Zielono mi! EarthCache

ZIELONO MI!

ITS'S SO GREEN!

W miejscu, do którego przyprowadziły Cię kordy kesza (fig. 1), oglądać można tak zwany dolny piaskowiec ciosowy. Oprócz niego w Górach Stołowych występują jeszcze dwa główne poziomy (lub płyty) piaskowcowe. Znajduje się tu zatem dolny, środkowy i górny piaskowiec ciosowy, a rozdzielają je od siebie bardzo drobnoziarniste osady, tzw. plener lub margle plenerskie. Taka budowa geologiczna, przypominająca tort, jest przyczyną występowania w Górach Stołowych charakterystycznej dla tego obszaru rzeźby terenu, na którą składają się progi morfologiczne ze skarpami oraz rozległe wypłaszczenia. Tyle dygresji o budowie Gór Stołowych – skupmy się na dolnym piaskowcu ciosowym.

Fig. 1. Ogólny widok kamieniołomu w Chocieszowie, fot. P. Derkowski
 

Co mówi nam jego nazwa? Spośród wszystkich poziomów piaskowców ciosowych spoczywa on najniżej – to oznacza, że jest z nich najstarszy. Zasada superpozycji, jedna z głównych zasad stratygrafii, mówi nam, że najstarsze skały znajdują się na spodzie sekwencji, a nad nimi leżą skały młodsze.

Dolny piaskowiec ciosowy, zwany też piaskowcem z Chocieszowa, to skała drobno- do średnioziarnistej, składająca się głównie z ziaren kwarcu. Jej charakterystyczną cechą jest występowanie glaukonitu – minerału z grupy krzemianów, zaliczanego do minerałów ilastych. Jego kolor nadaje lekko zielonkawe zabarwienie występującym tu piaskowcom. Glaukonit nie występuje w skale równomiernie, tylko tworzy skupienia, które na powierzchni skały są widoczne jako ciemnozielone (niekiedy prawie czarne) cętki (fig. 2). Oglądając skałę gołym okiem trzeba uważać, by nie pomylić glaukonitu z porostami żyjącymi na powierzchni skały.

Fig. 2. Glaukonit (małe, ciemne „plamy”) w piaskowcu z Chocieszowa, fot. P. Derkowski
 

Znacznie lepiej glaukonit widoczny jest pod mikroskopem (fig. 3).

Fig. 3. Obraz mikroskopowy piaskowca glaukonitowego, fot. K. Zboińska
 

Co wiemy o glaukonicie oprócz tego, że jest zielony? Czy jest w jakiś sposób ważny? Istotną informacją jest to, że glaukonit tworzy się w warunkach morskich do głębokości około 1 km (dla porównania: średnia głębokość Morza Śródziemnego wynosi 1438 m). Jego obecność jest dowodem na to, że dolne piaskowce ciosowe powstawały w zbiorniku morskim i to niezbyt głębokim. W istocie, piaskowce te uznaje się za osad transgresywny, czyli taki który powstaje w pierwszej fazie wkraczania morza na obszar lądowy. Co więcej, obecność glaukonitu stanowi jedną z przesłanek by sądzić, że zalew morski odbywał się stosunkowo szybko. Wydarzenia te miały miejsce w kredzie, blisko 100 milionów lat temu i zapoczątkowały kredowy zalew morski na terenie dzisiejszych Sudetów. Morze występowało na tym obszarze jeszcze przez około 10-20 milionów lat.
 

Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania:

1. Rozejrzyj się po okolicy i spróbuj określić, w jaką formę morfologiczną (formę terenu) wkomponowany jest kamieniołom w Chocieszowie
   1. Kotlina
   2. Próg morfologiczny
   3. Grzbiet
2. Jaki minerał stanowi główną masę skały (piaskowca z Chocieszowa)? Przyjrzyj się z bliska skale w kamieniołomie i spróbuj własnymi słowami opisać wygląd poszczególnych ziaren: ich barwę, połysk i kształt.
3. Jaki minerał mówi nam najwięcej o pochodzeniu skały (piaskowca z Chocieszowa) i jak go rozpoznać?
4. Spróbuj na podstawie listingu odpowiedzieć, co oznacza słowo transgresja:
   1. Wymarcie organizmów morskich pod koniec kredy
   2. Powstanie glaukonitu
   3. Wkroczenie morza na obszar (dotychczas) lądowy.
5. Zrób zdjęcie i pokaż, że Tobie także jest zielono!

UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.
 

In the place where the cords brought you (fig. 1), you can see the so-called lower joint sandstone. In addition to it, there are two main sandstone levels (or slabs) in the Stołowe Mountains. There is therefore a lower, middle and upper joint sandstone, and they are separated from each other by very fine-grained deposits, the so-called Pläner „marl”. This geological structure, reminiscent of a cake, is the reason for the characteristic relief of the area in the Stołowe Mountains, which consists of morphological thresholds with slopes and extensive flattening. So much digression on the construction of the Stołowe Mountains - let's focus on the lower joint sandstone.

What does his name tell us? Of all the joint sandstone levels, it is the lowest - that is, it is the oldest of them. The principle of superposition, one of the main principles of stratigraphy, tells us that the oldest rocks are at the bottom of the sequence, and younger rocks lie above them.
Lower joint sandstone, also called sandstone from Chocieszów, is a fine- to medium-grained rock, consisting mainly of quartz grains. Its characteristic feature is the presence of glauconite - a mineral from the silicate group, classified as clay minerals. Its color gives a slightly greenish color to the sandstones found here. Glauconite does not occur evenly in the rock, it only forms aggregations, which on the surface of the rock are visible as dark green (sometimes almost black) speckles (fig. 2). Observing the rock with the naked eye, be careful not to mistake the glauconite for lichen living on the surface of the rock. The glauconite is much better visible under a microscope (fig. 3).

What do we know about glauconite besides being green? Is it important in any way? Important information is that glauconite is formed in marine conditions to a depth of about 1 km (for comparison: the average depth of the Mediterranean Sea is 1438 m). Its presence is proof that the lower joint sandstones were formed in a not very deep sea reservoir. In fact, these sandstones are considered to be transgressive sediments, i.e. those that arise in the first phase of entering the sea into the land area. What is more, the presence of glauconite is one of the premises to believe that the sea flooding took place relatively quickly. These events took place in Cretaceous, nearly 100 million years ago, and initiated the Cretaceous sea flood in today's Sudetes. The sea was present in this area for about 10-20 million years.
 

To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:

1. Look around the area and try to determine in which morphological form (terrain form) the quarry in Chocieszów is integrated into: a. Valley; b. Morphological threshold; c. Mountain ridge.

2. What mineral creates the main mass of rock (sandstone from Chocieszów)? Take a close look at the rock in the quarry and try to describe in your own words the appearance of individual grains: their colour, gloss and shape.

3. What mineral tells us the most about the origin of the rock (sandstone from Chocieszów) and how to recognize it?

4. Try to answer what the word transgression means: a. The extinction of marine organisms at the end of the Cretaceous; b. Formation of glauconite; c. Entry of the sea into the (former) land area.

5. Take a picture and show that you are also feeling green!

WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
 

Literatura / References:

1. Wojewoda J. 2011. Geoatrakcje Gór Stołowych – przewodnik geologiczny po Parku Narodowym Gór Stołowych, PNGS.

2. Wojewoda i in. 2011. Geologia Parku Narodowego Gór Stołowych – wybrane zagadnienia, W: Chodak i in [red.] – Geoekologiczne warunki środowiska przyrodniczego Parku Narodowego Gór Stołowych. WIND, pp. 53-96.
    

Grafika w tle: domena publiczna / public domain
Masz pytania? Napisz do nas! Kontakt: geocaching@pgi.gov.pl