Akcja Góral [LAB BONUS] Mystery Cache

WSTĘP

1 września 1939 r. hitlerowskie Niemcy napadły na Polskę i stopniowo, od 17 września razem z ZSRR, podbiły cały teren należący do Polski. Część polskich żołnierzy została aresztowana (ich dalsze losy były zwykle tragiczne), część uciekła do innych krajów. Niektórzy jednak uniknęli takiego losu. Wielu z nich wstąpiło do polskiej armii podziemnej – konspiracyjnej organizacji wojskowej podległej polskim władzom na Zachodzie. Członkami tego tajnego polskiego wojska byli jednak nie tylko dawni żołnierze – do Związku Walki Zbrojnej, później przemianowanego na Armię Krajową, wstąpiło wielu cywilnych Polaków, również niepełnoletnich.

Działalność AK skupiała się na ochronie Polskiego Państwa Podziemnego, szkodzeniu okupantowi w działaniach wojennych i przygotowaniu do otwartej walki o niepodległość. Do realizacji tych celów potrzeba było chętnych, zmotywowanych ludzi, broni, umiejętności, a czasem trochę szczęścia. I pieniędzy, dużo pieniędzy.

Środki na działalność ruchu oporu w Polsce pochodziły z różnych źródeł.  Na początku korzystano z pieniędzy odłożonych przed wojną, a później, gdy te środki uległy wyczerpaniu, pozyskiwano wsparcie od wewnątrz i od zewnątrz. Dostawy z zagranicy nie były jednak regularne, a wpłaty od coraz biedniejszego (i coraz bardziej uciskanego) społeczeństwa nie wystarczały. Wiosną 1942 r. sytuacja zrobiła się poważna. Oszczędności nie było, a ze względu na coraz krótsze noce nie mogły być prowadzone zrzuty dla okupowanych Polaków. Emil Kumor „Krzyś”, kierujący Wydziałem Inwestycji i Zakupów w Biurze Finansów i Kontroli Komendy Głównej AK, spotkał się w tej sprawie z dowódcą AK w kraju, Stefanem Roweckim „Grotem” i swój pomysł przedstawił następująco:

Jeśli kasa Komendy Głównej jest pusta czy też jej zasoby są na wykończeniu, uważam, że zasilenie jej będzie obowiązkiem Niemców. Należy po prostu uzyskać te pieniądze z Banku Emisyjnego. Na pytanie, jak to sobie wyobrażam, oświadczyłem, że naturalnie Niemcy dobrowolnie nie dadzą nam pieniędzy na prowadzenie z nimi walki – trzeba będzie im te pieniądze zabrać.

Tzw. akcje ekspropriacyjne, czyli tak naprawdę zbrojne napady na siły niemieckie, stały się stałym i podstawowym źródłem utrzymania polskiego wojska.

Największą z nich była Akcja Góral.

INTRO

On 1 September 1939, Nazi Germany invaded Poland and gradually, from 17 September 1939, together with the USSR, conquered the entire area belonging to Poland. Some Polish soldiers were arrested (their further fate was usually tragic), some fled to other countries (via Romania, Hungary etc. to France, United Kingdom). Some, however, escaped such fate. Many of them joined the Polish underground army which was under the authority of the Government of the Republic of Poland in exile. However, members of this secret Polish army were not only former soldiers the Home Army (AK – Armia Krajowa. They were joined by many civilian Poles, including minors.

The activities of the Home Army were focused on the protection of the Polish Underground State, harming the occupier in warfare and preparing for an open fight for independence. In order to achieve these goals, it took willing, motivated people, weapons, skills and sometimes some luck. And lots of money.

Funds for the activities of the resistance movement in Poland came from various sources. Initially, they used the money set aside before the war. Later, when these funds were exhausted, other sources of money had to be found. Unfortunately, deliveries from abroad (via couriers and airdrops) were not regular. Payments from an increasingly poorer and increasingly oppressed Polish society were not enough. In the spring of 1942, the situation became serious. There were no savings and due to the ever shorter nights airdrops for the occupied Poles could not be carried out. Emil Kumor 'Krzyś', the head of the Investment and Purchasing Department in the Finance and Control Office of the AK Headquarters, met with the AK commander in the country, Stefan Rowecki 'Grot', and presented his idea as follows:

If the Central Command's cash register is empty or if its resources are in the pipeline, I believe it will be the responsibility of the Germans to supply it. You simply have to get that money from the Emissions Bank. When asked how I imagine this, I said that, of course, the Germans would not voluntarily give us the money to fight them – we would have to take that money away.

So-called expropriatory actions, that is to say armed attacks on German forces, have become a permanent and basic source of income for the Polish army.

The largest of these was the Operation Goral (Highlander).

PRZYGOTOWANIA

Wykonanie akcji zlecono Oddziałowi Specjalnemu Komendy Głównej AK „Osa” w maju 1942 r.

Przy wyborze miejsca napadu brano pod uwagę napad na pociąg, którym przewożono pieniądze do Krakowa, albo frontalny atak na bank przy Bielańskiej w Warszawie. Ostatecznie zdecydowano się napaść na konwój przewożący pieniądze z banku na dworzec kolejowy, z którego następnie miały odjechać do centrali w Krakowie. Sytuację ułatwił fakt, że Niemcy zawsze dowozili pieniądze na Dworzec Wschodni oraz że Most Poniatowskiego przechodził właśnie remont i dojazd z Bielańskiej na Pragę mógł się odbywać wyłącznie mostem Kierbedzia.

Żołnierze Oddziału „Osa”, przemianowanego wkrótce na „Kosa”, rozpracowali sytuację, nawiązali kontakty w banku – namówili do współpracy polskich wysoko postawionych pracowników, Ferdynanda Żyłę o pseudonimie „Michał I” i Jana Wołoszyna – „Michała II”.

Niestety, w czerwcu 1943 r. żołnierze stracili czujność. Jeden z członków oddziału brał ślub z siostrą innego żołnierza, zaproszono wtedy właściwie cały oddział (było to pogwałcenie wszelkich zasad konspiracji). Na uroczystości w kościele św. Aleksandra na placu Trzech Krzyży, poza rodziną i przyjaciółmi pary młodej, zjawiło się też wielu żołnierzy „Kosy”. Oraz gestapo. Ciąg dalszy możesz sobie wyobrazić lub doczytać, np. tutaj.

Mimo rozbicia oddziału dowództwo AK nakazało przeprowadzić akcję. Szczęśliwie wyznaczony na dowódcę akcji Góral Jerzy Kleczkowski, „Jurek”, oraz kilkunastu innych członków oddziału pozostało na wolności. Razem z żołnierzami oddziału „Pola” pod dowództwem Romana Kiźnego, „Poli”, oraz członkami innych oddziałów mieli przeprowadzić akcję tak, jak ją montowano od roku. Nawet aresztowanie „Grota”, dowódcy AK, nie zatrzymało przygotowań.

PREPARATIONS

The execution of the action was commissioned to "Osa", the Special Branch of the Home Army Headquarters in May 1942.

The choice of the location of the attack took into account the attack on the train that was transporting money to Krakow, or the frontal attack on the bank at Bielańska Street in Warsaw. Eventually, it was decided to attack a convoy transporting money from the bank to the railway station, from where it was to leave for the headquarters in Krakow. The situation was facilitated by the fact that the Germans always brought money to the East Railway Station and that the Poniatowski Bridge had been undergoing renovation. Right bank could only be reached from Bielanska Street by the Kierbedzia Bridge.

Soldiers of the 'Osa', soon renamed 'Kosa', worked out the situation, established contacts in the bank – they persuaded Polish high-profile workers, Ferdynand Żyła, nicknamed 'Michał I', and Jan Wołoszyn, 'Michał II', to cooperate.

Unfortunately, in June 1943, the soldiers lost their vigilance. One of the members of the unit was married to another soldier's sister, and the whole 'Osa' was invited (it was a violation of all conspiracy rules). At the ceremony in St. Alexander's Church on Plac Trzech Krzyży (Three Crosses Square) many 'Kosa' soldiers appeared. Policemen of Gestapo also were there. You can imagine what happened next.

