Krajobraz wielu śląskich miast wypełniają wagoniki kopalniane – pamiątki po kopalniach, z których wydobywano wcześniej węgiel. Tym keszem zachęcamy do odwiedzenia nieco innego wagonu – bydlęcego, zwanego „krowiokiem”.
Był 12 stycznia 1945 roku. Rozpoczęła się Operacja sandomiersko-śląska. W ciągu zaledwie kilku dni wojska radzieckie przełamały front niemiecki na długości 250 km. Uderzając od zachodu, zdobyły Gliwice i ruszyły w kierunku Zabrza i Bytomia. Sowieci okopali się na skraju lasu miechowickiego, skąd zaatakowano miejscowość. Czołgi wraz z piechotą zajęły Miechowice. Mordowano osoby cywilne. Wybierano chowających się w piwnicach mężczyzn, starców i chłopców i rozstrzeliwano ich, najczęściej na podwórkach. Zabijano bez powodu i bez tłumaczeń. Główną przyczyną tak barbarzyńskiego traktowania ludności cywilnej był fakt przekroczenia przedwojennej granicy polsko-niemieckiej, wkroczenia na teren znienawidzonej Germanii i mszczenia się na kim popadnie.
Miechowice jeszcze przez dwa dni przechodziły z rąk do rąk, by ostatecznie 27 stycznia stać się łupem Sowietów. Zaczęły się dalsze masowe rozstrzeliwania, rabunki, gwałty i podpalenia.
Tydzień po „wyzwoleniu” nastąpił dalszy ciąg Tragedii Górnośląskiej. Decyzją Państwowego Komitetu Obrony ZSRR na całym obszarze Górnego i Dolnego Śląska nakazano internować zdolnych do noszenia broni mężczyzn w wieku 17-50 lat. Operacja rozpoczęła się 12 lutego 1945 roku. W mieście rozwieszono obwieszczenia o nakazie stawienia się mężczyzn w punktach zbornych z zapasem żywności i ubrań na 14 dni. Oficjalnym powodem były publiczne prace porządkowe czy uruchamianie zakładów pracy. Mężczyźni, stawiający się w miejscach zbiórki byli internowani i przygotowani do zsyłki w głąb Związku Sowieckiego. NKWD posuwała się wprost do zatrzymywania całych załóg zakładów pracy, kończących zmianę (np. 28 marca 1945 roku w Bytomiu całą zmianę górników z kopalni „Bobrek” po wyjeździe na powierzchnię zatrzymano i wtłoczono do bydlęcych wagonów, po czym wysłano w głąb ZSRR). Jak wyglądał transport? Co kilkanaście dni z wagonów usuwano trupy (ludzie umierali z głodu i zimna) i jechano dalej.
Szacuje się, że Sowieci wywieźli z Górnego Śląska od 30 do 45 tys. osób. Do końca 1949 roku wróciło na Górny Śląsk ok. 5,5 tys. osób, choć często nie prosto do domu. Niektórzy już po powrocie zmarli z wycieńczenia.
Pomnik Ofiar Tragedii Górnośląskiej otrzymał formę wagonu przypominającego tzw. krowioki, którymi transportowano Górnoślązaków do Rosji. W środku umieszczono płaskorzeźbę przedstawiającą stłoczonych ludzi, co ma uświadamiać w jakich warunkach odbywały się wywózki, całość natomiast ustawiono na torach wznoszących się ku górze i układających się w symbol krzyża.
Pojemnik:
Mały magnetyk, zawierający logbook, ołówek i drewniaczki.
