Church Micro BE CMB224 - Baasrode, Sint Ursmarus Mystery Cache

Church Micro BE CMB224 - Baasrode, Sint Ursmarus

De kerk

Toren beschermd als monument. De parochiekerk is omgeven door een klein, met klinkers verhard plein en aan de noordoostelijke zijde begrensd door de Schelde. Kennelijk is de kerk ontstaan in functie van het Scheldeveer en de Scheldevaart. Ten noorden paalde zij aan de loskade bij de Schelde, aan de westkant aan de monding van de Vliet (nu gedempt) die dienst deed als rivierhaven. De loskade was altijd eigendom van de kerk.

Historiek

In 1139 werd het grondgebied van Baasrode Sint-Ursmarus voor het eerst genoemd toen de bisschop van Kamerijk de parochie aan de abdij van Affligem schonk. Vanuit de abdij werd waarschijnlijk een monnik naar Baasrode gezonden om er een eerste kerkje te bouwen. Dit kerkje was toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw. Hoe dit kerkje er precies uitzag is niet bekend. Door toename van het aantal gelovigen werd het te klein. Omstreeks 1500 werd op dezelfde plaats, waar de huidige kerk zich bevindt, een nieuwe gotische kerk met een dubbele kruisbeuk en een westtoren gebouwd. Deze kerk werd toegewijd aan de Heilige Ursmarus. De toren had een smalle gotische spits en was omgeven door vier hoektorentjes en in elke zijde waren er twee galmgaten. In de loop der tijden kreeg de parochiekerk het zwaar te verduren. Zo werd het kerkgebouw zwaar beschadigd bij de belegering van Baasrode in 1578 door Waalse troepen. Nadien werd de hele parochie geteisterd door herhaaldelijke branden en oorlogen en kon de kerk bij gebrek aan middelen niet hersteld worden. Pas in 1677, ten tijde van pastoor Jan Poelman, kon de kerk gerestaureerd worden en werd op de toren een nieuwe spits in renaissancistische stijl geplaatst. Na oorlogsperikelen in het midden van de 18de eeuw werd de kerk in 1779 vergroot en heringericht. Al in 1828 werd het bestaande gebouw opnieuw te klein bevonden en na het verzamelen van de nodige fondsen werd de kerk in 1830 uitgebreid door de bouw van een nieuw koor onder impuls van pastoor Gillis Van Oosthuyse (1789-1874). De vernieuwde kerk werd in 1832 heringewijd door de Gentse bisschop Joannes Van de Velde. In 1837 werd de oude begraafplaats rondom de kerk opgeruimd en werd een nieuw kerkhof aangelegd buiten de dorpskern. Omstreeks 1838 werd de kerk op initiatief van pastoor De Mulder (1838-1842) gewit: "eerst werden de muren afgeborsteld en daarna ten minste drie keer gewit, telkens na opdroging". Ook de sacristie, het vertrek onder de toren, het prondelkot en de boord rondom de kerk werden geschilderd. Gezien het gewelf van de kerk in slechte staat verkeerde werd het in 1884 hersteld en werd de kerk opnieuw gewit. Sinds 1887 werden er regelmatig herstelwerken uitgevoerd aan het dak van de westtoren en van het schip. Toch werden de problemen niet helemaal opgelost, want in 1896 werd het gewelf in de kerk in zeer slechte staat bevonden en vielen er zelfs stukken van de bepleistering naar beneden. In 1898 werd een donderscherm op de toren geplaatst en bijkomende werken aan het leien dak waren voorzien. De toren werd gerestaureerd tussen 1970 en 1974. In 2001 werd het exterieur van het hele kerkgebouw gerestaureerd.

