„Przed przybyciem pociągu osobowego restauracja klasy trzeciej napełniła się żołnierzami i cywilami. Najwięcej było żołnierzy, a należeli oni do różnych pułków i różnych narodowości; zawierucha wojenna zapędziła ich do lazaretów polowych. Odjeżdżali teraz ponownie na front po nowe rany, kalectwa i cierpienia, aby za nie zasłużyć sobie na prosty drewniany krzyż nad grobem. Na krzyżu tym jeszcze po latach wśród smutnych równin wschodniej Galicji trzepotać będą na wietrze strzępy austriackiej czapki żołnierskiej z zardzewiałym bączkiem, zaś od czasu do czasu usiądzie na niej smutny i postarzały już kruk, wspominający dawne czasy obfitych biesiad, kiedy to przygotowywano dla niego smacznie zastawiony, bezkresny stół, pełen ludzkich trupów i końskiej padliny, kiedy to pod taką właśnie czapką, na której siedzi, znajdowały się najsmaczniejsze kąski — oczy ludzkie.”
Jaroslav Hašek, „Przygody dobrego Wojaka Szwejka podczas Wojny Światowej”
Fragment zaczerpnięty z powieści Jaroslava Haška wydaje się idealnie opisywać jeden z najstraszniejszych okresów w historii ludzkości jakim była Wielka Wojna. Nieskończone masy ludzi pędzone na siebie z zachodu na wschód, z północy na południe i na odwrót tylko w jednym celu; by zabić przeciwnika. Wielka Wojna była precedensem – ludzkość nie znała dotąd konfliktu który zaangażował by tyle zwaśnionych ze sobą narodów toczących swoje boje na frontach rozsianych po całej niemalże Europie. Wojna Światowa zmieniła wszystko – ład na świecie, równowagę sił. W wyniku działań wojennych upadły mocarstwa a ludzkość stoczyła się niczym po równi pochyłej w wir zbrojeń i napięć które swój upust dały dwie dekady później…
W Korczynie niedaleko Krosna znajdują się aż cztery świadectwa dawnych walk jakie były prowadzone na tym terenie w latach 1914 – 1915. Dwie mogiły znajdując się na cmentarzu komunalnym, jedna w okolicach korczyńskiego rynku tuż za zabytkową kaplicą, ostatnia zaś na Cmentarzu Żydowskim (pojedyncze groby żołnierzy wyznania mojżeszowego biorących udział w Wielkiej Wojnie). Wojenna zawierucha sprawiła, iż w całym okresie wojny front przechodził przez te tereny kilkukrotnie. Wojska rosyjskie w omawianym regionie po raz pierwszy znalazły się pod koniec września 1914 roku, kiedy to wkroczyły tu pułki rosyjskiej jazdy. Późniejsze walki na tym terenie toczą się początkiem października 1914 roku oraz początkiem grudnia i związane są z działaniami Austriaków, którzy to szli na odsiecz oblężonej twierdzy Przemyśl. Ich niepowodzenia spowodowały powrót Rosjan na swoje wcześniejsze pozycje. Definitywny kres działalności wojsk rosyjskich na ziemi krośnieńskiej przypadł na czas trwania Operacji Gorlickiej w maju 1915r. kiedy to spod Gorlic ruszyła wielka ofensywa Państw Centralnych mająca na celu zepchnięcie wojsk rosyjskich na wschód. Austro-Węgry wraz z niemieckim sojusznikiem zdobyły Krosno 7 maja 1915r. kierując się dalej na wschód.
Przemarsze wojsk, wielkie bitwy i kampanie wojenne powodowały, iż polegli w walce a także w wyniku poniesionych ran czy chorób grzebani byli w prowizorycznych, najczęściej płytkich grobach. Akcja tworzenia cmentarzy rozpoczęła się później i miała na celu przede wszystkim względy sanitarne.
Mogiła w okolicy zabytkowej kaplicy mieści się niedaleko płyty korczyńskiego rynku. Zaplanowana została na planie prostokąta o wymiarach (+/-) 3 x 7 [m] otoczonego niewysokim murkiem zakończonym piaskowym daszkiem. Centralnym punktem mogiły są dwa krzyże; pierwszy z nich to charakterystyczny dla pierwszowojennych cmentarzy drewniany krzyż zwieńczony drewnianym daszkiem z metalową tabliczką o treści: „Miejsce spoczynku żołnierzy Austro – Węgierskich z okresu I Wojny Światowej 1914 – 1918”. Drugi z krzyży to niewielki metalowy krzyż z marmurową tabliczką z nazwiskiem Kozak Miklosz 1880 – 1915. Z tablicy informacyjnej znajdującej się przy wejściu na którym leży wojenna mogiła widnieje informacja, iż Kozak Milosz był Węgrem i uczestnikiem walk Wielkiej Wojny. Zmarł on w Korczynie w 1915r w wyniku odniesionych ran. Niestety nieznana jest ilość oraz narodowość spoczywających tu żołnierzy.
ENG
In Korczyn near Krosno you can find four testimonies of old fights that were carried out in this area in the years 1914 - 1915. Two graves located at the municipal cemetery, one near the Korczyna market just behind the historic chapel, and the last at the Jewish cemetery (individual graves of soldiers of the Mosaic faiths involved in the Great War). The turmoil of war caused that during the whole war period the front passed through these areas several times. Russian troops in this region first came to the end of September 1914, when Russian cavalry regiments entered. Later fights in this area take place at the beginning of October 1914 and the beginning of December and are associated with the activities of the Austrians, who went to the relief of the besieged Przemyśl fortress. Their failures caused the Russians to return to their earlier positions. The definitive end of the Russian army's activity in the Krosno region fell during the Gorlice Military Operation in May 1915. when a great offensive of the Central Allieds was launched from Gorlice to push the Russian troops east. Austria-Hungary together with the German ally captured Krosno on May 7, 1915. heading further east.
Army marches, great battles and war campaigns meant that they fell in battle and as a result of wounds or diseases, they were buried in makeshift, usually shallow graves. The action of creating cemeteries began later and was primarily aimed at sanitary considerations.
The grave near the historic chapel is located near the plate of the Korczyn market. It was planned on a rectangular plan with dimensions (+/-) 3 x 7 [m] surrounded by a low wall finished with a sand roof. The central point of the grave are two crosses; the first of them is a wooden cross characteristic of the First World War cemeteries crowned with a wooden roof with a metal plaque saying: "The resting place of Austro-Hungarian soldiers from the First World War 1914 - 1918". The second of the crosses is a small metal cross with a marble plaque with the name of Kozak Miklosz 1880 - 1915. The information board at the entrance where the war grave shows is that Kozak Milosz was a Hungarian and a participant in the Great War. He died in Korczyn in 1915 as a result of his wounds. Unfortunately, the number and nationality of soldiers resting here are unknown.
Źródło / source:
Marian Zgórniak, Ziemia krośnieńska w czasie I wojny światowej [w:] Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, Tom I, Kraków 1972.
Barbara Uliasz, Cmentarze, kwatery i mogiły wojenne na Podkarpaciu, Tom I, Rzeszów 2006.
http://www.beskid-niski-pogorze.pl/