ur. 1 VIII 1520, zm. 7 VII 1572
okres panowania: 1548 - 1572
Jest miernego wzrostu, bardzo szczupły i chudy, czarno zarasta, ma brodę rzadką, płeć śniadą, i nie zdaje się być bardzo silnej, ale raczej delikatnej konstytucji.
relacja nuncjusza Juliusza Ruggieri'ego
Ostatni władca z dynastii Jagiellonów. Zmagał się z opozycją szlachecką, żądającą egzekucji dóbr królewskich. Przyłączył do Polski część ziem zakonu kawalerów mieczowych w Inflantach, co doprowadziło do wojny z carem Iwanem Groźnym. Jednym z największych wydarzeń panowania Zygmunta było zawarcie unii lubelskiej. Polska i Litwa stały się wówczas Rzacząpospolitą Obojga Narodów.
Ciekawostka:
Zygmunt August, pomimo niechęci (a wręcz fizycznego wstrętu) do swojej pierwszej żony, Elżbiety Habsburżanki, chorej na epilepsję, szczerze dbał o stan jej zdrowia. Za skuteczny środek przeciwko tej chorobie uchodziło... kopyto łosia, szczególnie takie, które zdjęto z żywego zwierzęcia w okresie rui. Z tego dziwnego materiału wykonywano pierścienie i wisiory. Zygmunt dostarczał Elżbiecie sporo takiej nietypowej biżuterii. Rozpoczął także starania o wypożyczenie angielskiego pierścienia koronacyjnego, który uchodził za cudowne lekarstwo przeciwko epilepsji. Nie zdążył. Elżbieta zmarła z wycieńczenia po kilkunastu atakach epileptycznych.
Ważniejsze daty:
1522
-(4 XII) Rada litewska uznaje sukcesję Zygmunta na tronie wielkoksiążęcym.
1529
-(18 X) Zygmunt zostaje wyniesiony na tron wielkoksiążęcy litewski.
-(18 XII) Elekcja vivente rege Zygmunta na tron polski.
1529-1534
-Edukacja pod kierunkiem Giovanniego Silvio de Mathio (Amatusa), włoskiego humanisty.
1530
-(20 II) Koronacja młodocianego Zygmunta w katedrze wawelskiej.
1540
-(II) Zygmunt zostaje obdarowany przez papieża Pawła III Mieczem Poświęcanym i Czapką.
1543
-(6 V) Małżeństwo z Elżbietą, córką Ferdynanda I Habsburga, cesarza rzymskiego.
1544
-Sejm litewski w Brześciu. (6 X) Objęcie władzy namiestniczej w Wielkim Księstwie Litewskim. Rewizja statutu litewskiego.
1545
-(15 VI) Śmierć Elżbiety Habsburżanki.
1546
-Zygmunt porządkuje sprawy monetarne na Litwie. Wycofanie z obiegu półgroszków świdnickich (o znacznie zaniżonej zawartości kruszcu).
1547
-(28 VII/6 VIII) Potajemne małżeństwo z Barbarą, córką Jerzego Radziwiłła, kasztelana wileńskiego i hetmana wielkiego litewskiego.
1548
-(1 IV) Śmierć Zygmunta Starego. Zygmunt obejmuje władzę w państwie polsko-litewskim. Ujawnienie małżeństwa z Barbarą Radziwiłłówną.
-(31 X-12 XII) Sejm w Piotrkowie (pod laską Jana Sierakowskiego). Konflikt ze szlachtą nieuznającą małżeństwa z Barbarą Radziwiłłówną.
1549
-(14 V-1 VI) Zamieszki studenckie w Krakowie (tzw. bunt żaków).
-Przedłużenie pokoju polsko-tureckiego.
-Biskup chełmiński Stanisław Hozjusz zawiera (w Pradze) przymierze z Habsburgami (w imieniu Zygmunta). Zygmunt zobowiązuje się do nieinterwencji w sprawy węgierskie.
-(IX) Najazd tatarski na Podole i Wołyń. Tatarzy zdobywają zamek w Peremirce (należący do Iwana Wiśniowieckiego).
-(12 XII) Ratyfikacja traktatu praskiego przez cesarza Karola V (w Brukseli).
1550
-Sejm radomski wydaje uchwałę zakazującą szlachcie polskiej oddawania się zajęciom mieszczańskim (np. handlem lub rzemiosłem) pod karą utraty szlachectwa.
-(15 V-26 VII) Sejm w Piotrkowie (pod laską Mikołaja Sienickiego). Potwierdzenie praw i przywilejów szlachty polskiej.
-Breve papieża Juliusza III, nakazujące koronację Barbary Radziwiłłówny.
