[75jaarOVUH] Wederopbouw Scherpenzeel
Deze cache is onderdeel van de serie 75 jaar Vrijheid, Mobilisatie,Oorlog, Verzet en Bevrijding op de Utrechtse Heuvelrug, waarbij belangrijke locaties uit de geschiedenis van Utrechtse Heuvelrug en omgeving in de WOII aan bod komen. Deze cache is gelegd ter gelegenheid van de herinnering aan 75 jaar bevrijding op 5 mei 2020.
Wederopbouw Plein 1940
Tijdens de gevechten op maandag 13 mei 1940, tweede pinksterdag, is de Scherpenzeelse bevolking geëvacueerd. Na de capitulatie op 15 mei keren de eerste Scherpenzelers alweer snel terug, daarna gevolgd door de rest van de bevolking. Puinruimen is een van de eerste werkzaamheden na terugkomst. Met de schop, kruiwagen en paard en wagen wordt het puin weggehaald. De huizen die langs de Dorpsstraat stonden op de plek waar nu Plein 1940 is, kunnen niet meer worden hersteld. Dat is voor veel meer panden in ons dorp het geval. De manufacturenzaak van familie Methorst die op de hoek van de Marktstraat en de Dorpsstraat stond, was pas zes jaar oud. Dat geldt ook voor de bakkerszaak van Van Engelenhoven die net als café De Prins tot die tijd aan de Marktstraat stond. De bewoners die niet meer in hun huizen kunnen terugkeren, vinden onderdak bij familie, buren en vrienden en later ook in noodwoningen. Winkeliers maken gebruik van in allerijl uit de grond gestampte noodwinkels. Een commissie inventariseert de oorlogsschade en stelt deze vast. Omdat veel woningen te klein zijn voor de eisen van de tijd worden ze niet herbouwd en ontvangen de eigenaars een schadeloosstelling. Over een derde van de panden die moeten worden herbouwd is men het al snel met elkaar eens over de herbouw, de rest laat langer op zich wachten. Dat komt door de gestegen bouwkosten en te lage taxering van de schade, volgens de eigenaren.
Klik op de afbeelding voor archiefbeelden van de wederopbouw in Scherpenzeel.
Stijl van de Delftse School
Het duurt echter niet lang voordat de wederopbouw onder leiding van A. Kraayenhagen op gang komt. Verschillende architecten maken schetsontwerpen. Voor het uitwerken van de ontwerpen, de detaillering en de bouwmaterialen zorgt Kraayenhagen. Dat doet hij in de bouwstijl van de Delftse School die rond 1925 is ontstaan en die wordt gekenmerkt door het vrijwel uitsluitende gebruik van bakstenen, hoge hellende daken die met pannen zijn gedekt, eenvoud en onopvallendheid. De bouwwerkzaamheden worden gecoördineerd door ‘Bouwbureau Scherpenzeel’ dat vanaf december 1940 drie jaar lang in Huize Scherpenzeel is gevestigd waar ook de gemeentesecretarie en de post een kantoor hebben. De latere minister Ringers is als regeringscommissaris uitvoerder van de wederopbouw in Scherpenzeel. Directeur Bredero van het gelijknamige bouwbedrijf uit Utrecht organiseert de bouw en heeft de verantwoordelijkheid over de uitvoering op de bouwplaats. De firma Heymerink uit Utrecht bouwt de wederopbouwpanden voor een vast bedrag per kubieke meter. Bij de Hervormde kerk komt een ruim plein, het nieuwe Plein 1940. Daar komen winkels en woningen en zal een nieuw postkantoor worden gebouwd. Tweehonderd bouwvakkers werken aan de wederopbouw van Scherpenzeel waarbij drieëntachtig panden moeten worden gebouwd, allemaal in de stijl van de Delftse School. De bouw vordert in rap tempo.
