„Przed przybyciem pociągu osobowego restauracja klasy trzeciej napełniła się żołnierzami i cywilami. Najwięcej było żołnierzy, a należeli oni do różnych pułków i różnych narodowości; zawierucha wojenna zapędziła ich do lazaretów polowych. Odjeżdżali teraz ponownie na front po nowe rany, kalectwa i cierpienia, aby za nie zasłużyć sobie na prosty drewniany krzyż nad grobem. Na krzyżu tym jeszcze po latach wśród smutnych równin wschodniej Galicji trzepotać będą na wietrze strzępy austriackiej czapki żołnierskiej z zardzewiałym bączkiem, zaś od czasu do czasu usiądzie na niej smutny i postarzały już kruk, wspominający dawne czasy obfitych biesiad, kiedy to przygotowywano dla niego smacznie zastawiony, bezkresny stół, pełen ludzkich trupów i końskiej padliny, kiedy to pod taką właśnie czapką, na której siedzi, znajdowały się najsmaczniejsze kąski — oczy ludzkie.”
Jaroslav Hašek, „Przygody dobrego Wojaka Szwejka podczas Wojny Światowej”
Fragment zaczerpnięty z powieści Jaroslava Haška wydaje się idealnie opisywać jeden z najstraszniejszych okresów w historii ludzkości jakim była Wielka Wojna. Nieskończone masy ludzi pędzone na siebie z zachodu na wschód, z północy na południe i na odwrót tylko w jednym celu; by zabić przeciwnika. Wielka Wojna była precedensem – ludzkość nie znała dotąd konfliktu który zaangażował by tyle zwaśnionych ze sobą narodów toczących swoje boje na frontach rozsianych po całej niemalże Europie. Wojna Światowa zmieniła wszystko – ład na świecie, równowagę sił. W wyniku działań wojennych upadły mocarstwa a ludzkość stoczyła się niczym po równi pochyłej w wir zbrojeń i napięć które swój upust dały dwie dekady później…
W Korczynie niedaleko Krosna znajdują się aż cztery świadectwa dawnych walk jakie były prowadzone na tym terenie w latach 1914 – 1915. Dwie mogiły znajdując się na cmentarzu komunalnym, jedna w okolicach korczyńskiego rynku tuż za zabytkową kaplicą, ostatnia zaś na Cmentarzu Żydowskim (pojedyncze groby żołnierzy wyznania mojżeszowego biorących udział w Wielkiej Wojnie). Wojenna zawierucha sprawiła, iż w całym okresie wojny front przechodził przez te tereny kilkukrotnie. Wojska rosyjskie w omawianym regionie po raz pierwszy znalazły się pod koniec września 1914 roku, kiedy to wkroczyły tu pułki rosyjskiej jazdy. Późniejsze walki na tym terenie toczą się początkiem października 1914 roku oraz początkiem grudnia i związane są z działaniami Austriaków, którzy to szli na odsiecz oblężonej twierdzy Przemyśl. Ich niepowodzenia spowodowały powrót Rosjan na swoje wcześniejsze pozycje. Definitywny kres działalności wojsk rosyjskich na ziemi krośnieńskiej przypadł na czas trwania Operacji Gorlickiej w maju 1915r. kiedy to spod Gorlic ruszyła wielka ofensywa Państw Centralnych mająca na celu zepchnięcie wojsk rosyjskich na wschód. Austro-Węgry wraz z niemieckim sojusznikiem zdobyły Krosno 7 maja 1915r. kierując się dalej na wschód.
Przemarsze wojsk, wielkie bitwy i kampanie wojenne powodowały, iż polegli w walce a także w wyniku poniesionych ran czy chorób grzebani byli w prowizorycznych, najczęściej płytkich grobach. Akcja tworzenia cmentarzy rozpoczęła się później i miała na celu przede wszystkim względy sanitarne.
Dwie z omawianych kwater poległych w czasie Wielkiej Wojny mieszczą się na cmentarzu komunalnym w Korczynie.