-(7 XII) Koronacja Barbary Radziwiłłówny.
-(12 XII) Zygmunt wydaje edykt przeciw innowiercom.
1551
-Zatwierdzenie praw i przywilejów bojarów litewskich.
-(8 V) Śmierć Barbary Radziwiłłówny.
-(jesień) Najazd tatarski na Kijowszczyznę i Bracławszczyznę. Bracław zostaje zdobyty i spalony przez Tatarów.
1552
-(2 II-11 IV) Obrady sejmu (pod laską Rafała Leszczyńskiego). Zawieszenie egzekucji wyroków sądów duchownych przez władze świeckie.
-(lato) Zawarcie przymierza (w Gdańsku) z księciem szczecińskim, Barnimem XI.
-(jesień) Wizyta u Albrechta Hohenzollerna w Królewcu.
1553
-(1 II-29 III) Obrady sejmu (pod laską Mikołaja Sienickiego).
-(30 VII) Małżeństwo z Katarzyną, córką Ferdynanda I Habsburga, cesarza rzymskiego, wdową po Franciszku III, księciu Mantui.
-(3 VIII) Traktat pokoju i przyjaźni z sułtanem Sulejmanem Wspaniałym.
1554
-Zakon Inflancki zawiera antypolskie przymierze z Moskwą.
-(25 XI) Pierwszy na ziemiach polskich synod kalwiński (w Słomnikach).
1555
-(22 IV-15 VI) Sejm w Piotrkowie (pod laską Mikołaja Sienickiego). Szlachta wysuwa postulat utworzenia kościoła narodowego.
1556
-(1 II) Bona opuszcza Polskę i udaje się do Bari.
-Wilhelm von Fürstenberg, wielki mistrz Zakonu Kawalerów Mieczowych w Inflantach pojmuje i więzi arcybiskupa ryskiego, Wilhelma. Inflantczycy zabijają posła królewskiego Kaspra Łąckiego, wysłanego z interwencją za uwięzionym arcybiskupem.
1556-1557
-(6 XII-14 I) Obrady sejmu (pod laską Mikołaja Sienickiego). (13 I) Zygmunt wydaje edykt zakazujący wprowadzania zmian religijnych. Zawieszenie jurysdykcji kościelnej nad innowiercami.
1557
-Reforma agrarna. Odgraniczenie posiadłości wielkoksiążęcych od prywatnych. Na Litwie zostaje wprowadzona jednolita jednostka pomiaru ziemi - włóka (= 30 mórg = ok. 17 ha). Oznaczenie jakości ziemi.
-(VII-VIII) Zygmunt wyprawia się zbrojnie na Inflanty. (13 IX) Zawarcie porozumienia pokojowego (w Pozwolu) z Wilhelmem von Fürstenberg (zawarte w związku z przeprosinami wielkiego mistrza, ukaraniem zabójców Kaspra Łąckiego i obietnicą wynagrodzenia krzywd arcybiskupa ryskiego).
-Najazd tatarski na Podole.
1558
-W Krakowie powstaje pierwsza poczta, prowadzona przez Włocha Prospera Provanę, służąca głównie celom dyplomatycznym.
1558-1559
-(5 XII-8 II) Obrady sejmu (pod laską Mikołaja Sienickiego).
1559
-(31 VIII) Zygmunt zawiera (w Wilnie) pakt z Gothardem Kettlerem, wielkim mistrzem Zakonu Kawalerów Mieczowych w Inflantach. Zakon Inflancki oddaje się pod opiekę Zygmunta i przekazuje Polsce ziemie na lewym brzegu Dźwiny, w zamian za pomoc w walce z Moskwą.
-Prusy Królewskie uzyskują wolność wyznania luterańskiego.
1561
-(28 XI) Gothard Kettler dokonuje sekularyzacji Zakonu Inflanckiego.
Kurlandia i Semigalia zostają lennem Polski, reszta Inflant - kondominium polsko-litewskim.
1562
-Odbicie Ozieryszcz z rąk moskiewskich.
-Fiasko rozmów polsko-szwedzkich w sprawie małżeństwa Anny z Magnusem Wazą, księciem Östergötland (w związku ze sprzeciwem króla Szwecji, Eryka XIV).
-(12-14 IX) Zjazd z księciem Finlandii, Janem Wazą w Kownie.
-(4 X) Zygmunt wydaje siostrę Katarzynę za mąż za Jana Wazę. (5 X) Katarzyna zrzeka się praw dziedzicznych do dóbr jagiellońskich (z wyłączeniem praw do spadku po siostrach).
