LAT 15
MARIAN WIŚNIEWSKI LAT 33
JEDEN NIEZNANY ok. LAT 30
Trójka z nich: Zygmunt Ludwiczak, Janusz Bettin i Ryszard Skwara chodzili do jednej klasy.
Szokuje to, że znajdują się tam nazwiska i pseudonimy nastolatków, w tym harcerzy Szarych Szeregów zaliczanych do najmłodszej grupy metodycznej zrzeszająca młodzież w wieku od 12 do 14 lat.
Właśnie ich określano mianem „Zawiszaków”.
Początkowo do Szarych Szeregów przyjmowano tylko młodzież od 17 roku życia, jednak w związku z dużym zainteresowaniem osób młodszych ramy te postanowiono poszerzyć. Od listopada 1942 r. stopniowo reorganizowano konspiracyjne struktury.Młodych ludzi zgłaszających się do organizacji dzielono na trzy grupy wiekowe.
Najmłodsi, tzw. Zawiszacy, chłopcy w wieku 12-14 lat, byli szkoleni w ratownictwie i łączności. Nie brali udziału w bezpośrednich działaniach przeciw okupantowi. byli przygotowywani do pełnienia służby pomocniczej (oznaczonej kryptonimem „Mafeking”). Służba ta obejmowała: łączność, ratownictwo, regulację ruchu. W czasie Powstania Warszawskiego „Zawiszacy” zajmowali się łącznością i przenoszeniem meldunków (zorganizowali Harcerską Pocztę Polową).
Zespoły starszych chłopców, w wieku 15-17 lat, tworzyły Bojowe Szkoły (BS), w których prowadzono szkolenie wojskowe i przygotowywano do służby w oddziałach rozpoznawczych, zwiadowczych, łączności oraz pocztach dowódców różnych szczebli. Harcerze BS brali udział w walce konspiracyjnej w Organizacji Małego Sabotażu Wawer (od 1941 Wawer-Palmiry), prowadząc propagandę wśród ludności polskiej, zajmowali się też wywiadem i zbieraniem informacji, przekazywanych ZWZ-AK i innym organizacjom podziemnym.
Zespoły skupiające młodzież powyżej 18 lat tworzyły Grupy Szturmowe (GSz) pełniące służbę dywersyjną. W wyniku porozumienia Naczelnika Szarych Szeregów z komendantem Kierownictwa Dywersji AK (Kedyw), Gsz stały się oddziałami Kedywu.
Pierwszą akcją bojową GSz było wysadzenie torów kolejowych pod Kraśnikiem, w ramach akcji Wieniec II, w noc sylwestrową 1942-1943. Na przełomie sierpnia i września 1943 r. z warszawskich GSz utworzono podległy Kedywowi batalion "Zośka". GSz wykonywały akcje dywersyjno-sabotażowe, odbijały więźniów, przeprowadzały zamachy na wysokich rangą funkcjonariuszy SS i policji. Wykonywaniem zamachów zajmowała się III kompania batalionu "Zośka", nosząca kryptonim "Agat", później "Pegaz".
Dziełem harcerzy z "Agata" był m.in. zamach na Franza Kutscherę - szefa policji i SS dystryktu warszawskiego. W marcu 1943 r. Szare Szeregi przeprowadziły owianą legendą zbrojną akcję pod Arsenałem, w której z rąk gestapo odbici zostali polscy więźniowie, wśród nich m.in. Jan Bytnar "Rudy".
W czasie Powstania Warszawskiego bataliony Szarych Szeregów walczyły w szeregach Armii Krajowej. Najmłodsi, Zawiszacy, zapewniali łączność walczącym oddziałom oraz stanowili większość obsady osobowej powstańczej poczty polowej.
Oddzielną organizację w Szarych Szeregach tworzyła Organizacja Harcerek (od 1940 r. pod nazwą Związek Koniczyn, od 1943 - Bądź Gotów). W konspiracji harcerki włączyły się w służbę sanitarną, łączność, opiekę nad więźniami, pomoc dla dzieci i Żydów, sabotaż, wywiad i dywersję.
Szare Szeregi były najliczniejszą konspiracyjną organizacją młodzieżową, w połowie 1944 r. skupiały ponad 15 tys. członków, w tym ok. 7 tys. harcerek. Poza Warszawą aktywnie działały m.in. w Radomiu, Gdyni, Krakowie i na Śląsku. Rozwiązane zostały 17 stycznia 1945 roku.
W Rembertowie zlokalizowana była komenda prawobrzeżnej części Mazowieckiej Chorągwi nazwanej "Mazowsze Prawobrzeżne".
Niemiecki meldunek dzienny
Niemiecki meldunek dzienny, z dnia 26 czerwca 1944 roku, jest jak zwykle dość lakoniczny:
„26 VI o godz. 1800 żandarmi z Rembertowa zastrzelili w Karolówce (Warszawa—Praga) 10 osób z nielegalnych organizacji lub współdziałających z nimi — na skutek oporu przy aresztowaniu. Jeden z zastrzelonych miał pistolet 7,65 mm.”
