Skrytka z serii Zagadkowe Krosno

Powstanie kościoła farnego p.w. Trójcy Świętej wiąże się z lokacją miasta w połowie XIV w., a za rok założenia parafii przyjmuje się 1342 r. Wtedy to powstała ceglana gotycka świątynia wielkości dzisiejszego prezbiterium. Gdy dotychczasowy wielkość świątyni przestała wystarczać rozbudowano ją, łącząc prezbiterium z będącą w sąsiedztwie wieżą murów obronnych wydłużoną pięcioprzęsłową nawą. Do dziś z dawnej wieży zachowało się przyziemie będące południowo-zachodnią kruchtą kościoła.

Znaczne wzbogacanie się miasta w XV w. przyczyniło się do dalszej rozbudowy świątyni. Dostawiono kaplice: Św. Anny, Św. Wojciecha, Matki Boskiej Szkaplerznej, ŚŚ. Piotra i Pawła. Nadbudowano prezbiterium zasklepiając go zachowanym do dziś późnogotyckim sklepieniem sieciowym. W XVII w. przebudowano kaplice, dobudowano dwie kruchty, a wystrój wnętrza zmieniono z gotyckiego na manierystyczne i wczesnobarokowe. Większość prac wykonano dzięki ofiarności krośnieńskiego proboszcza księdza Kaspra Rożyńskiego oraz rajcy krośnieńskiego Wojciecha Portiusa. W takiej formie świątynia przetrwała do początków XX w., kiedy to poddano ją regotyzacji.

XVII – wieczne wyposażenie kościoła farnego uchodzi za jedno z najbogatszych i najlepiej zachowanych sakralnych wnętrz w pd.-wsch. Polsce. Ogromnych rozmiarów, bogato zdobiony ołtarz główny wykonany został przez snycerzy krośnieńskich z fundacji księdza Kaspra Rożyńskiego. W jego polu głównym mieści się obraz Adoracja Trójcy Świętej i Matki Boskiej przez Wszystkich Świętych, najprawdopodobniej autorstwa Tomasza Dolabelli. Po jego lewej stronie znajduje się rzeźba św. Stanisława Biskupa, po prawej św. Kazimierza, a w zwieńczeniu Chrystus Zmartwychwstały adorowany przez dwa anioły. Tabernakulum ma kształt ośmiobocznej świątyńki z kopułą i latarnią.

Po lewej stronie ołtarza wmurowana jest w ścianę późnogotycka płyta nagrobna biskupa przemyskiego Stanisława Tarły. Po prawej znajduje się wczesnobarokowy, marmurowy nagrobek kasztelana połanieckiego Jana Skotnickiego i jego żony Zofii z Ligęzów Skotnickiej. Ma on kształt dwukondygnacyjnej nastawy ołtarzowej z rzeźbami zmarłych, klęczących w arkadowej wnęce. Po obu stronach prezbiterium ustawione są renesansowo-manierystyczne, dwurzędowe stalle wykonane dla Kolegium Mansjonarzy. Posiadają bogate zdobienia oraz malowidła przedstawiające świętych oraz sceny biblijne.

Prezbiterium od nawy głównej oddziela belka tęczowa z Grupą Pasji z początku XV w. Jest to wybitne dzieło plastyki gotyckiej, a zarazem najstarszy zachowany element wyposażenia wnętrza kościoła. Uwagę zwraca dysproporcja pomiędzy wielkością figury Chrystusa a postaciami Matki Boskiej i św. Jana. Zastosowano tu tzw. perspektywę hierarchiczną. Pod belką tęczową, po prawej stronie zawieszony jest gotycki obraz Koronacja Marii z 1480 r., jedno z ważniejszych dzieł średniowiecznego malarstwa tablicowego na terenie kraju. Uwagę zwraca zastosowana nowatorska technika zdobienia szat plastycznymi aplikacjami, przy pomocy masy żywicznej.