1562-1563
-(30 XI-25 III) Sejm w Piotrkowie (pod laską Rafała Leszczyńskiego). (1563) Uchwalenie postulatów ruchu egzekucyjnego. Zostaje utworzona stała armia, utrzymywana z 1/4 dochodów królewskich (tzw. wojsko kwarciane) i skarb kwarciany w Rawie Mazowieckiej.
(11 III) Zniesienie jurysdykcji kościelnej w sprawach świeckich nad szlachtą. Przyznanie wojewodom prawa do kontroli nad administracją miejską oraz prawa do ustalania cen na towary w miastach.
1563
-(I/II) Najazd moskiewski Litwę. (15 II) Utrata Połocka.
-(4 III) Zygmunt zgadza się na dziedziczenie lenna pruskiego przez elektorską linię Hohenzollernów.
-(7 VII) Dopuszczenie prawosławnych litewskich (duchownych i świeckich) do najwyższych urzędów w Wielkim Księstwie Litewskim.
-(5 X) Zygmunt zawiera antyszwedzki sojusz z Danią.
1563-1564
-(22 XI-1 IV) Sejm w Warszawie (pod laską Mikołaja Sienickiego). (20 II 1564) Prawna inkorporacja księstw oświęcimskiego i zatorskiego do Korony. (13 III 1564) Zygmunt zrzeka się (na rzecz Korony) dziedzicznych praw Jagiellonów do Wielkiego Księstwa Litewskiego.
(20 III 1564) Sejm unieważnia wszystkie nadania dziedziczne królewszczyzn dokonane po 1504 roku.
1564
-(I-II) Armia moskiewska najeżdża Litwę. Hetman wielki litewski Mikołaj "Rudy" Radziwiłł rozbija wojska moskiewskie pod Czaśnikami (26 I), Orszą (7 II), Siebieżem i Ozierzyszczami.
-(7 VIII) Zygmunt wydaje (w Parczewie) edykt o banicji ministrów i innowierców cudzoziemskich.
-Przyjęcie ustaleń soboru trydenckiego - sukces kontrreformacji. Sprowadzenie jezuitów do Polski.
-(18 XI) Wojska Iwana Groźnego zdobywają zamek w Ozieryszczach.
1565
-(18 I-14 IV) Obrady sejmu (pod laską Mikołaja Sienickiego). Kodyfikacja postanowień ograniczających handel miast. Potwierdzenie zwolnienia szlachty od ceł. Zniesienie prawa składu. Zakaz wywozu towarów przez kupców polskich (przy zachowaniu pełnej wolności importu).
-Zwycięstwa nad siłami Iwana Groźnego w bitwach pod Newlem, Wieliżem i Wielkimi Łukami.
-Szlachta otrzymuje potwierdzenie zawieszenia egzekucji starościńskiej w sprawach wiary.
-(30 XII) Reformy administracyjne na Litwie. Wprowadzenie powiatów. Przekształcenie senatu i sądownictwa litewskiego na wzór polski.
1566
-(1 VII) Uchwalenie Drugiego Statutu Litewskiego, nowej kodyfikacji praw Wielkiego Księstwa.
-(VII) Układ rozejmowy z Moskwą (na okres 2 lat).
-Katarzyna Habsburżanka opuszcza dwór krakowski i wyjeżdża do Austrii.
1567
-Wznowienie działań wojennych przeciwko Moskwie.
(20-21 VII) Zwycięska bitwa (wojsk dowodzonych przez Romana Sanguszkę) z siłami moskiewskimi nad jeziorem Susza. (XI) Koncentracja znacznych sił polsko-litewskich pod Radoszkowicami. Wojska Iwana Groźnego wycofują się.
-(jesień) Najazd Tatarów Dewlet-Gireja na Podole.
1568
-(24 III) Utworzenie Komisji Morskiej, z Janem Kostką na czele, mającej zajmować się sprawami żeglugi i jurysdykcją nad kaprami.
-(IV) Eskadra polskich statków kaperskich ponosi porażkę w starciu ze Szwedami nieopodal Rewla.
-(17/18 VI) Konflikt kaprów z zarządem Gdańska. Zygmunt przenosi siedzibę kaprów do Pucka. (18 IX) Zygmunt ustala komisję mającą przeprowadzić kontrolę w Gdańsku.
Bunt Gdańska przeciwko działalności Komisji Morskiej.
-(20 VIII) Odbicie Uły z rąk moskiewskich.
1569
-(I) Odbicie Izborska z rąk moskiewskich.
