Dit is een serie caches in de Doesburgerbuurt, en om te beginnen de westelijke Doesburger Eng. De route kan het best fietsend afgelegd worden, maar ook wandelend of desnoods per auto. Er is geen bepaalde cachevolgorde.
Parkeerplaatsen zijn aan het begin van de Lunterseweg (vanuit Ede, rechts ca 100m na de rotonde), en eventueel bij ‘t Doesburger Erf aan de Oude Peteweg, maar daar alleen parkeren tijdens openingstijden van de landwinkel (zie hun website), anders wordt je aangevallen door hun waakhond!
Kaart van de Gelderse vallei van de hand van N. van Geelkercken uit 1655 (Gelders Archief). Centraal op de kaart loopt de Wetering waardoor het water uit Doesburg(erbuurt) via Ede-Veldhuizen en Manen naar de Grift geleid wordt.
Historie
De naam ‘Doesburg’ werd voor het eerst vermeld in een akte uit 1025. In 1230 werd de in de buurt gelegen hoofdboerderij (domus) Beetrum genoemd bij een schenking en in 1360 werd Doesburg vermeld in belastinggegevens voor de Hertog van Gelre. Van de middeleeuwse periode van de buurschap Doesburg is weinig bekend. Bij de grote brand in het centrum van Ede (1684) gingen de buurtboeken van Doesburg (en deels die van de buurten Ede-Veldhuizen en Maanen) verloren. Het gebied van de buurt bestond voor een klein deel uit boerderijen met in cultuur gebrachte landerijen. Het grootste deel bestond uit onontgonnen woest land (heide en veengrond). Deze grond was gemeenschappelijk eigendom van de buurt.
Bestuur
Het bestuur van de Doesburgerbuurt was vrij eenvoudig van opzet. Aanvankelijk waren er twee buurtmeesters die elk twee jaar zitting hadden. Eén van hen beheerde het financiële gedeelte en deed dat tijdens de jaarlijkse buurtspraak over aan de tweede buurtmeester om vervolgens af te treden. Later werd er uit de geërfden een buurtrichter gekozen, die benoemd werd voor het leven. Het buurtbestuur regelde alles wat op de buurt betrekking had, misdaden uitgezonderd. Zij stelden de regels vast en legden boetes op aan wie de besluiten overtrad. Om dit alles te controleren werd er een buurtscheuter (veldwachter) aangesteld, die nauwgezet op overtredingen toezag. Grootste zorgen voor de buurt vormden het onderhoud van wegen en de afwatering. Geld was er vrijwel niet voor beschikbaar en van tijd tot tijd moesten de buren zelf de handen uit de mouwen steken om bij voorbeeld de ergste gaten in de wegen te dichten. In het midden van de 14e eeuw sloten de buurt Doesburg en de buurt Ede-Veldhuizen een verdrag over de Doesburgerdijk en de Doesburgerschut.
Globaal werd het gebied onderverdeeld in het Doesburgerveen (westelijk), de Doesburgerheide (oostelijk) en de Doesburger Eng er tussen.
Doesburgerveen
Het grootste deel van het huidige Ederveen behoorde toe aan de buurt Doesburg. Het gebied kende vele namen, zoals Doesburgerachterveen, Turfveld, Edesche veen en Heerenveensche Buurt. In vroegere eeuwen was het natte laagveengebied nauwelijks toegankelijk en in de winter al helemaal niet. In de 17e eeuw werd er een begin gemaakt met de ontginning van het gebied. Er ontstonden enkele boerderijen, o.a. bij de Slaperdijk, in de Fliert en bij De Klomp. In 1790 scheidde de Achterveeners zich af van de buurt Doesburg en vormden samen met De Fliert (afgescheiden van ‘Het Woud’) een nieuwe buurt onder de naam Heerenveensche Buurt. De nieuwe buurt was vrij klein; de grens met Doesburg werd gevormd door de Meikade.
Doesburgerheide
De Doesburgerheide in het hoger gelegen, dus drogere deel van de buurt, had in vroegere eeuwen een zeer nuttige functie. Schapen konden er grazen, de gemaaide heide deed dienst als veevoer, plaggen werden gebruikt als ondergrond in de stallen en er was volop zand en grind beschikbaar.
De heide lag ten oosten van de Doesburger Eng, de scheiding werd gevormd door de wildwal. De beroemde Hessenweg doorsneed het gebied.
Doesburger Eng (of Enk)
De Doesburger Eng was een gebied waar voornamelijk graan (rogge) werd verbouwd. Voor de bemesting van de schrale grond werd potstalmest gebruikt, waarvoor schapen en heide nodig waren. De vruchtbaarheid van de Eng was dus sterk afhankelijk van het aantal schapen en de hoeveelheid beschikbare woeste gronden. Door negen eeuwen heideplaggencultuur ontstond de typische ‘opbolling’ van het landschap. In het gebied rond de Doesburgermolen trof men meerdere boerderijen aan, waarvan de bekendste zijn: Groot Beetrum (eerste vermelding uit 1230), De Engelenhoeve (1610) en Pothoven (1637). De Doesburger Molen (eerste vermelding uit 1401) is de oudste, werkende standerdmolen in Nederland. Het was een z.g. ‘dwangmolen’ waar de boeren verplicht waren gebruik van te maken en waardoor de landheer, de Hertog van Gelre, tijns (belasting) kon heffen.
Aan noord- en zuidzijde wordt de Doesburger Eng begrensd door de Goorsteeg en de Doesburgerdijk, respectievelijk.
Kaart uit 1655 (van Geelkercken, Gelders Archief) van een deel van Doesburgerveen en Doesburger Eng, begrensd door Slaperdijk (west), Doesburgerdijk (zuid), Goorsteeg(noord) en Hogesteeg (nu Lunterseweg, oost). Midden onder is de Doesburger molen getekend, en links onder kasteel Kernhem en Ede.
Bronnen:
- Gerard van Bruggen (2018) ”Daar bij die molen….” Verleden en heden van de Doesburgerbuurt in Ede. Historische Cahiers Ede. ISBN 978-90-79623-36-5
- Gemeente Archief Ede
- Kaarten: Geldersarchief
Cache #1: Pothoven
De boerderij Pothoven aan Lunterseweg 40 is een rijksmonument. Deze boerderij is met de achterzijde naar de weg gekeerd, en draagt aan de voorzijde de naam Pothoven. De huidige boerderij Pothoven werd eind 18e eeuw gebouwd. Hoewel de boerderij een rijksmonument is, is de huidige situatie alarmerend omdat er lange tijd geen onderhoud was gepleegd. Sinds de laatste bewoners (de gebroeders Engelenhoven) zijn overleden in 2017 staat de boerderij ook onbeheerd. Gelukkig is in 2022 een renovatie gestart
Rijksmonumenten archief: Boerderij op T-vormige plattegrond. Het brede woonhuis onder fraai rieten schilddak heeft 6-ruits-schuiframen en luiken. Op het erf staat een bakstenen schuur met rieten wolfdak "Pothoven"
Voorkant van boerderij Pothoven, helaas niet te zien vanaf de openbare weg.
Achterkant van boerderij Pothoven, gezien vanaf de Lunterseweg (foto 1975).