W takich przypadkach trudno jest ustalić obiektywną prawdę, ale jedna z relacji opisuje to zdarzenie w następujący sposób.
Rankiem 26 czerwca 1944 roku warszawskie Gestapo aresztowało harcerzy: Henryka Abramka ps. „Kemar”, Janusza Bettina ps. „Krzysztof”, Zygmunta Ludwiczaka ps. „Mundek”, Ryszarda Skwarę ps. „Misiek” i Jerzego Kuberskiego. Tego samego dnia aresztowano również rodzinę Jarząbków Władysława ps. „Ola” (żołnierza AK, inwalidę wojennego wojny obronnej 1939 roku), Edwarda ps. „Hen”, Zygmunta ps. „Zyga” i Zdzisława ps. „Bis” (członków Szarych Szeregów), Mariana Wiśniewskiego oraz Andrzeja Kanclerza ps. „Kmicic”, żołnierza Kedywu AK (jego nazwisko na pomniku nie jest umieszczone).
Czteroletnie dziecko – Kazimierz Jarząbek – w czasie aresztowania potrafiło ukryć się w zakamarkach izby, wiedziało jak zachować się w tej tragicznej sytuacji. Nie wiadomo czy by nie podzieliło losu ojca i starszych braci gdyby je znaleziono, mogłoby zostać uwięzione jako członek rodziny przeznaczonej na zagładę i stracone.
Wśród aresztowanych byli żołnierze AK III Rejonu „Dęby” oraz „Zawiszacy”. Aresztowanych zakuto w kajdany, bijąc ich przy tym, i zawieziono na posterunek żandarmerii polowej na poligonie.
Aresztowani żołnierze AK byli bestialsko torturowani i zmuszani do ujawnienia tajemnic organizacji. Niczego i nikogo nie zdradzili, chociaż znali wiele tajemnic i swoich dowódców, którzy nie byli później ścigani przez Niemców.
Przetrzymywano ich tam do godzin popołudniowych, następnie załadowano ich na samochód i wywieziono do lasu i rozstrzelano.
Nie do końca wiadomo co stało się z Andrzejem Kanclerzem ps. „Kmicic” Według niektórych źródeł to jego nazwiska brak na pomniku (NN), a według innych był więziony dłużej i datę jego śmierci określona na „po 30 VI 1944 r”. Jerzy Kuberski ocalał, prawdopodobnie rodzina wykupiła z rąk Niemców.
Jesienią 1944 roku rozpoczęto ekshumację, lecz tylko część ciał wydobyto i pochowano na cmentarzu parafialnym.
Grób rodziny Jarząbków na rembertowskim cmentarzu
Historia pomnika
Starania o upamiętnienie dziesięciu rozstrzelanych skromnym pomnikiem ciągnęły się latami. Teren rozpoznawano od wiosny 1973 roku. Brał w tym udział zespół w składzie: Zofia Ludwiczak (matka zamordowanego Zygmunta „Mundka”), kpt. Józef Kozłowski, por. Edward Tymoszuk, płk Jan Pasternak (członkowie Zarządu Koła ZBoWiD) oraz przedstawiciele rodzin pomordowanych. Mimo usilnych starań ich wysiłki długo nie dawały pożądanego rezultatu. Nie można było uzyskać od ówczesnych władz zezwolenia na lokalizację pomnika. Były także poważne trudności finansowe.
W końcu udało się pokonać wszelkie trudności i 26 czerwca 2004 roku pomnik odsłonięto.
ZADANIE:
Skrytka typu letterbox. Zawiera pieczątkę, która jest stałym wyposażeniem i nie jest na wymianę.
Aby zalogować znalezienie należy znaleźć i podstawić do wzoru odpowiednie dane. Część z nich zawarta jest w tekście lub znajdziesz je w pobliżu współrzędnych startowych, a resztę trzeba zdobyć w inny sposób. Zapewne dostęp do internetu będzie tu pomocny.
A – Ilu harcerzy, których nazwiska wymieniono na pomniku można zaliczyć do grupy „Zawiszaków”?
B – Ilu naczelników Szarych Szeregów nie przeżyło wojny?
C – Szare Szeregi były najliczniejszą konspiracyjną organizacją młodzieżową, w połowie 1944 r. skupiały ponad 15 tys. członków, w tym ok.C tys. harcerek.
D – Ostatnia cyfra dnia daty (dD.mm.rrrr) rozwiązania Szarych Szeregów
E – Ilość liter w nazwie stopnia wojskowego „Oli”
N 52° 16.(C-D)AB E 021° 08.CD(E-D)
Cyfr we wzorze nie mnożymy a jedynie podstawiamy na odpowiedniej pozycji po wykonaniu prostych działań w nawiasach.
Materiał opracowany na podstawie:
-
Marek Cieciura - „Miejsca Pamięci Armii Krajowej w Warszawie i okolicach”, Warszawa marzec 2018
-
www.dawnyrembertów.pl
-
Wykazy poległych III Rejonu 'Dęby' - Rembertów VII Obwodu „Obroża” Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej
-
Wikipedia