Tor Próbny Fabryki Samochodów Osobowych
Zlokalizowany na warszawskim Żeraniu, przy ulicy Jagiellońskiej, to jeden z ważniejszych symboli naszej rodzimej motoryzacji. Prezentowano na nim kilka prototypowych dzieł FSO, takich jak Syrena Sport, Syrena Mikrobus czy też Warszawa 210.To właśnie to miejsce, było „świadkiem” heroicznych prób pobicia rekordów prędkości czy jazdy długodystansowej. Odbywało się tu wiele imprez motoryzacyjnych o randze krajowej i międzynarodowej. Ale przede wszystkim to pierwszy i przez długi czas jedyny taki tor testowy w Polsce.
W lipcu 1948 Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego podpisała umowę na budowę fabryki motoryzacyjnej w Warszawie oraz zakup licencji na produkowanie w niej zmodyfikowanego Fiata 508, a następnie 1100. Już w pierwszych planach budowy zakładano powstanie toru próbnego. Jak możemy wyczytać w informacji prasowej z 1949 roku:
„Przy robotach ziemnych budowy toru próbnego (sprawdzanie wyprodukowanych samochodów) pracuje 320 chłopców ze „Służby Polsce”. Tor ma kształt wydłużonej ósemki, długość bieżni wyniesie około 2.000 m. Na tę budowę trzeba będzie zużyć około 250.000 m sześc. ziemi. Ukończenie budowy toru przewidywane jest na październik 1950 r.”
Kilka miesięcy później nastąpił nieoczekiwany zwrot w postępach budowy. Strona włoska zerwała umowę z Polską, co w efekcie spowodowało spore zamieszanie. Prace były już w dość zaawansowanej formie, a my nie mieliśmy licencji na wytwarzanie jakiegokolwiek pojazdu w powstającej fabryce. W okolicach 1950 Związek Radziecki zdecydował się przekazać bezpłatnie licencję na samochód GAZ M20 Pobieda, gwarantując również pomoc w projektowaniu, budowie oraz uruchomieniu seryjnej produkcji. 6 listopada 1951 z taśmy produkcyjnej zjechał pierwszy, wyprodukowany w powojennej Polsce samochód- Warszawa M-20.
Jednakże, w tak zwanym międzyczasie, przerwano prace nad torem próbnym, a ze względu na finanse, zawieszono prace budowlane na prawie 10 lat. Pierwszy raz o ich wznowieniu wspomniał tygodnik Motor 6 lipca 1958 roku:
„Naprzeciw Fabryki Samochodów Osobowych na Żeraniu pod Warszawą rozpoczęto budowę tzw. toru prób dla samochodów produkowanych w tej fabryce. Tor ma 3 km długości, w tym specjalny odcinek toru wybojowego. Wysokie skarpy i odpowiednie profile toru na łukach i zakrętach pozwolą kierowcom fabrycznym na rozwijanie maksymalnych szybkości, wyliczonych na granicy poślizgu na łukach 103 do 110 km/godz. Na prostej wielkości te odpowiednio powiększają się i maksymalnie osiągają wielkość 150 km/godz. W południowej pętli toru zostanie również wybetonowany plac do prób skrętu oraz zbuduje się specjalną „wannę wodną” dla prób szczelności samochodu. Dojazd na tor z terenu fabryki odbywać się będzie tunelem pod jezdnią ul. Stalingradzkiej (dziś Jagiellońską).”
Długość toru miała wynosić 2200 metrów (a nie 3 km jak informowano wcześniej) oczywiście pozostawiając kształt ósemki.
Tor w założeniu miał spełniać dwie najważniejsze funkcje. Po pierwsze do przeprowadzania jazd próbnych samochodów seryjnych, które opuściły halę montażową, podlegających fabrycznemu objazdowi o długości między 5 a 40 km. Druga istotna funkcja to testowanie prototypów przed badaniami drogowymi. Na etapie projektu istniał również pomysł, aby gotowy tor wykorzystywać do widowisk sportowych, jednakże opcję tą w całości odrzucono i nigdy nie podjęto nawet próby.
Na początku października 1959 roku podjęto próbę ustanowienia rekordu Polski w 24 godzinnej jeździe. Do tego celu wybrano skuter M50 Osa. Była to ciężka próba nie tylko dla Osy, ale również dla powstałego toru. Nikt nie był do końca pewny, czy sprosta on temu zadaniu. Mimo tych niepewności, całe przedsięwzięcie zakończyło się sukcesem, skuter osiągnął średnią prędkość 62,5 km/h, a cały rekord hucznie ogłoszono i wykorzystano do celów propagandowych.
W listopadzie 1959 roku postanowiono podobnej próbie poddać Syrenę. Zmieniły się nieco założenia, do przejechania była trasa o długości 5000km. Przejechano ją w czasie prawie 65,5 godzin i osiągnięto średnią prędkość 76,87 km/h.
Na Torze próbnym testowano również, chyba najciekawszy, polski prototyp- Syrenę Sport.
W następnych latach Tor wykorzystywano do testowania wyprodukowanych przez FSO wielu samochodów seryjnych i prototypów.
Z czasem, niestety, tor popadł w ruinę. Spełniał funkcję magazynu dla nowo wyprodukowanych samochodów. W 2011 roku teren o powierzchni 27 hektarów sprzedano spółce deweloperskiej - Mennica Polska. Zburzono najbardziej charakterystyczną budowlę na terenie toru - przeszkloną budkę z długim dachem.
Późniejszym czasie, kilka instytucji podjęło próby zorganizowania imprez na tym terenie. Zaprzyjaźnione Stowarzyszenie Miłośników Fiata 125p zorganizowało tam kilka prób sprawnościowych podczas swojego Zakończenia Sezonu.
W 2013 próby odratowania działalności Toru podjęto na podstawie uzyskanego porozumienia, częściowo naprawiono nawierzchnię oraz oczyszczono sam plac. Podjęto nawet próbę zorganizowania kilku prób sprawnościowych, jednakże dalszych działań zaniechano.
Dużym przełomem było przejęcie zarządzania Torem przez spółkę GoGlobal. Podjęto szeroki zakres prac modernizacyjnych na miejscu. Usunięto niepotrzebne zarośla i naprawiono nawierzchnię. Na kilka miesięcy nawiązano również współpracę z lokalnym klubem motoryzacyjnym, który z lokalnych „ścigawek” na publicznych ulicach przeniósł się na idealny do tego celów Tor Próbny. Imprezy, które tam się odbywały pod ich wspólnym szyldem, ściągały całą rzeszę fanów nocnych wyścigów czy też driftów, gromadząc również dużą ilość publiczności. Udostępniano też teren do między innymi prezentacji Nowej Syrenki w rajdowej specyfikacji, czy też zorganizowania treningu przed rajdem Barbórki. Były też organizowane tam również otwarte trackday’e, próby sprawnościowe i KJS-y.
Niestety, ostatnio obiekt znów wpadł we władanie dewelopera i chyba tym razem już bezpowrotnie. Zaczęto zrywać nawierzchnię i niwelować teren. Lada chwila stanie tu kolejne osiedle, więc to ostatni moment by spojrzeć na resztki świetności Toru i charakterystyczny tunel łączący go z terenem fabryki.
W szećśdziesiątą rocznicę otwarcia toru
tekst wg Oldtimery.com
foto:Internet, Oldtimery.com, Narodowe Archiwum Cyfrowe