Driekleur
Op 26 april 1941 wordt het hoogste punt bereikt en kan de vlag in top. Saillant detail is dat het kennelijk geen probleem is hiervoor de Nederlandse driekleur te gebruiken. Alle werknemers ontvangen uit handen van de heer Bredero 1 gulden extra salaris. Een paar maanden later is het werk klaar. Op 9 juli 1941 is de officiële ingebruikname van Plein 1940. Het pand van bakker Van Engelenhoven wordt officieel door dr. Ir. J.A. Ringers geopend. Vertegenwoordigers van ‘Wederopbouw Bakkerijen’ die de nieuwbouw mede mogelijk hebben gemaakt zijn prominent aanwezig met twee deftige auto’s van de organisatie. Tussen café De Prins en bakker Van Engelenhoven is een winkel met woonhuis voor Methorst gebouwd (nu Kruidvat). Gradus Stuivenberg betrekt een groentezaak aan de andere kant van de bakker. Het postkantoor staat op de hoek van het plein met de Dorpsstraat. Muziekvereniging Caecilia zorgt voor de vrolijke noot tijdens de festiviteiten waarbij naast burgemeester Hoytema van Konijnenburg ook allen die vanuit hun functie verantwoordelijk zijn voor de wederopbouw van Scherpenzeel aanwezig zijn. Ter gelegenheid van de opening wapperen de rood-wit-blauwe vlaggen vanaf verschillende nieuwgebouwde panden.Polygoonjournaal Door de aanwezigheid van het Polygoonjournaal wordt de ingebruikneming van Plein 1940 landelijk nieuws. Het is in de beginjaren grotendeels onverhard. Burgemeester Hoytema komt in 1942 op het idee om daar graan te verbouwen. De opbrengst van ‘enigen mudden rogge’ verdeelt men later onder de armlastigen van Scherpenzeel.
CACHE
Deze korte wandeling voert je langs diverse locaties, waar het thema wederopbouw zichtbaar wordt.
WP1 Hervormde kerk (N52°04.772' E005°29.338'): Hier sta je voor de hervormde kerk en zie je een gevelsteen die verwijst naar de wederopbouw. Op deze gevelsteen vind je 2 jaartallen. Stapeltel het 1e jaartal voor antwoord A en stapeltel het 2e jaartal voor antwoord B.
WP2 Winkelpand (N52°04.786' E005°29.201'): Op de zijgevel van dit winkelpand zie je een replica van een gevelsteen m.b.t. de wederopbouw. Stapeltel de 2 cijfers links voor antwoord C en stapeltel de 2 cijfers rechts voor antwoord D.
WP3 Voormalig gemeentehuis (N52°04.771' E005°29.243'): Hier zie je het voormalige gemeentehuis welke is gebouwd in de typische Delftse Stijl. Welk jaartal zie je op de gevel? Stapeltel het jaartal voor antwoord E.
WP4 Huys der Heelmeesters (N52°04.767' E005°29.329'): Hier sta je voor het Huys der Heelmeesters, ook gebouwd in de typische Delftse stijl. Op de gevel vind je ook een gevelsteen met een verwijzing naar de bijbel, namelijk NEHEMIA _:__ Stapeltel de 3 ontbrekende cijfers, antwoord is F.
WP5 Standbeeld Wederopbouw (N52°04.766' E005°29.395'): Hier sta je bij het standbeeld welke symbool staat voor de Wederopbouw. Tel het aantal personen en het aantal balken bij elkaar op, antwoord is G.
Nu je de letters A t/m G hebt berekend is het tijd voor de berekenen van de cachelocatie.
De formule tot succes: N52 04.(A+E)(D+F)B E005 29.(D-C)(G/B)(E/B)
(Check A t/m G bij elkaar opgeteld = 25)
Veel succes!
Voor het realiseren van deze serie hebben diverse mensen die de oorlog bewust hebben meegemaakt hun medewerking verleend, bij deze willen wij hen allemaal bedanken voor de tijd en moeite die zij ons hebben gegeven. Daarnaast willen wij iedereen bedanken die de plaatsing van de caches mogelijk hebben gemaakt (de gemeenten Utrechtse Heuvelrug, Leusden, Woudenberg, Scherpenzeel, Renswoude, Provincie Utrecht, Landgoed Beukenrode, Landgoed Den treek- Henschoten, Landgoed Huis Doorn, Stichting De Boom, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer , Utrechts Landschap en het Waterschap Vallei&Veluwe) Diverse boeken/naslagwerken over de geschiedenis van de Utrechtse Heuvelrug en omgeving ten tijde van de tweede wereldoorlog alsmede de boeken van Loek Caspers, Ronald Polak, Jose Huurderman zijn een bron van informatie geweest, ook de stichting Grebbelinie in het vizier, Het Grebbelinie bezoekerscentrum Fort aan de Buurtsteeg, de stichting Grebbelinie en de Oudheidskamers van Doorn en Woudenberg.
Voor vragen en opmerkingen: Graag een berichtje sturen via het message centre.
Voor deze serie is ook een banner beschikbaar en mag geplaatst worden als men alle geocaches en de bonus heeft gedaan .
Vergeet niet de gegevens voor de bonus te noteren indien aanwezig.