Magnetisch Zand EarthCache
Hidden : 6/25/2024
Difficulty:
3.5 out of 5
Terrain:
2.5 out of 5

Size: Size: other (other)

Join now to view geocache location details. It's free!

Watch

How Geocaching Works
Looking for a different adventure?

Please note Use of geocaching.com services is subject to the terms and conditions in our disclaimer.

Geocache Description:


Magnetisch zand



Inleiding
Als je langs de stranden van de Noordzee wandelt, zie je regelmatig donkere vlekken in het zand. Soms zijn deze vlekken groot en zwart, andere keren lijken ze meer op een donkere waas over het zand. Deze donkere vlekken worden ook wel 'soaps' genoemd omdat ze zich, net als zeep, kunnen ophopen en concentreren in bepaalde gebieden.

Wanneer je deze vlekken van dichtbij bekijkt, zie je allerlei verschillende kleuren zandkorrels. Deze korrels zijn geen gewone zandkorrels, maar zware mineralen. Deze donkere zandafzettingen vind je langs de gehele Nederlandse kust, vooral ten noorden van Bergen aan Zee.

De oorzaak van deze scheiding ligt in de zeestromen. Ter hoogte van Bergen aan Zee komen verschillende stromen bij elkaar. Hierdoor blijft het magnetiet grotendeels ten noorden van Bergen aan Zee, terwijl het kalkrijke zand vanuit Duitsland, Zwitserland, Frankrijk en Engeland zuidelijker blijft. Deze opmerkelijke scheiding wordt de Kalkgrens genoemd. Dit wordt mooi uitgelicht in deze deze Earth cache.




Mineralen
Mineralen zijn natuurlijke, vaste stoffen met een specifieke chemische samenstelling en een geordende kristalstructuur. Ze vormen de bouwstenen van gesteenten en hebben unieke fysische eigenschappen zoals kleur, hardheid, glans, en breukvlakken. Wanneer gesteenten door externe factoren zoals druk of erosie uiteenvallen, komen deze mineralen vrij en worden door wind, water, rivieren en de zee naar andere locaties vervoerd.
 
Het grootste deel van het zand aan onze kust bestaat uit kwartskorrels. De rest bestaat uit een variërende mix van lichte en zware mineralen. Voorbeelden van lichte mineralen zijn veldspaten. Zware mineralen zijn onder andere granaat, toermalijn, saussuriet en magnetiet. Of een mineraal als licht of zwaar wordt beschouwd, hangt af van het soortelijk gewicht. Mineralen met een soortelijk gewicht hoger dan 3 g/cm³ worden als zwaar aangemerkt.

Magnetiet
Een van de zware mineralen die je op het strand van Vlieland kunt vinden, is magnetiet. Magnetiet is een ijzermineraal. De bron van dit ijzer ligt in de aardmantel, die grotendeels uit ijzer bestaat. Door vulkanische activiteit komt het ijzer aan de oppervlakte en vormt magnetiet onder invloed van hoge druk en temperaturen. Wanneer lava vloeibaar is, dringt het naastgelegen gesteente binnen. Bij een vulkaanuitbarsting kan een drukvermindering in het gesteente optreden, waardoor grote hoeveelheden gassen, met name waterdamp, vrijkomen. Deze gassen tasten het gesteente chemisch aan. Als het gesteente kalksteen uit het Krijt of Dolomiet betreft, wordt kooldioxide verdreven en ontstaan basische hydroxiden. De ijzerverbindingen in de lava reageren en vormen ijzerhydroxiden, waaruit magnetiet ontstaat.

Herkomst van Magnetiet
De oorsprong van het magnetiet op de stranden van Vlieland ligt in de gesteenten uit Scandinavië. Het grootste deel komt van de ijzerertsafzettingen Kiruna en Gällivare in Noord-Zweden. Deze afzettingen in Lapland bevatten hoogwaardig ijzererts, met een ijzergehalte tot wel 60-70%.