Pierwsza z nich znajduje się przy głównej alei cmentarnej, po prawej stronie – około 80 metrów od Bramy Cmentarnej będącej głównym wejściem na korczyński cmentarz. Jej charakterystycznym elementem jest pomnik ustawiony tuż przy głównej alei przez lokalną społeczność i poświęcony poległym podczas II WŚ mieszkańcom Korczyny. Kwatera została stworzona na planie prostokąta o wymiarach (+/-) 20 x 2,5 [m]. Otacza ją niski betonowy murek wraz z ośmioma ozdobnymi betonowymi słupkami wystającymi równomiernie na rogach i w centralnej części betonowego murku. Centralnym punktem mogiły jest płaskorzeźba krzyża z wykutymi datami „1914 – 1918”. Niestety nieznana jest ilość oraz narodowość spoczywających tu żołnierzy.
Aby odnaleźć drugą z kwater należy spojrzeć w lewo w kierunku ogrodzenia cmentarza. Tuż przy budynku gospodarczym znajdziemy drugą kwaterę. Wizualnie jest kopią pierwszej z mogił niemniej jest nieco mniejsza o wymiarach (+/-) 13 x 3 [m]. Otacza ją niski betonowy murek wraz z sześcioma ozdobnymi betonowymi słupkami wystającymi na rogach i w centralnej części betonowego murku. Centralną częścią mogiły jest charakterystyczny dla pierwszowojennych mogił drewniany krzyż z zamontowaną tabliczką o następującej treści: „Mogiła zbiorowa nieznanych żołnierzy poległych 1914 – 1915 chcąc uczcić bohaterów, co leżą tu niemi oddajcie swe serca kryjącej ich ziemi”. Podobnie jak w przypadku pierwszej z mogił nieznana jest liczba ani narodowość spoczywających tu żołnierzy.
ENG
In Korczyn near Krosno you can find four testimonies of old fights that were carried out in this area in the years 1914 - 1915. Two graves located at the municipal cemetery, one near the Korczyna market just behind the historic chapel, and the last at the Jewish cemetery (individual graves of soldiers of the Mosaic faiths involved in the Great War). The turmoil of war caused that during the whole war period the front passed through these areas several times. Russian troops in this region first came to the end of September 1914, when Russian cavalry regiments entered. Later fights in this area take place at the beginning of October 1914 and the beginning of December and are associated with the activities of the Austrians, who went to the relief of the besieged Przemyśl fortress. Their failures caused the Russians to return to their earlier positions. The definitive end of the Russian army's activity in the Krosno region fell during the Gorlice Military Operation in May 1915. when a great offensive of the Central Allieds was launched from Gorlice to push the Russian troops east. Austria-Hungary together with the German ally captured Krosno on May 7, 1915. heading further east.
Army marches, great battles and war campaigns meant that they fell in battle and as a result of wounds or diseases, they were buried in makeshift, usually shallow graves. The action of creating cemeteries began later and was primarily aimed at sanitary considerations.
Two of the discussed quarters killed during the Great War are located at the municipal cemetery in Korczyna.
The first of them is located on the main cemetery avenue, on the right - about 80 meters from the Cemetery Gate which is the main entrance to the Korczyn cemetery. Its characteristic element is a monument placed right on the main avenue by the local community and dedicated to the inhabitants of Korczyna who fell during the Second World War. The grave was created on a rectangular plan with dimensions (+/-) 20 x 2.5 [m]. It is surrounded by a low concrete wall with eight decorative concrete posts protruding evenly at the corners and in the central part of the concrete wall. The central point of the grave is the bas-relief of a cross with the carved dates "1914 - 1918". Unfortunately, the number and nationality of soldiers resting here are unknown.
To find the second of the quarters, look left towards the cemetery fence. Right next to the outbuilding you will find the second grave. Visually, it is a copy of the first of the graves, however it is slightly smaller with dimensions (+/-) 13 x 3 [m]. It is surrounded by a low concrete wall with six decorative concrete posts protruding at the corners and in the central part of the concrete wall. The central part of the grave is characteristic wooden cross of the First War with a plaque with the following content: "Collective grave of unknown soldiers fallen 1914 - 1915 wanting to honor heroes, what lies here, give your hearts to the land covering them". As in the case of the first of the graves, the number or nationality of soldiers resting here is unknown.
Źródło / source:
Marian Zgórniak, Ziemia krośnieńska w czasie I wojny światowej [w:] Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, Tom I, Kraków 1972.
Barbara Uliasz, Cmentarze, kwatery i mogiły wojenne na Podkarpaciu, Tom I, Rzeszów 2006.
http://www.beskid-niski-pogorze.pl/