WYSZKÓW
Wyszków jest wzmiankowany od 1203 r., najpierw pod nazwą Wyszkowo, prawa miejskie otrzymał w 1502 r. Przed rozbiorami należał do biskupów płockich. W 1528 r. wybudowano most na Bugu, co przyśpieszyło rozwój miasta. Zniszczony w czasie wojen szwedzkich w połowie XVII wieku. W 1655 roku w tutejszym dworze biskupim zmarł Karol Ferdynand Waza. Od 1795 w zaborze pruskim, następnie od 1807 w Księstwie Warszawskim, a od 1815 w Królestwie Kongresowym (zaborze rosyjskim).
19 maja 1870 stracił prawa miejskie i odzyskał je 4 lutego 1919. Szybki rozwój miasta po otwarciu w 1897 linii kolejowej Pilawa – Tłuszcz – Ostrołęka. W czasie wojny polsko-bolszewickiej w sierpniu 1920 stanowił ostatnie miejsce postojuTymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski (planowanego jako rząd marionetkowy Polskiej Republiki Rad) w czasie ofensywy Armii Czerwonej na Warszawę. Epizod ten uwiecznił Stefan Żeromski w opowiadaniu Na probostwie w Wyszkowie.
Przed II wojną światową w połowie zamieszkany przez Żydów. W 1939 toczyły się zacięte walki 1 Dywizji Piechoty Legionówz Grupy Operacyjnej „Wyszków” z Niemcami forsującymi Bug. W okresie okupacji niemieckiej mieścił się w mieście oddział roboczy jeńców sowieckich obozu w Beniaminowie. Niemcy dokonywali w Wyszkowie masowych egzekucji, zamordowano ponad 7 tysięcy mieszkańców. 6 kwietnia 1944 r. rozstrzelano tu m.in. 14 członków PPR i żołnierzy Al
Od 1956 do 1975 i ponownie od 1999 Wyszków jest siedzibą powiatu.
- W 1919 r. urodził się Mordechaj Anielewicz, przywódca powstania w getcie warszawskim 1943. W miejscu gdzie stał jego dom postawiono pomnik.
- W 1962 r. urodził się Jarosław Kalinowski, polski polityk.
- Honorowym obywatelem Wyszkowa jest m.in. malarz Ludwik Maciąg (1920–2007) tworzący w pobliskim Gulczewie.
- W 2011 r. jednej z ulic nadano imię Marii Żywirskiej, która mieszkała od 1918 oraz uczyła po studiach do 1933 w Wyszkowie.
- Z Wyszkowa pochodzi ks. dr Dariusz Kozłowski SDB, rektor Wyższego Seminarium Duchownego Towarzystwa Salezjańskiego w Krakowie.
- W 2006 r. na moście kolejowym na rzece Bug Andrzej Wajda nakręcił początkowe sceny do filmu Katyń.
- O wydarzeniach z 1920 roku Stefan Żeromski napisał opowiadanie pt. „Na probostwie w Wyszkowie”.
- Wyszków jest tematem piosenki Elektrycznych Gitar Wyszków tonie
Wyszków ([ˈvɨʂkuf]; Yiddish: ווישקאָוו Vishkov) is a city in Poland with 26,500 inhabitants (2018). It is the capital of Wyszków County (Polish: powiat wyszkowski). Wyszków is in the Masovian Voivodeship (since 1999); previously it was in the Warsaw Voivodeship (until 1975) and the Ostrołęka Voivodeship (1975–1998). Unofficial name is 'Wyszków Miasto Opryszków'.
Before World War II half of Wyszków's population of 9,000 were Jewish; after the war there were none. On 14 September 1997 a memorial to Holocaust victims was unveiled in Wyszków. It is made of reclaimed Jewish gravestones that had been removed from the site in 1939 by German forces, who used them as paving stones and to build the local Gestapo headquarters. Scores of these desecrated tombstones were recovered and incorporated as part of the monument.
Wyszków was the birthplace of Mordechaj Anielewicz in 1919.
Notable people from Wyszków:
Monument to Mordechaj Anielewicz in Wyszków
- Mordechaj Anielewicz (1919–1943), leader of the Warsaw Ghetto Uprising
- Jarosław Kalinowski (born 1962), Polish politician
- Berek Lajcher (1893–1943), Polish-Jewish physician and activist
- Lanberry (born 1987), Polish singer and songwriter