Welkom bij het kasteel van Heers, één van de belangrijkste kastelen van Limburg en misschien zelfs ver daarbuiten. We gaan vandaag op pad om eens te kijken welke schaakstukken allemaal op het schaakbord van de geschiedenis van dit kasteel hebben meegespeeld.
Maar eerst nog enkele dienstmededelingen. Deze multi is ongeveer 2 km en mag uitsluitend te voet worden gedaan. Vergeet niet je wagen te parkeren op het gemeenteplein of aan de kerk, fietsen kan je kwijt in de boerderijdreef, op het gemeenteplein of aan de kerk. Blijf steeds op de paden of op het gras. Deze erfgoedsite mag enkel betreden worden tussen zonsopgang en zonsondergang. Honden zijn welkom maar steeds aan de leiband.
Zoals je zal merken, zijn de restauraties van ons kasteel in volle gang. Alle waypoints zijn normaal bereikbaar, ongeacht de werken. In geen enkel geval mag je in de buurt komen van de gebouwen of de werken, neem gerust een kijkje maar blijf dus aan de juiste kant van de afspanningen! Wil je echt graag een keer de binnenkant bekijken, kom dan naar onze rondleidingen elke 2e en 4e zondag van de maand via KasteelVanHeers.be.
OK, dan kunnen we veilig op weg. Starten doen we bij WP1, hier heeft ons schaakbord momenteel even plaats gemaakt voor een heus werfcontainerdorp.
WP1: Paard: De Heren van Heers
In de vroege middeleeuwen heette de gemeente Heers eerst "de Heerlijkheid Heers", die werd geregeerd door de Heren van Heers. (In het dorp is er nog een café met die naam.) De Heer van Heers was een vazal van de Graaf van Loon, die in Borgloon woonde en heerste over ongeveer de hele provincie Limburg vandaag. Het kasteel van de Heer van Heers stond hier maar werd verwoest door een brand in 1328. Het wapenschild van de Heren van Heers is vandaag nog steeds het wapenschild van de gemeente Heers.
WP2: Koning: Raes van Heers
Raes van Heers woonde hier in de 15de eeuw, da’s bijna 600 jaar geleden. Hij was een vriend van de Franse koning en burgemeester van Luik. Raes was een machtige, maar ook een gemene heerser: hij wou vooral macht en aanzien, en stookte mensen tegen elkaar op. In 1467 leidde hij in Brustem een veldslag tegen Karel de Stoute, de hertog van Bourgondië. Raes had een volksleger van 12.000 man. Maar Karel de Stoute had een beroepsleger van 25.000. Raes en zijn trawanten waren kansloos. Het leger van Raes werd in de pan gehakt, 4000 mensen stierven in de velden van Brustem bij Sint-Truiden. Het kasteel van Heers werd met de grond gelijk gemaakt en Raes werd verjaagd. Hij vluchtte naar Frankrijk.
WP3: Koningin: Pentecosta van Grevenbroeck
Pentecosta van Grevenbroek was de vrouw van Raes van Heers. Er bestaat een kroniek van de veldslag van Hoei tegen Louis de Bourbon, waarin ze vernoemd wordt als: “op een paard gezeten, zoals haar man dat deed, moedigde ze de Luikenaars aan”.
Tien jaar na de slag van Brustem, in 1477, kwamen Raes en Pentecosta terug naar Heers en begonnen aan de heropbouw van het kasteel. Maar Raes was ziek en stierf enkele maanden na hun terugkomst. Pentecosta heeft dan de bouw van het kasteel verder op zich genomen. Het kasteel zoals het hier nu staat, heeft dus geen bouwheer, maar eerder een bouwdame!
Dit is een van de oudste afbeeldingen van het kasteel, ze is getekend in 1641. Zie je de gelijkenissen en verschillen met vandaag?
WP4: Toren: Baron de Stockhem
Nicolas Erasmus de Stockhem en zijn zoon Charles François de Stockhem kochten het kasteeldomein van de abdij van Saint-Laurent in de 18e eeuw (zo'n 250 jaar geleden) en renoveerden het kasteel en de tuinen. Ze brachten onderandere heel exclusief sierpleisterwerk aan in de publieke zalen van de noordgevel. De formele Franse tuin werd een weelderig Engels landschapspark. Een heleboel van wat zij veranderd hebben, herken je hier vandaag nog: de slotgracht, de zichtassen, de vijvers, een paar fraaie parkbomen, …
WP5: Loper: Michel en Ricardo Desmaisières
Michel Desmaisières was de oudste van de laatste generatie adellijke kasteelheren. Hij werd burggraaf, maar had vooral een grote passie voor auto’s. Hij legde in de kelder van het kasteel een indrukwekkende verzameling Alfa Romeo’s aan. Die werden in 2015, een jaar na zijn dood, allemaal openbaar verkocht en verspreidden zich over de hele wereld.
De jongere broer Ricardo bleef het langst in het kasteel wonen, tot 2012. Toen een deel van het plafond op zijn bed viel, besloot hij dat het tijd was om te vertrekken. Hij woont nu samen met zijn zoon in de Ardennen.
Geen van beide broers slaagde er helaas in het kasteel te onderhouden.
WP6: Pion: De gewone man en vrouw
Als je alle vorige waypoints bezocht hebt, weet je dat hier heel wat edellieden gewoond hebben, maar ook dat er vandaag geen echte kasteelheer meer is. Daarom hebben eind 2017 enkele buurtbewoners besloten zich te gaan inzetten voor de redding van het kasteel en al haar bijzondere verhalen. Gewone mensen van dit en omliggende dorpen probeerden het kasteelpark terug toegankelijk te maken, zodat andere gewone mensen van dit mooie domein kunnen genieten. Geen koningen en koninginnen meer, geen ridders en leenheren, maar pionnen in de frontlijn.
En met succes want ondertussen vond dit prachtige stukje Limburgse geschiedenis een nieuwe eigenaar in de Vlaamse Overheid en Herita en blijft het bewaard voor nog eens honderden jaren.
Bonus
Zo, heb je ook de laatste waypoint gevonden? Zet je dan rustig even aan ons bouwwerkje aan de vijver en ga aan de slag met volgende formule om onze finale verstopplaats te vinden:
N50° 45.(E)(B-1)(C-A) E005° 18.(D/3)(F+1)(C/2).
Ziezo, hopelijk heb je genoten van dit staaltje erfgoed en geschiedenis, en een mooie wandeling natuurlijk. Dan rest ons nog om Guyzep te bedanken voor weeral een superfijne creatie. Ga gerust eens kijken wat er in de buurt nog van hem ligt, steeds de moeite!