Het ertslichaam van Kiruna, een van de grootste en beroemdste magnetietafzettingen ter wereld, werd ongeveer 1600 miljoen jaar geleden gevormd door intense vulkanische activiteit. Later werd het bedekt door andere gesteenten en kantelde door geologische activiteit tot een helling van 50-60 graden. Het erts bestaat uit een zuivere mix van magnetiet en apatiet, waarbij het zwarte erts minder apatiet bevat dan het grijze erts.

Tijdens de laatste ijstijden werd het gesteente door landijs via Denemarken naar Duitsland en Nederland getransporteerd. Door ijs en smeltwater werd het gesteente verpletterd, waardoor het magnetiet vrijkwam. Blootstelling aan wind, water en wrijving met andere gesteenten verpulverde het magnetiet tot fijne korrels. Via rivieren belandde het magnetiet uiteindelijk in de zee en verspreidde zich door getijden, golven en wind naar stranden zoals die van Vlieland.

Waarom Magnetiet Magnetisch is
Magnetiet dankt zijn naam aan Magnus, een Griekse schaapsherder die ontdekte dat een bepaald materiaal werd aangetrokken door de spijkers in zijn schoenen. Deze eigenschap maakte magnetiet een van de eerste magnetische materialen die door mensen werden ontdekt. Later werd hier het woord magneet van afgeleid. Magnetiet behoort tot een van de meest voorkomende ijzerertsen en heeft van nature magnetische eigenschappen.

Met "magnetisch" wordt vaak "ferromagnetisch" bedoeld. Ferromagnetisch betekent dat een materiaal onder invloed van een magneet magnetisch gedrag kan vertonen. Slechts een beperkt aantal elementen heeft ferromagnetische eigenschappen. Magnetiet is een van deze elementen.

In deze materialen zijn microscopisch kleine gebieden, de zogenaamde gebieden van Weiss, magnetisch. Normaal gesproken heffen deze gebieden elkaars magnetisme op, waardoor de materialen zelf niet of slechts beperkt magnetisch zijn. Onder invloed van een extern magnetisch veld, zoals het aardmagneetveld, kunnen deze gebieden in dezelfde richting geforceerd worden, waardoor het materiaal als geheel magnetisch wordt. Dit magnetisme blijft na het wegvallen van het externe veld nog een beperkte tijd aanwezig. Soms worden dergelijke voorkeursrichtingen in gesteenten "ingevroren", waardoor archeologen de stand van het aardmagneetveld ten tijde van de vorming van het gesteente kunnen bepalen.


Voorbeelden logfoto


Alternatief bord voor logfoto


Experimenteer zelf!
Om deze Earth Cache te mogen loggen, ga je het strand op om zelf de magnetische eigenschappen van dit bijzondere mineraal te ontdekken en hierover een aantal vragen te beantwoorden.
Stuur de antwoorden op de vragen via het message center naar ons toe en voeg de foto toe aan je log.

Hiervoor heb je de volgende spullen nodig:
  • Een stuk ijzer. Bijvoorbeeld een ijzeren plaatje of spijker;
  • Een sterke magneet;
  • Een plastic zakje, waar de magneet in past;
  • Een stuk papier (A4-formaat);
  • Een pen.
Ga naar een gedeelte van het strand waar het zand droog is. Zoek hier een donkere zandvlek en voer de onderstaande experimenten uit en beantwoord de vragen. Let op het maken van de foto is verplicht.

Voor de experimenten is het belangrijk dat het zand droog is. Als het zand nat is, neem dan wat zand in het meegenomen zakje of bakje mee naar huis. Laat thuis het zand goed drogen en voer dan de experimenten thuis uit. Bij de experimenten staat dan wat te doen. De foto-opdracht(en) blijven te allen tijden verplicht!

Als je moeite hebt met het vinden van donkere vlekken, kan het helpen om een zonnebril op te zetten.

