HAWAJE W KAMIENNEJ GÓRZE
THE HAWAIIAN ISLANDS IN KAMIENNA GÓRA
Czy można zajrzeć w głąb potoku lawy? Czy dysponujemy technologią, która pozwala nam oglądać płynącą lawę od środka? Gdzie trzeba się udać, żeby tego dokonać?
Cóż, o ile badanie płynącej lawy, tuż po opuszczeniu przez nią wulkanu, jest możliwe w bardzo ograniczonym zakresie (albo prawie niemożliwe), to nic nie stoi na przeszkodzie, by badać lawę, która już zastygła. Jest to o tyle łatwe, że skały wulkaniczne są bardzo chętnie wykorzystywane jako kruszywa budowlane. Nie ma nic prostszego, niż oglądanie dawnych potoków lawowych czy wnętrza kominów wulkanicznych w kamieniołomach. Na Dolnym Śląsku znajdziemy mnóstwo czynnych i zamkniętych kamieniołomów, odsłaniających dawne struktury wulkaniczne. W jednym z nich właśnie się znajdujemy.
Skały, które wydobywano w tym kamieniołomie to bazaltowe trachyandezyty. Ich dokładna nazwa jest możliwa do określenia tylko przy pomocy specjalistycznych badań. Dlatego razem z podobnymi skałami o zbliżonym wieku są powszechnie znane pod wspólną nazwą melafirów.
Erupcje wulkaniczne, w wyniku których powstały te konkretne skały, miały miejsce około 290 milionów lat temu (w okresie geologicznym określanym jako wczesny perm). Wulkan, z którego wydobywała się lawa, był najprawdopodobniej niewielkim wulkanem tarczowym o średnicy u podstawy 10-12 km i wysokości około 100 m. Jego centrum położone było na południowy wschód od miejsca, gdzie dzisiaj znajduje się Kamienna Góra, mniej więcej w rejonie Czadrowa (fig. 1).
Fig. 1. Wulkan tarczowy w rejonie Kamiennej Góry - wizualizacja. Rys. H. Awdankiewicz, M. Awdankiewicz. Folder PIG-PIB „Dolnośląskie wulkany – od kambru do neogenu”
W kamieniołomie możemy obserwować sekwencję dwóch potoków lawowych typu a-a (czyt. aj-aj), co po hawajsku oznacza kamienną lawę (fig. 2). Potoki lawowe tego typu charakteryzują się występowaniem brekcji (czyli pokruszonych fragmentów lawy) w stropie i w spągu – czyli na górze i na spodzie potoku (fig. 3). Zjawisku rozpadu lawy na bloki sprzyja obecność pęcherzyków gazu, które już po zastygnięciu lawy zostały wypełnione białymi minerałami (tak zwanymi zeolitami) (fig. 4).
Fig. 2. (powyżej) Potok lawowy typu a-a. Źródło: USGS
Fig. 3. (powyżej) Potoki lawowe typu a-a w kamieniołomie na górze Bukowina. Fot. K. Zboińska. Profil zaczerpnięty z: Awdankiewicz M. i in. 2003. The Intra-Sudetic Basin – a record of sedimentary and volcanic proces in late- to post orogenic tectonic setting, GeoLines 16 (165-183)
Fig. 4. Wypełnienie pęcherzyków pogazowych w trachyandezycie. Fot. K. Zboińska
Jeżeli po odwiedzeniu kamieniołomu trachyandezytów na wzgórzu Bukowina czujecie pewien niedosyt, a w myślach już marzycie o podróży w czasie do permu i zobaczeniu na własne oczy, jak przebiegały takie erupcje, to mamy dla Was dobrą nowinę! Tego typu procesy wulkaniczne, a także potoki lawowe typu a-a można podziwiać także obecnie i to „na żywo”. Wystarczy zaplanować najbliższe wakacje na przykład na… Hawajach!
Aloha!
Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania:
- Spróbuj określić, ile razy doszło do wylewu lawy na tym obszarze. Jak myślisz, czy mogło ich być więcej? Jeśli tak, to dlaczego ich nie widzimy?
- Opisz własnymi słowami, jak wygląda melafir.
- Dołącz zdjęcie swoje lub swojego GPS w tej lokalizacji.
4. Sprawdź, z czego jest zbudowana skalna kolumna zaznaczona na zdjęciu (fig. 5) (masywny trachyandezyt czy brekcja) i do którego z potoków lawowych należy.
UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.
Can you look deeper into the lava stream? Do we have technology that allows us to watch flowing lava from the inside? Where do you have to go to do it?
Well, while exploring flowing lava, just after it leaves the volcano, is possible to a very limited extent (or almost impossible), there is nothing to prevent you from exploring lava that has already crystallized. It is easy because volcanic rocks are very often used as construction aggregates. There is nothing simpler than watching ancient lava streams or the interior of volcanic chimneys in quarries. In Lower Silesia you will find a lot of active and abandoned quarries, revealing ancient volcanic structures. We are just in one of them.
The rocks that were mined in this quarry are basaltic trachyandesites. Their exact name can be determined only with the help of specialized analyzes. That is why, together with similar rocks of similar age, they are commonly known collectively as melafirs.
Volcanic eruptions that resulted in formation of these specific rocks occurred about 290 million years ago (during the geological period known as early Permian). The volcano from which lava was flowing out was probably a small shield volcano with a diameter at the base of 10-12 km and a height of about 100 m. Its center was located southeast of the place where today Kamienna Góra is located, more or less in the region of Czadrów (fig. 1).
In the quarry we can observe the sequence of two a-a type lava streams, which in Hawaiian means ‘stone lava’ (fig. 2). Lava streams of this type are characterized by the occurrence of breccia (i.e. crushed fragments of lava) in roof and thill - i.e. at the top and bottom of the stream (fig. 3). The phenomenon of lava breakdown into blocks is favored by the presence of gas vesicles, which after the lava crystallized were filled with white minerals (so-called zeolites) (fig. 4).
If, after visiting the trachyandesite quarry on the Bukowina Hill, you feel a bit unsatisfied, and in your mind you are already dreaming about traveling in time to the Permian and seeing with your own eyes how such eruptions went, we have some good news for you! This type of volcanic processes, as well as a-a lava streams, can also be admired now. Just plan your next vacation, for example, in… Hawaii!
Aloha!
To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:
- Check what the stone column is made of (fig. 5) (massive trachyandesite or breccia) and to which of the lava flows it belongs.
- On the basis of field observations, try to determine how many times a lava flows have occurred in this area. Do you think there could have been more of them? If so, why do not we see them?
- Describe what melafir looks in your own words.
- Attach photos of yourself during looking for the place or your GPS.
WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
Literatura / References:
-
Awdankiewicz M. i in. 2003. The Intra-Sudetic Basin – a record of sedimentary and volcanic proces in late- to post orogenic tectonic setting, GeoLines 16 (165-183)
-
H. Awdankiewicz, M. Awdankiewicz. Dolnośląskie wulkany – od kambru do neogenu. Folder PIG-PIB
Grafika w tle / Background graphics: Domena publiczna / Public domain. Pixabay.com
Masz pytania? Napisz do nas! Kontakt: geocaching@pgi.gov.pl
