„Przed przybyciem pociągu osobowego restauracja klasy trzeciej napełniła się żołnierzami i cywilami. Najwięcej było żołnierzy, a należeli oni do różnych pułków i różnych narodowości; zawierucha wojenna zapędziła ich do lazaretów polowych. Odjeżdżali teraz ponownie na front po nowe rany, kalectwa i cierpienia, aby za nie zasłużyć sobie na prosty drewniany krzyż nad grobem. Na krzyżu tym jeszcze po latach wśród smutnych równin wschodniej Galicji trzepotać będą na wietrze strzępy austriackiej czapki żołnierskiej z zardzewiałym bączkiem, zaś od czasu do czasu usiądzie na niej smutny i postarzały już kruk, wspominający dawne czasy obfitych biesiad, kiedy to przygotowywano dla niego smacznie zastawiony, bezkresny stół, pełen ludzkich trupów i końskiej padliny, kiedy to pod taką właśnie czapką, na której siedzi, znajdowały się najsmaczniejsze kąski — oczy ludzkie.”
Jaroslav Hašek, „Przygody dobrego Wojaka Szwejka podczas Wojny Światowej”
Fragment zaczerpnięty z powieści Jaroslava Haška wydaje się idealnie opisywać jeden z najstraszniejszych okresów w historii ludzkości jakim była Wielka Wojna. Nieskończone masy ludzi pędzone na siebie z zachodu na wschód, z północy na południe i na odwrót tylko w jednym celu; by zabić przeciwnika. Wielka Wojna była precedensem – ludzkość nie znała dotąd konfliktu który zaangażował by tyle zwaśnionych ze sobą narodów toczących swoje boje na frontach rozsianych po całej niemalże Europie. Wojna Światowa zmieniła wszystko – ład na świecie, równowagę sił. W wyniku działań wojennych upadły mocarstwa a ludzkość stoczyła się niczym po równi pochyłej w wir zbrojeń i napięć które swój upust dały dwie dekady później…
W Iskrzyni niedaleko Krosna znajdują się świadectwa dawnych walk jakie były prowadzone na tym terenie w latach 1914 – 1915. Wojenna zawierucha sprawiła, iż w całym okresie wojny front przechodził przez te tereny kilkukrotnie. Wojska rosyjskie w omawianym regionie po raz pierwszy znalazły się pod koniec września 1914 roku, kiedy to wkroczyły tu pułki rosyjskiej jazdy. Późniejsze walki na tym terenie toczą się początkiem października 1914 roku oraz początkiem grudnia i związane są z działaniami Austriaków, którzy to szli na odsiecz oblężonej twierdzy Przemyśl. Ich niepowodzenia spowodowały powrót Rosjan na swoje wcześniejsze pozycje. Definitywny kres działalności wojsk rosyjskich na ziemi krośnieńskiej przypadł na czas trwania Operacji Gorlickiej w maju 1915r. kiedy to spod Gorlic ruszyła wielka ofensywa Państw Centralnych mająca na celu zepchnięcie wojsk rosyjskich na wschód. Austro-Węgry wraz z niemieckim sojusznikiem zdobyły Krosno 7 maja 1915r. kierując się dalej na wschód.
Przemarsze wojsk, wielkie bitwy i kampanie wojenne powodowały, iż polegli w walce a także w wyniku poniesionych ran czy chorób grzebani byli w prowizorycznych, najczęściej płytkich grobach. Akcja tworzenia cmentarzy rozpoczęła się później i miała na celu przede wszystkim względy sanitarne.
Dwie zbiorowe mogiły znajdujące się w Iskrzyni nie mogą równać się ze splendorem i rozmachem Cmentarzy Wojennych z terenu Galicji Zachodniej niemniej ważne aby o nich pamiętać. Szczątkowe dane jakie zachowały się i które dotyczą cmentarzy Galicji Środkowej mówią, że Iskrzynia jest odnotowana w spisie cmentarzy, ale jest tam tylko wymieniony jeden cmentarz o powierzchni 200 m2. Wg dostępnych informacji obydwie mogiły kryją prochy poległych żołnierzy armii rosyjskiej, ale brak jest danych odnośnie ilości pochowanych. Obydwie mogiły zostały w 1983 roku urządzone na ten sam wzór przez miejscową ludność.
Mogiła nr 1
Pierwsza z mogił znajduje się w okolicy Wisłoka, na łąkach użytkowanych obecnie pod wypas krów. Mogiła jest ogrodzona 10 kamiennymi niskimi słupkami, pomiędzy którymi wmontowano metalowe przęsła. Wewnątrz mogiły umieszczono metalowy krzyż stojący na niewielkim kopczyku z kamieni, na którym oprócz ukrzyżowanego Chrystusa zamontowano dwie tabliczki informacyjne o treści: Żołnierzom poległym w I wojnie światowej - mieszkańcy Iskrzyni.
