Ptygmatyt czy migmatyt? EarthCache

PTYGMATYT CZY MIGMATYT?

PTIGMATITE OR MIGMATITE?

Uwaga! Czas na zagadkę!

Jest jednocześnie magmowa i metamorficzna. Jest po trosze i gnejsem, i granitem, ale tak naprawdę nie jest żadnym z nich. Buduje większą część Gór Sowich, a przede wszystkim zachwyca swoim wyglądem. Kombinacje jasnych i ciemnych pasów i plam mogą układać się w nieskończoną ilość wzorów. Co to za skała?

Odpowiedź może być tylko jedna! To migmatyt. Jedna z najpiękniejszych i najciekawszych skał na Ziemi.

Migmatyt jest tak nieziemsko ciekawą skałą, ponieważ powstaje tam, gdzie spotykają dwa potężne procesy – metamorfizm i plutonizm. Pierwszy z nich odpowiada za przeobrażenia skał, najczęściej na dużych głębokościach, pod wpływem ciśnienia i temperatury. Drugi obejmuje topienie skał i powstawanie nowych skał z magmy.

Jak zatem wygląda przepis na migmatyt? Weź skałę i poddaj ją działaniu wysokiego ciśnienia i temperatury. Najlepiej zrobisz zakopując ją bardzo, bardzo głęboko. Tak głęboko, że zwykła koparka może nie dać rady – wykorzystaj ruchy płyt litosfery. Tam, gdzie płyty się zderzają, powstają wysokie łańcuchy górskie. Umieść skałę głęboko w korzeniach gór. To powinno wystarczyć, by otrzymać skałę metamorficzną. Teraz trzeba naszą skałę lekko stopić (nie za mocno, bo cała zamieni się w granit!). Można to zrobić na trzy sposoby: albo podnosząc temperaturę jeszcze bardziej, albo obniżając ciśnienie bez zmiany temperatury – efekt będzie ten sam. I trzeci sposób – dodaj wody do skały. To powinno obniżyć temperaturę topnienia skały, co znacząco ułatwi nam pracę. Można też pójść na łatwiznę i dostarczyć płynną magmę z zewnątrz. Teraz musisz poczekać aż magma zastygnie – wtedy otrzymasz gotowy migmatyt.

Taka skała składa się z kilku różniących się wizualnie części (fig. 1):

1. Paleosomu, obejmującego skałę metamorficzną (najczęściej gnejs), która nie została stopiona albo została nadtopiona bardzo słabo. W jego obrębie ciemne i jasne składniki są wymieszane.
2. Neosomu, będącego właściwie granitem, powstałego ze stopionej skały. W wyniku topienia doszło do rozdzielenia różnych składników, dlatego neosom dzieli się na:
   • Leukosom – zawiera jasne składniki,
   • Melanosom – zawiera ciemne składniki.
      

Fig. 1. Budowa migmatytu. Fot. A. Żerebecka
 

Paleosom, leukosom i melanosom mogą występować w różnych kombinacjach geometrycznych. Wszystko zależy od tego, w jakich dokładnie warunkach powstała dana skała i jakie później przeszła deformacje. Te zróżnicowane geometrycznie wzory zostały sklasyfikowane według typów i nazywa się je teksturami migmatytów. Grafika (fig. 2) przedstawia wybrane typy tekstur. Niektóre z nich z pewnością uda Ci się zaobserwować w terenie, jeśli dokładnie obejrzysz skałki oraz luźne bloczki na szczycie grzbietu, gdzie zaprowadziły Cię współrzędne. Obserwacje możesz oczywiście prowadzić wśród całej grupy skałek.
 

Fig. 2. Tekstury migmatytów. Rysunki z Mehnert 1968
 

Czy to wydaje się proste? W rzeczywistości migmatyty to niezwykle skomplikowane skały. Jednak to, jak oraz gdzie powstały (głęboko w skorupie ziemskiej) czyni je łakomym kąskiem dla naukowców. Dostarczają wielu informacji o tym, jakie procesy zachodzą podczas wypiętrzania gór. A tak poza tym są atrakcyjne dla oka, więc często wykorzystuje się je jako materiał dekoracyjny.
 

Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania:

1. Postaraj się krótko opisać, czym jest migmatyt i jak powstaje.
2. Spróbuj w terenie – w obrębie skałek oraz luźnych bloczków na szczycie – znaleźć i zidentyfikować tyle tekstur migmatytów ile zdołasz. Prześlij nam zdjęcia i w oparciu o grafikę (fig. 2) określ, jak się nazywają.
3. Dołącz zdjęcie swoje lub swojego GPS z różnymi odmianami migmatytów z tej lokalizacji.
    

UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.
 

Attention! Time for a riddle!

It is igneous and metamorphic at the same time. It is a bit of a gneiss and granite, but it is not really any of them. It builds the greater part of the Sowie Mountains and, above all, impresses with its appearance. Combinations of light and dark stripes and spots can form an infinite number of patterns. What rock is this?

There can be only one answer! It's migmatite. One of the most beautiful and interesting rocks on Earth.

Migmatite is such an unearthly interesting rock, because it arises where two powerful processes are meeting – metamorphism and plutonism. The first of them is responsible for the transformation of rocks, most often at large depths, under pressure and temperature. The second involves melting rocks and the formation of new rocks from magma.

So what does the migmatite recipe look like? Take the rock, put high pressure on it and heat it up. It's best to bury it very, very deeply. So deep that an ordinary excavator may not be able to do it – use the movements of the lithospheric plates. Where the plates collide, high mountain ranges arise. Place the rock deep in the roots of the mountains. This should be enough to obtain a metamorphic rock. Now you need to melt our rock slightly (not too much, because the whole rock will turn into granite!). This can be done in three ways: either by raising the temperature even more, or lowering the pressure without changing the temperature – the effect will be the same. Third way – add water to the rock. This should lower the melting point of the rock, which will significantly facilitate our work. You can also go the easy way and provide liquid magma from the outside. Now you have to wait for the magma to crystallize – then you will receive migmatite.

This rock consists of several visually differing parts (fig. 1):

1. Paleosome, including metamorphic rock (most often gneiss), which has not been melted or has been melted very poorly. Within it, dark and light ingredients are mixed.
2. Neosome, actually granite, formed from molten rock. As a result of melting, various components were separated, which is why the neosome is divided into:

• Leukosome – containing bright ingredients,
• Melanosome – containing dark ingredients.

Paleosome, leukosome and melanosome can occur in various geometric combinations. It all depends on what exactly the conditions were created in the rock and what deformations later it underwent. These geometrically diverse patterns have been classified by type and are called migmatite textures. The graphic (fig. 2) shows selected texture types. Some of them will definitely be able to be observed in the field, if you carefully look at the rocks and loose blocks at the top of the ridge, where the coordinates led you. Observations, of course, can be conducted among the whole group of rocks.

Does it seem easy? In fact, migmatites are extremely complex rocks. However, how and where they originated (deep in the Earth's crust) makes them a tempting target to scientists. They provide a lot of information about what processes occur when uplifting the mountains. And besides, they are attractive to the eye, so they are often used as decorative material.
 

To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:

1. Try to briefly describe what migmatite is and how it is formed.
2. In the field - within the rocks and loose blocks at the top - try to find and identify as many migmatite textures as you can. Send us photos and write their names (see fig. 2).
3. Attach photos of your GPS or yourself with different varieties of migmatite from thic locality.
    

WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
 

Literatura / References:

1. Mehnert K. R. 1968. Migmatites and the origin of granitic rocks. Elsevier Publishing Company, Amsterdam
    

Grafika w tle / Background graphics: Domena publiczna, Pixabay.com
 

Masz pytania? Napisz do nas! Kontakt: geocaching@pgi.gov.pl