De 8 van Luxwoude Multi-Cache

De 8 van Luxwoude

De Route

De Multi de 'Acht van Luxwoude' zijn twee rondjes bij Luxwoude, die samen een 8 vormen. Totaal ongeveer 9 km lang. Met de auto kun je niet overal komen, dus je kunt het beste fietsen. Je auto kun je parkeren bij 't Trefpunt. De antwoorden op de vragen zijn te vinden op de betreffende waypointen.

Het fiets (of wandel) -rondje start bij het parkeerterrein van 't Trefpunt.

Het dorp Luxwoude

Het ontstaan van Langezwaag en Luxwoude is niet na te gaan, zo begint het boek Trije yn ien (Historisch fotoboek van Jonkerslân, Langsweagen en Lúkswâld). Tijd dus om jullie wat te vertellen over wat er wel bekend is over Luxwoude. Vooral omdat jullie er al zo vaak komen door alle caches die er inmiddels liggen. En anders is het een reden om er eens een kijkje te nemen.

Luxwoude, in de volksmond ook wel Lúksterhoek genoemd, is een streekdorp in de uiterste westelijke punt van Opsterland. De naam Luxwoude vindt waarschijnlijk zijn oorsprong in de middeleeuwen en betekent 'dorpsgebied behorend bij de St. Lucaskerk'. Het tweede deel van de dorpsnaam 'woude' duidt op het veel voorkomen van elzen, berken en wilgen in dit gebied. Ondanks de verwijzing naar de St. Lucaskerk heeft het dorp zelf nooit een kerk gehad. Dorpelingen treffen elkaar nu in Het Trefpunt. Voorheen was dat in de kroeg (Café It Fortún) waar de mooiste ideeën werden geboren en acties werden gepland. Hiermee laat en liet Luxwoude zien waarin een klein dorp (2019: 441 inwoners) groot kan zijn.

Luxwoude heeft haar eigen wapen

De schildverdeling geeft de zandgrond (goud) en veen (blauw) weer. De koeienkop is een symbool voor de veeteelt in het dorp. De els is een karakteristieke boom voor dit gebied. De elzentakken hebben beide twee bladeren en drie zwarte proppen. De zwarte turf in de schildvoet herinnert aan de turfafgravingen.

Aankoop zweefmolen

In 2017 was het 40 jaar geleden dat Luxwoude haar eigen zweef kocht. Het besluit tot aankoop van de kermis-attractie vond plaats toen exploitant Pater de feestcommissie liet weten dat hij er mee ging stoppen en hij de zweefmolen wilde verkopen. De zweef en het jaarlijkse dorpsfeest (tweede weekend) in september waren echter onlosmakelijk met elkaar verbonden. De feestcommissie besloot daarop de zweef zelf te kopen. Omdat er onvoldoende kasgeld was en er snel besloten moest worden, werd de zweefmolen door de leden voor gefinancierd. 13 Personen telden fl. 250,-- neer. Wat voor die tijd erg veel geld was. Via acties in Lúkswald werd de zweefmolen uiteindelijk gemeenschappelijk bezit van het dorp. Eenmaal per jaar tijdens het dorpsfeest wordt de zweefmolen opgebouwd en kan iedereen er van genieten.

De zweefmolen in Luxwoude

Het tunneltje

In hetzelfde jaar (1977) ijverde het dorp ook voor een fietstunneltje onder de A7 door. Door de verbreding van de snelweg werd de Wyngaerden afgesloten van het dorp. Rijkswaterstaat was van mening dat de dorpelingen dan maar om moesten fietsen (via de Ponnereed). Na veel gesoebat werd besloten tot een verkeerstelling door studenten uit Groningen om de noodzaak aan te tonen. Het hele dorp werd gemobiliseerd: heel toevallig gingen alle dorpelingen die dag meermalen op bezoek naar iemand in de Wyngaerden. Op een zeker moment was het echter wel rustig bij de telkeet. Wat was het geval? Door de warme voorjaarszon op de keet, was de teller in slaap gevallen. Gelukkig leverde dat verder geen problemen op. Het tunneltje is er gekomen en werd door de burgemeester van Opsterland open gefietst op een Velocipede.

Burgemeester Van Bodegom tijdens de openingshandeling van het fietstunneltje.