-(10 I-12 VIII) Sejm w Lublinie (pod laską Stanisława Sędziwoja Czarnkowskiego). Ostateczne ustalenie organizacji wojska kwarcianego. Utworzenie skarbu kwarcianego w Rawie Mazowieckiej. (5 III) Wcielenie Podlasia do Korony. (16 III) Inkorporacja Prus Królewskich do Korony. Wojewodowie i kasztelani pruscy wchodzą do Senatu, a posłowie do Izby Poselskiej.
Sejm pruski zostaje przekształcony w sejmik generalny tej prowincji. (27 V) Wcielenie Wołynia i ziemi bracławskiej do Korony. (6 VI) Włączenie ziemi kijowskiej do Korony. (28 VI) Uchwalenie unii realnej Polski i Litwy. Unia zostaje potwierdzona przez posłów ziemskich koronnych i litewskich (1 VII) i przez króla (4 VII). (19 VII) Hołd pruski księcia pruskiego, Albrechta Fryderyka Hohenzollerna.
-Zygmunt nakazuje internowanie burmistrzów gdańskich. (1 XII) Przejęcie władzy w Gdańsku przez królewską komisję kontrolną.
-Powstanie gminy ariańskiej w Rakowie.
-Hołd lenny hospodara mołdawskiego, Bohdana.
-Porażka floty kaperskiej w bitwie z Duńczykami nieopodal Rewla.
1570
-(14 III) Narzucenie Gdańskowi statutów biskupa Stanisława Karnkowskiego, wyszczególniających prawa królewskie na morzu. (24 VII) Zakończenie sporu z zarządem Gdańska.
-(14 IV) Wzajemna gwarancja pokoju religijnego między innowiercami (tzw. ugoda sandomierska).
-(29 IV-16 VII) Obrady sejmu (pod laską Stanisława Szafrańca).
-(lato) Porażka polskich kaprów w starciu z kaprami moskiewskimi nieopodal Rewla.
-(22 VI) Rozejm z Wielkim Księstwem Moskiewskim (na okres 3 lat).
1570-1572
-Nieudane zabiegi Wenecji (27 V 1570), papieża Piusa V (IV 1571) i Habsburgów (VII 1571) o wystąpienie przeciwko Turcji. Zygmunt uzależnia przystąpienie Rzeczypospolitej do ligi antytureckiej od zapewnienia odpowiedniej pomocy finansowej, zrzeczenia się przez cesarza pretensji do ziem pruskich oraz zwrotu ziem Bari i Rossano przez króla hiszpańskiego.
1571
-(V) Zygmunt ratyfikuje układ rozejmowy z Moskwą.
-Wydanie Ordynacji, będącej regulaminem floty wojennej.
-(14 VI) Zwodowany zostaje (w Elblągu) pierwszy okręt wojenny (galeon) przeznaczony dla polskiej floty (domniemana nazwa: Smok - ze względu na kształt galionu).
-(VII) Porażka floty kaperskiej w bitwie z Duńczykami nieopodal Helu.
1572
-(28/29 II) Śmierć Katarzyny Habsburżanki.
-(12 III-27 V) Obrady sejmu (pod laską Mikołaja Grzybowskiego).
-(7 VII) Śmierć Zygmunta II Augusta w Knyszynie. Sejm ustanawia sądy kapturowe (w celu walki z przejawami zakłócania porządku publicznego w czasie bezkrólewia). Prymas Jakub Uchański zostaje mianowany interrexem (uprawnionym do zwoływania sejmu i sejmików oraz pełniącym funkcje reprezentacyjne).
Opracowano na podstawie:
poczet.com
Władcy Polski – cykl dodatków do „Rzeczpospolitej” przygotowany we współpracy z „Mówią wieki”
Aby odnaleźć skrytkę musisz odszukać w powyższym tekście podane niżej informacje, a ustalone liczby podstawić do wzoru:
A – Z jakiego materiału wykonywano pierścienie i wisiory, które Zygmunt dostarczał swojej żonie Elżbiecie? Czy był to róg tura (A=700), a może kopyto łosia (A=714), czy też kieł słonia (A=726)?
B – W którym roku miał miejsce tzw. bunt żaków w Krakowie?
C – Zgodnie z reformą agrarną na Litwie została wprowadzona jednolita jednostka pomiaru ziemi – włóka. Ile to mórg?
N 53° 00.X
E 18° 05.Y
X=A/2+C+9
Y=(B-A)/5-2*(C-1)
Kordy ±10 m.
Współrzędne finałowe są w formacie N DD° MM.MMM E DD° MM.MMM
Jeśli w wyniku otrzymasz liczbę dwucyfrową to dopisz przed nią 0, a jeśli jednocyfrową to dwa zera.
W logbooku jest pewna liczba. Zapisz ją, gdyż może Ci się przydać…