Vraag:
  • Je weet nu dat magnetiet voorkomt ten noorden van de kalkgrens in Nederland, dus ook in Duitsland en Denemarken.
  • Stel, je gaat op vakantie naar het zuiden (bijvoorbeeld de Azoren), denk je dat je daar ook magnetiet op de stranden kunt vinden?
  • Leg uit in eigen woorden waarom je dit wel of niet verwacht.
Experiment 1:
  • Strand: Neem het stuk ijzer en beweeg deze voorzichtig vlak boven de donkere vlek en lichtjes door het zand.
  • Thuis: Neem het stuk ijzer en beweeg deze voorzichtig vlak boven en lichtjes door het zand.
  • Bekijk vervolgens het stuk ijzer van dichtbij.
  • Beschrijf in eigen woorden wat je waarneemt. Leg uit waarom je dit wel of niet zo had verwacht.
Experiment 2:
  • Strand: Neem de magneet en doe deze in het plastic zakje. Beweeg de magneet voorzichtig vlak boven de donkere vlek en lichtjes door het zand.
  • Thuis: Neem de magneet en doe deze in het plastic zakje. Beweeg de magneet voorzichtig vlak boven en lichtjes door het zand.
  • Bekijk vervolgens het geheel van dichtbij.
  • Beschrijf in eigen woorden wat je waarneemt. Leg uit waarom je dit wel of niet zo had verwacht.
Experiment 3:
  • Strand en thuis: Neem het stuk ijzer en beweeg deze voorzichtig vlak boven de gevonden magnetiet en haal deze er lichtjes doorheen.
  • Bekijk vervolgens het stuk ijzer van dichtbij.
  • Beschrijf in eigen woorden wat je waarneemt. Leg uit waarom je dit wel of niet zo had verwacht;
Experiment 4:
  • Strand en thuis: Schrijf je teamnaam op het papier.
  • Doe het gevonden magnetiet op het papier en plaats de magneet onder het papier.
  • Beweeg de magneet voorzichtig onder het papier.
  • Beschrijf in eigen woorden wat je waarneemt.
Foto (Verplicht):
  • Strand (minimaal 1 foto): Ga naar het informatiebord op het strand. Zie de foto in de listing voor het juiste bord.
  • Als het informatiebord niet aanwezig is, maak dan de gevraagde foto op het alternatieve fotopunt bij het schietterrein waarschuwingsbord.
  • Maak een foto van het vel papier met daarop je teamnaam en het magnetiet met de magneet onder het vel papier.
  • Zorg ervoor dat het informatiebord zichtbaar is op de foto.
  • Voeg de foto toe bij je log.
  • Thuis (minimaal 2 foto’s): Ga naar het informatiebord op het strand. Zie de foto in de listing voor het juiste bord.
  • Als het informatiebord niet aanwezig is, maak dan de gevraagde foto op het alternatieve fotopunt bij het schietterrein waarschuwingsbord.
  • Als het zand nat is, maak dan een foto bij het informatiebord met daarbij duidelijk zichtbaar het zand dat je meeneemt naar huis.
  • Zorg ervoor dat het informatiebord zichtbaar is op de foto.
  • Maak een foto (thuis) van het vel papier met daarop je teamnaam en het magnetiet met de magneet onder het vel papier.
  • Voeg de foto’s toe aan je log.
Bronnen
  • https://natuurtijdschriften.nl/pub/414504/GEA1981014002003.pdf
  • https://www.nemokennislink.nl/publicaties/de-ijzerertsen-van-kiruna-zweden/
  • https://www.natuurkunde.nl/vraagbaak/93392/ijzer-en-ijzererts-bij-kiruna-in-noord-zweden
  • https://nl.geologyscience.com/minerals/magnetite/?amp
  • https://natuurtijdschriften.nl/pub/405365/GenH1988042003005.pdf
  • https://tosec.nl/nl/wiki/magnetisme/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Magnetiet
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Ferromagnetisme
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Bergense_Kalksprong

Additional Hints (Decrypt)

Yrrf qr bcqenpugra tbrq. Ibbeny qr sbgb-bcqenpug bc ybpngvr!! Iretrrg avrg wr gbbyf zrr gr arzra, mbnyf orfpuerira va qr yvfgvat.

Decryption Key

A|B|C|D|E|F|G|H|I|J|K|L|M
-------------------------
N|O|P|Q|R|S|T|U|V|W|X|Y|Z

(letter above equals below, and vice versa)


Advertising with Us