Nastawy ołtarzy bocznych przy tęczy to jednorodne stylistycznie z ołtarzem głównym dzieła krośnieńskich snycerzy. W polu głównym lewego ołtarza znajduje się obraz Matki Boskiej Śnieżnej, natomiast w centrum prawego ołtarza mieści się obraz Adoracja Najświętszego Sakramentu. Wśród adorujących postaci rozpoznać można m.in. księdza Kaspra Rożyńskiego oraz Roberta Portiusa. Przy drugiej parze filarów nawy znajdują się barokowe nastawy ołtarzowe przeniesione z nieistniejącego kościoła jezuitów, a przy trzeciej parze filarów ustawione są dwa późnobarokowe ołtarze. 

W nawie przyciąga wzrok okazała manierystyczna ambona z około 1640 r., fundowana przez Annę
z Hesnerów Portiusową, żonę Wojciecha Portiusa. Posiada ośmioboczny korpus zdobiony kolumienkami i rzeźbami czterech ewangelistów oraz baldachim w kształcie wysmukłej latarni z rzeźbą Chrystusa Salwatora w zwieńczeniu. W głębi nawy ustawione zostały manierystyczne ławki rajców miejskich z połowy XVII w oraz ławka kolatorska Roberta Portiusa i jego żony. Baldachim stalli wieńczy kartusz z gmerkiem Portiusa, a przedpiersie i zdobi malowidło przedstawiające personifikację Sprawiedliwości. Z fundacji Roberta Portiusa zachowała się również dużych rozmiarów cynowa chrzcielnica z 1634 r., mieszcząca się w kaplicy św. Wojciecha.

W świątyni warto również zwrócić uwagę na wykonaną przez włoskiego artystę Vincenzo Petroniego kaplicę ŚŚ. Piotra i Pawła - rodowe mauzoleum Portiusów. We wnętrzu widoczne jest bogactwo dekoracji stiukowej. Centrum kaplicy zajmuje ołtarz bogato zdobiony dekoracją snycerską. Na ścianie znajduje się portret fundatora kaplicy oraz jego żony Anny i brata Tomasza.

Krośnieńska fara posiada unikatowy zespół dwudziestu kilku monumentalnych obrazów sztalugowych z połowy XVII w., wykonanych przez krośnieńskich malarzy wykształconych w warsztacie Tomasza Dolabelli. Reprezentują one dwa cykle ikonograficzne: ewangelicko-hagiograficzny oraz dydaktyczno-moralizatorski. Większość z nich została dostosowana do konkretnego miejsca na ścianie, tworząc w ten sposób silny związek z wnętrzem świątyni. Szczególnie cenne są dwa obrazy: Cztery Rzeczy Ostateczne – umieszczony w kaplicy ŚŚ. Piotra i Pawła oraz Memento Mori w kaplicy Matki Boskiej Szkaplerznej.

Aby dotrzeć do skrytki rozwiąż krzyżówkę:

1. W którym roku założono parafię pw. Trójcy Świętej?
2. Do którego roku Dom pod Zegarem był siedzibą władz Krosna?
3. Podaj rok w którym W. Portius nabył kamienicę na krośnieńskim rynku?
4. Do którego roku funkcjonowała założona w 1901r fabryka zegarów Michała Mięsowicza?
5. Od którego roku kamienica Curia pretoria należała do władz miasta Krosna?
6. Ile mierzy (w cm) największy z dzwonów dzwonnicy farnej – Urban?
7. W którym roku uruchomiono fontannę znajdująca się na rynku w Krośnie?
8. Jaka data widnieje na portalu w Kamienicy Portiusa?
9. W którym roku rozpoczęto gruntowny remont Dawnego Pałacu Biskupiego?
10. Podaj długość krośnieńskiego rynku (w metrach)

Proszę o dokładne zamykanie pojemnika, odkładanie na miejsce i nie spojlerowanie w komentarzach.

Cache from the Mystery Krosno series

The parish basilica in Krosno

Parish church of The Holy Trinity is associated with the location of the city in the mid-XIV century founding in 1342. At that time a brick Gothic church was built, the size of today's presbytery. When the existing size of the temple ceased to be sufficient, it was expanded, connecting the presbytery with the adjacent defensive tower with an elongated five-span nave. To this day, from the former tower, the south-western porch of the church has been preserved.

