Church Micro BE CMB269 - Binkom, St-Jan de Doper Multi-Cache

Parochiekerk Sint-Jan de Doper

De Sint-Jan-de-Doperkerk van Binkom (1873-1874), omringd door een ommuurd kerkhof, ligt op een hoogte tegen de noordflank van de vallei van de Spelthofbeek. De overwegend neogotische kerk met basilicale opstand wordt aan westzijde gedomineerd door een deels ingebouwde, tot de 13de eeuw opklimmende westtoren in overgangsstijl.

De oudste vermelding van Binkom als 'Beinchem' en van het bestaan van een parochie is terug te vinden in een pauselijke bulle van 1146 waarin de schenking van de heren Gerard en Wibert van Binkom aan de norbertijnenabdij van Tongerlo werd bekrachtigd. Deze schenking omvatte naast diverse goederen eveneens de helft van de tienden en het patronaatsrecht. Na jarenlang dispuut zag Tongerlo zich in 1218 verplicht af te zien van haar aanspraken op Binkom waarna haar rechten overgingen naar de Hospitaalridders van Walsbergen in Wommersom, van de Orde van Sint-Jan van Jeruzalem. De andere helft van de tienden was in de 13de eeuw evenredig verdeeld tussen de abdijen van Vlierbeek en van Sint-Geertrui te Leuven.

Over het ontstaan en het voorkomen van het primitieve bedehuis zijn geen gegevens bekend. Het feit dat de kerk Sint-Jan de Doper als patroonheilige lijkt een band met de Ridders van Sint-Jan van Jeruzalem (zie onder) te suggereren. Zoals elders in de regio had Binkom en zijn parochiekerk sinds de 16de-eeuwse godsdienstoorlogen geregeld te lijden onder oorlogsgeweld en plunderingen met herhaaldelijke herstellingen voor gevolg. Ook de 13de-eeuwse klokkentoren die in de visitatieverslagen van 1601 en 1603 achtereenvolgens als beroemd en indrukwekkend wordt omschreven bleef vaak niet gespaard. Zo werd wellicht tijdens de zware brand van 1781 het gewelf boven het gelijkvloers door de neerstortende klokken vernield, waarna de bovenverdieping van de toren werd hersteld. Datzelfde jaar deden zowel Vlierbeek als Sint-Geertrui met het oog op de financiering van de heropbouw van de rest van de zwaar beschadigde kerk afstand van hun tiendenrechten.

Het resultaat van opeenvolgende verbouwingen en herstellingen is gekend door de opmetingsplannen uit 1873, opgemaakt vlak voor de afbraak: een middelgrote kerk met pseudo-basilicale opstand waarbij de oude westtoren werd voorafgegaan door een vier traveeën tellend driebeukig schip met korte transeptarmen en een rechthoekig gesloten koor. Twee hardstenen zuilen die midden- en zijbeuken scheidden zouden bij de afbraak deels worden gerecupereerd en flankeerden tot voor kort de zuidtoegang van het kerkhof. Omdat de oude kerk zich in slechte staat bevond en wellicht ook rekening houdend met de gestadige bevolkingstoename werd in 1873-1874 een nieuwe en ruimere kerk in neogotische stijl opgetrokken waarin de oude westtoren werd geïncorporeerd. Ontwerper was provinciaal architect Louis Van Arenbergh.

De definitieve bouwplannen voor de kerk van Binkom konden niet worden achterhaald. Wel bevat het archief van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen niet uitgevoerde plannen uit 1872 voor een pseudo-basilicale, neogotische kerk waarbij de deels ingebouwde oude westtoren zou worden voorzien van een nieuw parement met een in neogotische geest opengewerkte westgevel. Waarom van dit concept werd afgeweken is niet bekend. Ook het parochiearchief kon geen uitsluitsel bieden aangezien het indertijd door erfgenamen van een pastoor werd opgestookt. Aangenomen wordt dat de werken werden uitgevoerd door het bouwbedrijf van burgemeester Jean Eligius De Tiège (1810-1874) die zich van eenvoudig metser had opgewerkt tot groot bouwondernemer en tevens eigenaar was geworden van het nabijgelegen dorpskasteel van de heren van Binkom.

De binnenafwerking van de kerk zou nog tot rond 1900 op zich laten wachten, evenals de neogotische beschildering die pas in 1906-1907 werd gerealiseerd. Voor het ontwerp van het hoofdaltaar en van de communiebank (verdwenen) werd beroep gedaan op de in Echternach geboren Leuvense architect, Vincent Lenertz (1864-1914), een van de medewerkers van Helleputte. Sinds 1887 was er sprake om de oude westtoren door een nieuwe te vervangen. Dit project werd uiteindelijk afgevoerd.

In 1947 werden grote herstellingswerken uitgevoerd aan de torenspits en van 1948 dateert het ontwerp van architect J. Stas voor herstel van oorlogsschade aan glasramen en bedaking. Begin 1977 werd het interieur volledig herschilderd en werd er een warmeluchtverwarming geïnstalleerd. Foto’s van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium uit 1974 tonen nog de originele, neogotische binnenbeschildering met imitatie-voegwerk en kleurrijke accenten ter hoogte van structurele elementen zoals bogen, gewelfribben en kapitelen. Voor zover bekend bleven enkel in de vroegere doopkapel zichtbare sporen van de originele afwerking bewaard.

De parochiekerk van Binkom wordt nog steeds gebruikt voor de erediensten en zal in de toekomst meer ruimte maken voor stilte, ontmoeting en culturele evenementen.

**************************************************

Deze geocache maakt deel uit van de Church Micro Belgium serie geocaches.
Meer informatie over deze reeks kan U hier vinden:
Church Micro Belgium geocaches.

**************************************************