Mogiła nr 2
Druga mogiła znajduje się w przysiółku Zagórze tuż przy drodze krajowej nr 19. Wyglądem przypomina pierwszą z mogił: otoczona kamiennymi słupkami wraz z krzyżem usytułowanym w tylnej części mogiły niemniej druga z mogił jest nieco mniejsza. Ogrodzenie zaplanowano pomiędzy 8 a nie jak w przypadku Mogiły nr 1 – 10 słupkami połączonymi łańcuchami. Krzyż z ukrzyżowanym Chrystusem i tabliczką informacyjną o treści: Żołnierzom poległym w I wojnie światowej - mieszkańcy Iskrzyni jest niemalże identyczny jak ten, na pierwszej z mogił z tą różnicą, że ramiona krzyża na mogile pierwszej są zakończone równo tu natomiast wykończenie wykonano „na szpic”.
Aby dotrzeć do miejsca ukrycia pojemnika udaj się pod wskazane miejsca, zbierz niezbędne dane i podstaw do poniższego wzoru:
N49 41.(3xA)(3xA+1)(4xA)
E021 52.(Bx176)
Etap 1.
Współrzędne początkowe doprowadziły Cię do Mogiły nr 1 leżącej nad Wisłokiem. Zwróć uwagę na dwie zamocowane do krzyża tabliczki. Zanotuj, iloma śrubkami są one przykręcone do krzyża i podstaw jako A.
Etap 2
Współrzędne początkowe doprowadziły Cię do Mogiły nr 2 leżącej tuż przy drodze krajowej nr 19. Zwróć uwagę na tabliczkę zamontowaną do krzyża. Zanotuj, iloma śrubkami jest ona przykręcona do krzyża i podstaw jako B.
O keszu:
Pojemnik typu mikro niemniej a maskowaniu. Proszę o ostrożne obchodzenie się z maskowaniem aby mogło posłużyć jak najdłużej. Okolica ukrycia pozwala na swobodne podejmowanie kesza niemniej proszę nie zwracać na siebie szczególnej uwagi bo mugol to istota ciekawska.
ENG:
Graves from the Great War
In Iskrzynia near Krosno you can find testimonies of old fights that were conducted in this area in the years 1914 - 1915. The turmoil of war caused that during the whole war period the front passed through these areas several times. Russian troops in this region first came to the end of September 1914, when Russian cavalry regiments entered. Later fights in this area take place at the beginning of October 1914 and the beginning of December and are associated with the activities of the Austrians, who went to the relief of the besieged Przemyśl fortress. Their failures caused the Russians to return to their earlier positions. The definitive end of the Russian army's activity in the Krosno region fell during the Gorlice Military Operation in May 1915. when a great offensive of the Central Allieds was launched from Gorlice to push the Russian troops east. Austria-Hungary together with the German ally captured Krosno on May 7, 1915. heading further east.
Army marches, great battles and war campaigns meant that they fell in battle and as a result of wounds or diseases, they were buried in makeshift, usually shallow graves. The action of creating cemeteries began later and was primarily aimed at sanitary considerations.
The two mass graves located in Iskrzynia cannot match the splendor of War Cemeteries from Western Galicia, no less important to remember about them. Residual data that have survived and that concern Central Galicia cemeteries say that Iskrzynia is listed in the list of cemeteries, but there is only one cemetery with an area of 200 m2. According to available information, both graves hide the ashes of fallen soldiers of the Russian army, but there is no data regarding the number of those buried. In 1983, both graves were decorated in the same way by the local people.
Grave No. 1
The first grave is located in the vicinity of Wisłok river, on the meadows currently used for grazing cows. The grave is fenced with 10 low stone posts between which metal spans were mounted. Inside the grave was placed a metal cross standing on a small mound of stones, on which, apart from the crucified Christ, were mounted two information boards with the following content: Soldiers killed in World War I - the inhabitants of Iskrzynia.
Grave No. 2
The second grave is located in the hamlet of Zagórze just off the national road No. 19. It looks like the first of the graves: surrounded by stone posts with a cross located in the back of the grave, but the second of the graves is slightly smaller. The fence was planned between 8 and not as in the case of the Grave 1 - 10 posts connected by chains. The cross with the crucified Christ and an information sign saying: Soldiers who fell in World War I - the inhabitants of Iskrzynia are almost identical to the one on the first grave with the difference that the arms of the cross on the first grave are finished evenly here and the finish is done "on the tip".
To reach the hiding place, go to the indicated places indicated, collect the necessary data and provide for the following formula:
N49 41. (3xA) (3xA + 1) (4xA)
E021 52. (Bx176)
Stage 1.
The initial coordinates led you to the Grave No. 1 lying on Wisłok river. Note the two signs attached to the cross. Note how many screws are screwed to the cross and the bases as A.
Stage 2
The initial coordinates led you to the Grave No. 2 lying just off National Road No. 19. Note the sign mounted to the cross. Note how many screws are screwed to the cross and the bases as B.
About the cache:
Micro container, however with masking. Please, handle the masking carefully so that it can be used as long as possible. The surrounding area allows you to take your cache freely, however, do not pay special attention to yourself because a Muggle is an inquisitive creature.
Źródła / sources:
Marian Zgórniak, Ziemia krośnieńska w czasie I wojny światowej [w:] Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, Tom I, Kraków 1972.
Barbara Uliasz, Cmentarze, kwatery i mogiły wojenne na Podkarpaciu, Tom I, Rzeszów 2006.
http://www.beskid-niski-pogorze.pl/