Nieuwe school

In 1984 werd de bijna 100 jaar oude basisschool in Luxwoude afgebroken en kwam er een nieuwe school. Het oude pand was niet meer geschikt in verband met de integratie van kleuter- en lager onderwijs. De bouw van de nieuwe school had nog heel wat voeten in de aarde. De school in Luxwoude telde op dat moment minder dan vijftig leerlingen en kwam daarmee onder de instandhoudingsnorm te vallen. Het Rijk had voorkeur voor een noodgebouw (voor een jaar). Dankzij veelvuldig lobbyen en een stille demonstratie 'Wy komme foar it bihâld fan'e skoalle yn Lúkswâld' die door inwoners van Luxwoude (en Jonkersland) werd gehouden bij het gemeentehuis, kwam er uiteindelijk toch een permanent gebouw (zoals Sieb Louwsma (psp/ppr) destijds verklaarde: 'In permanent is even djoerder as wettergolven, maar it bliuwt ek langer sitten').  De school is nog steeds in gebruik (schooljaar 2018/2019: 43 leerlingen), maar ook nu weer (net als in 1968 en 2010) piept de discussie over samenvoeging van scholen en sluiting weer op (vanwege het lage leerlingenaantal).

De oude basisschool in Luxwoude

Rosse buurt

De dames van lichte zeden waren door de jaren heen ook actief in Luxwoude. Eerst (na WO II) was daar Mina Poes (de naam was afgeleid van haar tekst 'Oh, wat heb ik een mooie kater, wat heb ik een mooie poes' (wat onder andere sloeg op de dikke kater die ze als huisdier had)). Zij had een klein huisje in de Wyngaerden. Om haar bezoek in goede banen te leiden lag er een dikke kei op het pad wanneer Mina bezet was. Lag de steen naast het pad, dan was Mina beschikbaar.

In de tachtiger jaren kwam er een sexboerderij in de voormalige Herberg van Ponne. Hier werkten 4 tot 5 prostituees. Na een aantal invallen van de politie was het over en uit.

In de jaren negentig woonde 'Vera privé' midden in het dorp. Wanneer Vera haar eigen kwaliteiten aanprees met advertenties in de krant ('mijn werk is mijn hobby'), dan kon Luxwoude zich weer opmaken voor een ware toestroom van klanten.

Sportiviteit in Luxwoude

Korfbalvereniging Luxia

Jarenlang kende menige Fries Luxwoude vanwege korfbalvereniging Luxia. Luxia ontstond in 1947 na een oproep in de krant. Er meldden zich 28 personen aan, die allemaal lid werden. In 1982 werd het 100e lid verwelkomd. Daarna ging het qua leden alleen maar bergafwaarts. Vanwege het afnemende ledenaantal werd in 1999 gefuseerd met Hermes uit Nijbeets. Dit kon het tij echter niet keren. In 2003 werd de vereniging opgedoekt. Het einde van Luxia riep meteen de vraag op of het oude korfbalterrein achter het dorpshuis nu niet voor andere buitenactiviteiten gebruikt zou kunnen worden. Met name IJsclub 't Fortún zag dit wel zitten. Sinds 2004 is op het voormalige korfbalveld 's winters de ijsbaan te vinden.

Schaatshistorie

Luxwoude kent/kende een aantal grote schaatsers. Peter de Vries woonde in de tijd dat hij in 1996 de 200 km lange schaatsrace op de Weissensee won in Luxwoude. Tjamme Hoekstra (inmiddels ook verhuisd) won in 2004 en 2006 de (officieuze) WK marathonschaatsen voor veteranen op de Weissensee. Maar het meest aansprekende voorbeeld is natuurlijk de in Luxwoude wonende Klasina Seinstra.

Klasina schreef op 4 januari 1987 de vijftiende Friese Elfstedentocht bij de vrouwen op haar naam.

't Trefpunt

In 1982 werd er ruimte ('t Trefpunt) gecreëerd voor het clubwerk in Luxwoude en voor korfbalvereniging Luxia. De tijd van 'het bargehok' (zoals de eerdere kleedruimtes van Luxia wel werden genoemd) is dan definitief voorbij.

Als in de jaren negentig gedoe ontstaat met de eigenaar van de lokale kroeg wordt besloten om 't Trefpunt uit te breiden. Er wordt een noodlokaal toegevoegd en met behulp van veel vrijwilligers wordt het pand omgebouwd tot volwaardig Trefpunt. In 1996 heeft Luxwoude dan eindelijk haar dorpshuis.

In 2015 is het tijd voor een grootschalige opknapbeurt en face lift van 't Trefpunt. De oude kleedkamers van Luxia worden verwijderd en de ruimte wordt bij het dorpshuis getrokken. Ook ditmaal is er weer veel hulp uit het dorp om tot een mooie nieuwe voorziening te komen.