Loonse Turfvaart
In 1396 kreeg Pauwels van Haastrecht, heer van Venloon
van Johanna hertogin van Brabant toestemming voor de
aanleg van een turfvaart van Loon op Zand naar ’s-Hertogenbosch.
Pauwels was van plan de uitgestrekte
moeren in het noorden en westen van zijn Heerlijkheid
Loon op Zand grootschalig te ontvenen en de turf in
’s-Hertogenbosch op de markt te brengen. In 1397 werd
begonnen met de aanleg van de Loonse Turfvaart, die pas
rond 1420 door Dirk zoon van Pauwels werd voltooid.
De vaart liep van de turfgebieden De Hoge Moeren (De Moer)
naar Kaatsheuvel en via Plantloon, waar nog restanten te
vinden zijn, door de Zeeg ten zuiden van Drunen en het
Vlijmens Ven via de Bossche Sloot richting de Dieze in
Engelen en vandaar naar ‘s-Hertogenbosch. Aanvankelijk
diende de turfvaart ook voor de afvoer van het vele water
uit het drassige wingebied van de turf en voor het vervoer
van de turf. Na verloop van tijd moest het water door
verdroging met stuwen op peil worden gehouden.
De turfvaart was één roede (5,75 meter) breed en vrij ondiep,
zodat alleen platbodemvaartuigen (turfpleit) er gebruik van
konden maken. De turfpleit, die een mtr. of 14 lang was,
werd voortgeboomd door Brabers (turfschippers).
De turfvaart ging door tot 1642 en leverde vooral in de 15e en 16e
eeuw de heren van Loon op Zand veel geld op.
Gedurende meer dan 220 jaar, tijdens de hoogtijdagen van
’s-Hertogenbosch, vormde de turf die via de turfvaart werd
aangevoerd de belangrijkste energievoorziening voor de stad.
Konvooi
Er werd in konvooi van sluis tot sluis gevaren. Een konvooi
bestond eind 16e eeuw uit maximaal 25 pleiten en had een
lengte van bijna 400 meter. Het moet een indrukwekkend
Brabers gezicht geweest zijn om de volgeladen turfpleiten als,
parelsnoer door het Vlijmens Ven te zien varen.
Afhankelijkvan het weer en het aanbod van water deed men er maar
liefst vijf dagen over om heen en weer te varen vanaf
De Moer naar ‘s-Hertogenbosch. Eind 16eeeuw vaarden er
tussen de 1.500 tot 2.000 turfpleiten naar de stad, een enorm aantal!
Bodemprofielen, duikers en sluisje
Door het afgraven van de grond worden bijzondere
bodemprofielen en verstoringen zichtbaar. Zo zijn er oude
wegen en sloten te zien waaronder mogelijk de Loonse
Turfvaart en de vroegere verbinding van Vlijmen via de
Rupweg naar de Hooge Bank en Cromvoirt. Ook zijn
enkele duikers en een sluisje gevonden. Het sluisje is
mede op ons verzoek, door de Provincie Noord-Brabant
samen met leden van onze archeologische werkgroep
drooggelegd, beoordeeld en in kaart gebracht. Er werd
zowel oud als recent materiaal en ijzerwerk gevonden.
Mogelijk was het sluisje ooit onderdeel van de Loonse Turfvaart.
