HISTORIA TOMASZOWA W SKRÓCIE:
Tomaszów Mazowiecki został założony przez hrabiego Antoniego Ostrowskiego, który nazwał osadę na część swojego ojca Tomasza. Zalążek przyszłego miasta pojawia się już pod koniec XVIII wieku, gdy Tomasz Ostrowski wybudował w tym miejscu piec do wytapiania surówki, po odkryciu żelaznych rud syderytowych. Dalszy rozwój nastąpił, gdy w 1805 roku dobra przejął najstarszy syn Tomasza, Antonii. Pierwsi osadnicy przybyli na przełomie 1822 i 1823 roku. Na te lata przypada również intensywny rozwoju aż w 1824 Tomaszów otrzymał prawa osady fabryczno-handlowej, a 6 lipca 1830r. prawa miejskie. Wszelkie dalsze plany dobrze prosperującego miasta zniwelowało powstanie listopadowe, w którym udział brał Antonii. Dobra Ostrowskich zostały skonfiskowane i przeszły na własność Skarbu Państwa, a Antonii za udział w powstaniu oraz poparcie wniosku o detronizację dynastii Romanowów został skazany zaocznie na śmierć. Uniknął wyroku emigrując do Francji, gdzie zmarł w 1845 roku. Po kilkunastu latach pobytu za granicą powrócił do Królestwa Polskiego jeden z synów Antoniego – Stanisław. Odkupił skonfiskowane włości oraz wypełnił dawne zobowiązanie ojca wobec mieszkańców Tomaszowa – przyczynił się do wybudowania kościoła św. Antoniego. Kolejne pokolenia dalej aktywnie działały w Tomaszowie aż do II wojny światowej, gdy Ostrowscy utracili swoje dobra ziemskie. Po wojnie nastąpił dalszy rozwój miasta, a dziś Tomaszów Mazowiecki to szóste co do wielkości i czwarte co do ludności miasto w województwie łódzkim.
SCHRON REGELBAU 621:
Schron Regelbau 621 znajduje się przy ulicy Strzeleckiej i jest to największy tego typu obiekt na odcinku „Linii Pilicy”. Według niemieckiej klasyfikacji posiada odporność "B nowe". Jego ściany mają 2 m grubości i zabezpieczają przed ostrzałem artyleryjskim dział kalibru 220 mm, pojedynczym trafieniem pocisku kal. 280 mm lub bomby lotniczej 500 kg.
Obiekty R 621 budowane były jako schrony obsługi baterii dział przeciwlotniczych lub polowych oraz schrony dla drużyny piechoty. Wznoszono je licznie na Wale Atlantyckim w latach 1942-1944, na linii a2 powstały prawdopodobnie tylko dwa schrony typu R 621, a schron w Tomaszowie jest obecnie jedynym dobrze zachowanym obiektem. Zbudowano go na wzniesieniu nad doliną Pilicy w pobliżu mostu drogowego, pełnił prawdopodobnie funkcje stanowiska dowodzenia.
Bo budowy schronu Regelbau 621 zużywano 485 m3 betonu, 23 t prętów zbrojeniowych, 3,7 t profili stalowych. Schron wyposażony był w stanowisko Ringstand z oddzielnym wejściem. Do pomieszczenia załogi prowadziły dwa wejścia bronione przez strzelnice - w standardowej wersji typu 48P8, tutaj zastosowano lżejszą odmianę. Do śluzy gazowej prowadziły drzwi pancerne 434P01 (0,8x1,77 m o wadze 640 kg), do izby załogi przewidziano drzwi 19P7, tu założono jedynie prowizoryczne drzwi drewniane. Odstępstwa od sztandarowego projektu spowodowane były kłopotami materiałowymi jakie Niemcy mieli pod koniec wojny (upraszczanie projektów i stosowanie rozwiązań zastępczych można obserwować w większości obiektów wzniesionych na "Linii Pilicy").
Dodatkowo schron wyposażony był w peryskop SR9 do obserwacji przedpola (zachowała się stalowa rura peryskopu 735P3 wraz z pancernym obrotowym zamknięciem - o wadze 280 g). Wyposażenie socjalne schronu składało się z 10 prycz mocowanych na ścianach (typ 922 i 923S4), pieca Wt 80, filtrowentylatora Hes (1,2 lub 2,4) i telefonu fortecznego FS38).
SCHRON DZISIAJ:
Bunkier Regelbau 621 zagospodarowali i przywrócili do życia członkowie Stowarzyszenia Miłośników Architektury i Techniki Militarnej "Labirynt" oraz Grupy Rekonstrukcji Historycznych "Anlage Mitte" i "Batalion Tomaszów". Włożyli niemało pracy, by bunkier można było zaprezentować mieszkańcom i organizować przy nim historyczne inscenizacje. M.in. przypominano wydarzenia rozgrywające się w Tomaszowie w 1945 roku, kiedy całe miasto oczekiwało na wroga.
Przy schronie Regelbau 621 publiczność mogła się przyjrzeć między innymi warunkom życia i pracy żołnierzy u schyłku wojny. Za własne pieniądze zaczęli kompletować elementy wyposażenia bunkra, tak żeby przywrócić go do stanu z 1945 r. W jego wnętrzach urządzili nawet małe muzeum. W 2013 roku niestety doszło do zdewastowania schronu. Poniszczono mapy oraz plakaty, certyfikat jaki stowarzyszenie dostało za zwycięstwo w 2010 w plebiscycie Perły w Koronie Województwa Łódzkiego oraz ukradziono zabytkowy piecyk, pamiętający czasy II wojny światowej. - Komu to przeszkadzało? - zastanawiał się wtedy Juliusz Szymański, prezes Stowarzyszenia Miłośników Architektury i Techniki Militarnej "Labirynt". - Przecież to wszystko, co w bunkrze się znajdowało, nie miało jako takiej wartości materialnej. Było natomiast bezcenne z punktu widzenia wartości historycznej. Chłopaki za piecykiem rozglądali się prawie rok. Wreszcie go namierzyli i kupili za 150 zł. Teraz złodzieje sprzedadzą piecyk na złom i dostaną za niego na piwo albo wino. Zniszczenia udało się naprawić, ale skradzionego sprzętu nie odzyskano. Udało się chociaż zamontować w środku piecyk, bardzo podobny do oryginalnego niemieckiego, który ogrzewał pomieszczenie dla żołnierzy.
Schron udostępniany jest zwiedzającym przy okazji różnych wydarzeń, m.in. Nocy Muzeów. Warto wtedy skorzystać z niebywałej okazji i na chwilę przenieść się w czasie wewnątrz tego jedynego zachowanego u nas bunkra.
SKRYTKA:
