Dolnośląska Dolina Krzemowa EarthCache

DOLNOŚLĄSKA DOLINA KRZEMOWA

LOWER SILESIAN SILICON VALLEY

Znajdujemy się starym kamieniołomie, który pod względem geologicznym zlokalizowany jest w obrębie masywu serpentynitowego Szklar. Obszar ten znany jest z występowania minerałów z grupy krzemionki (SiO₂). Wiele odmian minerałów tej grupy (do której należy m.in. powszechnie znany i lubiany kwarc) od wczesnego średniowiecza wykorzystywano jako kamienie ozdobne. Na szczególną uwagę w tym zestawieniu zasługuje przede wszystkim cenny i ozdobny chryzopraz o zielonej barwie.

Serpentynity budujące masyw Szklar dzieli się na dwa rodzaje: ciemnozielony, prawie czarny oraz oliwkowozielony serpentynit. Często skały te są zwietrzałe – nie jest to niczym zaskakującym, bowiem ich wiek określa się na ok. 400 mln lat! Procesy wietrzenia wpływają na wygląd skały: silnie zwietrzałe serpentynity są kruche, sypkie i mają rdzawą barwę.

Serpentynity w kamieniołomie są poprzecinane różnokolorowymi żyłami krzemionkowymi, których grubość waha się od milimetrów do kilku, rzadko kilkunastu centymetrów (fig. 1). Żyły przecinają serpentynity w różnych płaszczyznach. Można wyróżnić kilka odmian minerałów z grupy SiO₂, z których zbudowane są żyły, m. in. opale, najczęściej mlecznobiałe, o połysku przypominającym tłustą powierzchnię, rzadko prazoopale (zielone) czy chryzoopale (żółtawe). W naszym łomiku najczęściej występują żyły chalcedonu i to one przykuwają uwagę, mimo że naturalnie nie mają dużego połysku. Najbardziej rozpowszechnione są bezbarwne i mleczne chalcedony, rzadziej brązowe sardy i czerwone karneole.

Fig. 1. Żyła krzemionkowa przecinająca serpentynity. Powyżej żyły widoczne skupienia zielonych minerałów z grupy serpentynu. (fot. M. Furca)
 

Poza odmianami krzemionki, serpentynity są również poprzecinane białymi, dającymi się kruszyć w palcach, matowymi żyłami magnezytowymi. Magnezyt nie jest jednak szczególnie cenny i nie cieszy się takim zainteresowaniem wśród zbieraczy minerałów jak chalcedony czy opale.

Przy tylu odmianach kolorystycznych krzemionkowych minerałów, okolice Szklar (w tym łomik w Tomicach) możemy uznać na naszą małą, dolnośląską „Dolinę Krzemową”.

Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania: 

1. Jak nazywa się najbardziej znana z terenu masywu Szklar odmiana minerału z grupy krzemionki i jaki ma kolor?

2. Przyjrzyj się skałom w kamieniołomie - czy w ich przebiegu widać kierunki: pionowy, poziomy lub może ułożone są skośnie, pod kątem? W jaki sposób są zorientowane żyły krzemionkowe w tych skałach - zgodnie czy niezgodnie z przebiegiem skał?

3. Poniżej znajdują się opisy wyglądu skał - na podstawie wiadomości z listingu połącz je z rodzajami i postaraj się znaleźć je w kamieniołomie. Prześlij nam zdjęcia z odpowiednimi nazwami skał!

       a. Twarda, ciemnozielona, prawie czarna skała.
       b. miękka, rdzawa i krucha skała
       c. biała, miękka żyła o “matowym” połysku
       d. żyły twarde, brązowe, czerwonawe

       1. zwietrzały serpentynit
       2. magnezyt
       3. “świeży” serpentynit
       4. odmiany chalcedonu

UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.

We are now in an old quarry, geologically located within the Szklary serpentinite massif. The area is known for the presence of silica group minerals (SiO₂). Many varieties of minerals from this group (including the well-known and popular quartz) were used as decorative stones from the early Middle Ages. The precious and decorative green chrysoprase deserves special attention in this list.

The serpentinites that make up the Szklary Massif are divided into two types: dark green, almost black and olive green serpentinite. Often these rocks are weathered - this is not surprising, as their age is estimated at around 400 million years! Weathering processes affect the appearance of the rock: strongly weathered serpentinites are brittle, loose and have a russet colour.

The serpentinites in the quarry are cut with multicoloured silica veins, the thickness of which varies from millimeters to a few, rarely several centimeters (fig. 1). The veins cut the serpentinites in different planes. There are several varieties of minerals from the SiO₂ group from which the veins are made, e.g. opals, most often milky white, with a lustre resembling an oily surface, rarely prazoopals (green) or chrysoopals (yellowish). The veins of chalcedony are the most common in our quarry and they attract attention, even though they are naturally not very shiny. The most common are colourless and milky chalcedony, more rarely brown sards and red carnelians.

In addition to the silica veins, the serpentinites are also crisscrossed by white, finger-crushable mat magnesite veins. However, magnesite is not particularly valuable and is not as popular among mineral collectors as chalcedony or opal.

With so many colour variations of silica minerals, the vicinity of Szklary (including a quarry in Tomice) can be considered our small, Lower Silesian ‘Silicon Valley’.

To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:

1. What is the name of the most famous variety of the silica mineral from the Szklary Massif, and what is its colour?

2. Take a look at the rocks in the quarry - do you see the directions in their course: vertical, horizontal or perhaps they are arranged diagonally, at an angle? How are the silica veins in these rocks oriented - in line with or against the course of the rocks?

3. Below are descriptions of the rocks - combine them with the types based on the information from the listing and try to find them in the quarry. Send us photos with the names of rocks!

       a. Hard, dark green, almost black rock
       b. Soft, russet and brittle rock
       c. A white, soft vein with a ‘mat’ lustre
       d. Hard, brown, reddish veins

      1. Weathered serpentinite
      2. Magnesite
      3. "Fresh" serpentinite
      4. Varieties of chalcedony

WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
 

Literatura / References:

1. Niśkiewicz J. 1967. Budowa geologiczna masywu Szklar (Dolny Śląsk). Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego 37, 387-418.

2. Niśkiewicz J. 1982. Geologiczne warunki występowania chryzoprazu i pokrewnych kamieni ozdobnych w masywie Szklar (Dolny Śląsk). Geologia Sudetica Vol. XVII, Nr 1-2, 125-139

3. Oberc-Dziedzic T. 2015. Geologia Geoparku Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie, 1-35.

Grafika w tle: public domain