The significant enrichment of the city in the XV century contributed to the further expansion of the temple. The chapels were given: Saint. Anne, Saint. Adalbert, Our Lady of the Scapular, saint Peter and Paul. The presbytery was added to the church ceiling, which was preserved until today with a late Gothic vault. In the XVII century chapels were rebuilt, two porches were added, and the interior decoration was changed from Gothic to Mannerist and Early Baroque. Most of the work was carried out thanks to the dedication of the priest Kasper Rożyński and the councilor of Krosno, Wojciech Portius. In this form, the temple survived until the early XX, when it was subjected to regotization.

XVII-century equipment of the parish church is considered one of the richest and best preserved sacral interiors in the south-east. Poland. A huge, richly decorated main altar was made by woodcarvers from Krosno. In main field is located a painting Adoration of the Holy Trinity and the Mother of God by All Saints, most probably authored by Tomasz Dolabella. To his left is the sculpture of saint Stanisław Bishop, on the right saint Kazimierz, and in the finial of the Risen Christ adored by two angels. The tabernacle has the shape of an octagonal temple with a dome and lantern.

On the left side of the altar, a late-gothic tombstone of the Przemyśl bishop Stanisław Tarło is embedded in the wall. On the right is the early baroque marble tombstone of the late Castellan Jan Skotnicki and his wife Zofia of Ligęza Skotnicki. It has the shape of a two-story altar setting with sculptures of the dead, kneeling in the arcade niche. On both sides of the presbytery there are Renaissance-Mannerist, double-breasted stalls made for the College of the Maids. They have rich decorations and paintings depicting saints and biblical scenes.

The chancel from the main nave is separated by a rainbow beam with the Passion Group from the beginning of the 15th century. It is an outstanding work of gothic art, and the oldest surviving element of interior decoration of the church. Attention is drawn to the disproportion between the size of the figure of Christ and the figures of the Mother of God and Saint. John. Under the rainbow beam, on the right side is a Gothic painting of Maria's Coronation from 1480, one of the most important works of medieval tablet painting in the country.

The side altars' settings at the rainbow are stylistically homogeneous with the main altar of the work of the wood carvers in Krosno. In the main field of the left altar there is a picture of Our Lady of the Snows, while in the center of the right altar there is a picture of Adoration of the Blessed Sacrament. Among the adoring figures, you can recognize Kasper Rożyński and Robert Portius. At the second pair of nave pillars there are Baroque altar settings transferred from the non-existent Jesuit church, and with the third pair of pillars, two late-baroque altars are placed.

The nave is attracted by the mannerist pulpit from around 1640, funded by Anna of Hesner Portius, the wife of Wojciech Portius. There is an octagonal corpus decorated with columns and sculptures of four evangelists and a canopy in the shape of a slender lantern with the sculpture of Christ the salvator in the finial. In the depths of the nave, mannerist benches of town councilors from the mid-seventeenth century were put together, as well as the collage bench of Robert Portius and his wife. The canopy of the stallis is crowned with a cartouche with a forefinger of Portius, and a forechest and a mural depicting the personification of Justice.

The Krosno parish church has a unique collection of twenty-several monumental easel paintings from the mid-17th century, made by Krosno painters educated in the workshop of Tomasz Dolabella. They represent two iconographic cycles: evangelical-hagiographic and didactic-moralistic. Most of them have been adapted to a specific place on the wall, thus creating a strong connection with the interior of the temple. Two images are particularly valuable: Four Ultimate Stuff - placed in the chapel of the SFO. Peter and Paul and Memento Mori in the chapel of Our Lady of the Scapular.

To get to the final box solve the crossword:

1. In which year was the parish of Holy three founded?
2. To which year House under the clock was the seat of the Krosno authorities?
3. Give the year in which W. Portius purchased a tenement on the Krosno market?
4. To which year was work the factory of clocks of Michał Mięsowicz founded in 1901?
5. From which year Curia pretoria belonged to the authorities of the city of Krosno?
6. How much (in cm) is the largest of the bells of the parish bell - Urban?
7. In what year was the fountain launched located on the market square in Krosno?
8. What date is on the portal in the Portiusa Tenement?
9. In which year did the major renovation of the Old Bishop's Palace begin?
10. Give the length of the Krosno market (in meters).

(Źródło / source – oficjalna strona internetowa miasta Krosna / Krosno city official website)