Beschrijving

De Sint-Ursmaruskerk heeft een driebeukig grondplan met een klein koor, geflankeerd door kleine sacristieën, een monumentale westtoren met aan weerszijden annexen onder een lessenaarsdak die lager zijn dan de eigenlijke zijbeuken. Van de gotische kerk, die omstreeks 1500 gebouwd werd, rest nog slechts de onderbouw van de vierkante westtoren. Het zandstenen massief wordt aan de westelijke hoeken geflankeerd door lichte steunberen. Het segmentboogvormige portaal in een hardstenen omlijsting dateert van omstreeks 1779 toen de parochiekerk vergroot en heringericht werd. De houten bekroning van de toren dateert uit 1677 en is samengesteld uit een octogonale, concave basis waarop zich een lantaarn verheft, die bekroond wordt door een peerspits. De uurwijzerplaten boven de spitsboogvormige galmgaten blijken niet in het oorspronkelijke plan voorzien te zijn. Op de zuidflank werd hiervoor namelijk een rondboogfronton met een vaasbekroning uitgewerkt. Links van de toren bevindt zich een calvarie op een hoge sokkel die deels in rustiek metselverband is opgetrokken. De beeldengroep staat onder een houten luifel met een leien dak. Sinds circa 1930 is dit een monument voor de gesneuvelden van de Eerste Wereldoorlog. Oorspronkelijk bestond de calvarie alleen uit de houten sculptuur van de gekruisigde Christus, die gelijkenissen vertoont met het werk van 17de-eeuwse beeldhouwer H. Duquesnoy. De exacte datering van het Christusbeeld is niet gekend, maar het bestond alleszins in 1749, toen een aflaat werd verleend voor een gebed bij het beeld. Vermoedelijk is het beeld afkomstig uit de oude kerk, die omstreeks 1677 gerestaureerd werd. Vroeger was er onder de calvarie een knekelhuis en een vagevuur. Daar werden de verzamelde resten van de overledenen samengebracht bij de opruiming van het kerkhof rondom de kerk in 1837. Het schip en de zijbeuken zijn opgebouwd in baksteenmetselwerk en zijn bedekt door één groot zadeldak met leien en drie kleine dakkapellen aan de zuidzijde. De zijbeuken omvatten zeven traveeën, die verlicht worden door grote rondboogvormige vensteropeningen. Het koor in baksteenmetselwerk is in het verlengde van het schip gebouwd, maar het dak is lager dan de nok van het schip. In de laterale zijden van het koor is er een groot rondboogvormig venster. De kleine sacristieën zijn eveneens opgebouwd in baksteenmetselwerk op kalkzandstenen plint. Tegen de zuidzijde van de kerk treft men een zogenaamde 'roeptribune' aan, bestaande uit blauw hardstenen treden onder een houten afdak. Deze roeptribune staat in relatie tot de bouwgeschiedenis van de kerk en dateert mogelijk uit de 19de eeuw.

De gemeente

Baasrode is een dorp in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen en sinds 1977 een deelgemeente van de stad Dendermonde. Het is een dorp met een nijverheid- en woonfunctie in de Scheldevallei in de Denderstreek. Naast het centrum liggen op het grondgebied ook het gehucht Vlassenbroek en het gehucht Nieuwen Briel op de grens met Buggenhout. Wanneer in 821 voor het eerst van Baceroth wordt gesproken, werd een domein bedoeld waar ook Sint-Amands en Mariekerke toe behoorden. Dankzij zijn gunstige ligging aan de Schelde wist Baasrode snel uit te groeien van een relatief onbelangrijk gehucht tot een bloeiend handelscentrum, waardoor het zich uiteindelijk de naam van het oorspronkelijke domein wist toe te eigenen. In de elfde eeuw verloor Baasrode het deelgebied Kuitelgem (den Briel) aan Buggenhout, alhoewel de kerkelijke bediening vanuit Baasrode bleef gebeuren. Inwoners van den Briel werden geboren in Brabant, maar begraven in Vlaanderen. Het inwonersaantal nam gevoelig toe en de dorpskom werd sterk uitgebreid en verfraaid, onder andere met dankzij de bouw van het Hof van Peene. Zelfs hertog Filips de Goede bracht in 1465 een bezoek aan het dorp. Ondertussen werd ook een rechtstreeks passagiersveer op Antwerpen ingesteld, dat later zou uitgroeien tot de belangrijkste van de Zuidelijke Nederlanden. Baasrode is een dorpje met een dubbele naamgeving. Zowel het 'officiële' Baasrode als varianten op de nog steeds geldende dialectvorm Bostroë waren doorheen de geschiedenis courant. Al in de veertiende eeuw werd er gesproken van Bastroe en nog later van Baestroey. Tot en met de zeventiende eeuw werden ook Mariekerke en Sint-Amands begrepen onder de noemer Baasrode. Een andere naamgeving die men eveneens tot en met de zeventiende eeuw kon terugvinden, was Nederbaasrode (Mariekerke en Sint-Amands) en Opbaasrode (Baasrode en Vlassenbroek). Etymologisch gezien dient ‘Baasrode’ in twee Germaanse deelwoorden te worden opgesplitst. Voor baas is de betekenis onzeker, maar het woord rode verwijst zonder twijfel naar een gerooide plaats binnen bebost gebied.

Bezienswaardigheden

Bekende inwoners

De cache