Despite the division's dismantling, the AK command ordered the action to be carried out. Luckily, elected commander of the action, Jerzy Kleczkowski 'Jurek' and several other members of the unit remained at large. Together with the soldiers of 'Pola' cell under the command of Roman Kiźny 'Pola' and members of other units, they were to carry out the action as it had been assembled for a year. Even the arrest of 'Grot', the AK commander, didn't stop the preparations.

PIERWSZE PODEJŚCIE

5 sierpnia 1943 r. miał się odbywać duży transport pieniędzy z banku do Krakowa. Poczyniono odpowiednie przygotowania, wystawiono akcję. Niestety, na miejsce nie stawiło się kilka kluczowych osób, więc dowódca akcji, „Jurek”, nie dał sygnału do ataku. Ciężarówka z ok. 50 milionami zł odjechała.

Z punktu widzenia powodzenia akcji było to bardzo ważne wydarzenie – 5 sierpnia żołnierze zdążyli odciąć kable telefoniczne, aby uniemożliwić Niemcom zadzwonienie po pomoc. Okazało się, że straż bankowa błyskawicznie się zorientowała i ta sytuacja wzmogła ich czujność. Polacy zatem zdecydowali, że należy z przecinania kabli zrezygnować.

Po pierwszym wystawieniu zdecydowano również, że dowództwo przejmie „Pola”, a „Jurek” zostanie jego zastępcą.

FIRST ATTEMPT

On 5 August 1943, a large transport of money from the bank to Cracow was to take place. Appropriate preparations were made, and the action was launched. Unfortunately, several crucial doers didn't show up so the commander of the action, 'Jurek', did not give the signal to attack. A lorry with about 50 million zloty left.

However, this was a very important event – on 5 August, the soldiers managed to cut off the telephone cables to prevent the Germans from calling for help. It turned out that the bank guards were immediately aware of the situation and this situation increased their vigilance. The Poles therefore decided not to cut the cables.

After the first attempt, it was also decided that 'Pola' will take over the command of the action and 'Jurek' will be his deputy.

ZAKOŃCZENIE 

Ciężarówka z pieniędzmi odjechała na Wolę do umówionego ogrodnika i tam zostawiono łup. Pieniądze wrzucono do specjalnie wykopanego rowu w szklarni i przysypano ziemią. Po paru dniach, gdy sprawa nieco ucichła, łup „w maskowaniu ogrodniczym” przewieziono do docelowego lokalu konspiracyjnego przy ul. Śliskiej. Przy przeliczaniu pieniędzy okazało się, że jest ich mniej niż się spodziewano. Nie wiadomo, czy pomylono się przy wstępnym liczeniu zdobyczy, czy któryś z konspiratorów ukradł pieniądze.

Niemcy nie wiedzieli, czy napad na ciężarówkę z pieniędzmi był przeprowadzony przez zorganizowane podziemie, czy przez „zwyczajnych” bandytów. Prawdopodobnie ze względu na to, że w napadzie śmierć poniosło trzech polskich pracowników banku, Niemcy uznali, że była to sprawa kryminalna, a nie polityczna, stąd zdecydowali się nie stosować wobec Polaków zbiorowej odpowiedzialności, inaczej niż np. po Akcji „Kutschera".

THE END

A lorry with money went to Wola to a gardener and the loot was left there. The money was thrown into a specially dug in the greenhouse and covered with soil. After a couple of days when the matter calmed down a bit, the loot 'in a garden camouflage' was transported to the conspiracy premises in Śliska Street. When counting the money, it turned out that there was less of it than expected. It is not known whether there was a mistake in the initial counting of the prey or whether one of the conspirators stole the money.

The Germans didn't know whether the assault on the money lorry was carried out by organised underground or by 'ordinary' bandits. Probably, because of the death of three Polish bank employees during the attack, the Germans thought that it was a criminal and not a political matter so they decided not to apply collective responsibility to Poles, unlike after e.g.  Operation Kutschera.