[PL]
KAWERNY
Podczas wędrówki przez Szczeliniec Wielki możemy dostrzec w skałach piaskowcowych gładkie jamy w kształcie półkul o różnych rozmiarach. Niektóre z nich mają nawet 60 cm średnicy. Domysły turystów na temat ich pochodzenia są różne. Niektórzy sądzą, że są to dziury po jajach dinozaurów, ponieważ Góry Stołowe powstały w "epoce wielkich gadów". Inni przypuszczają, że to pozostałości po kulach armatnich piratów morskich, bo przecież Góry Stołowe to "kraina zrodzona z morza". Geneza tych skalnych wgłębień jest wprawdzie mniej malownicza, ale również ciekawa.
Mniej więcej 100 milionów lat temu, obecny obszar Gór Stołowych został zalany przez wody tzw. Morza Czeskiego. Powstała w tym miejscu płytka zatoka otoczona górami. Prądy morskie, rzeki, deszcz i wiatr nanosiły odłamki skał, piasek i muł, które odkładały się na dnie zbiornika. Przez około 25 milionów lat utworzył się pokład dna morskiego o miąższości kilkuset metrów. Pod wpływem nacisku kolejnych warstw osadów, temperatury i procesów chemicznych, dawne dno morskie przeobrażało się w skałę. Tam, gdzie gromadził się piasek - powstały skały piaskowcowe. Tam, gdzie prądy morskie naniosły materiał ilasty - powstały margle. Dzisiaj te skały budują Góry Stołowe.
W czasie nawarstwiania się osadów na dnie zatoki Morza Czeskiego - w geologii określa się tę epokę mianem późnej kredy - na tym obszarze panował ciepły klimat. Morze było zamieszkiwane przez wiele gatunków zwierząt i roślin. Organizmy żywe, kończąc swą egzystencję, opadały na dno i zostawały przysypane kolejną warstwą piasku lub mułu. Z rozkładających się szczątków wydobywał się gaz gnilny - metan, który gromadził się w tych miejscach, gdzie piasek był słabiej związany. Metan tworzył w twardniejącej skale bąble gazowe. Kiedy pod wpływem ruchów górotwórczych skały piaskowcowe pękały, gaz znajdował ujście na powierzchnię, pozostawiając po sobie ślad w postaci kulistych pustek skalnych. Z upływem milionów lat dawne dno morskie uległo wypiętrzeniu oraz erozji, a jego pozostałości podziwiamy wędrując przez skalny labirynt Szczelińca Wielkiego. Kiedy przeciskamy się pomiędzy blokami piaskowca, w wielu miejscach możemy znaleźć pozostałości po bańkach gazowych. Naukowcy nazywają je KAWERNAMI.
Zadania:
Jest to kesz typu EarthCache, nie posiada fizycznego pojemnika. Aby zalogować znalezienie tego kesza, udaj się pod wskazane współrzędne (fot. 1 oraz fot. 2) i odpowiedz na poniższe pytania. Odpowiedzi proszę wysyłać za pomocą mojego profilu w ciągu 14 dni od zalogowania. Nie trzeba czekać na odpowiedź, można od razu logować. Logi bez przesłanych odpowiedzi będą kasowane.
Odpowiedz na pytania:
1. Skąd pochodził metan wypełniający kawerny?
2. Jakie procesy spowodowały, że kawerny są obecnie widoczne?
3. Jak myślisz, dlaczego kawerny nie mogą być dziurami po kulach piratów?
4. Waypoint 1 wskazuje skałę "Dziupla Sowy", której nazwa pochodzi od dużej kawerny. Jest ona szczególna, bowiem zachował się kanał ucieczkowy metanu – długie pękniecie w skale, przez które gaz wydostał się na powierzchnię. Jaka jest długość tego kanału ucieczkowego? (fot. 2)
Opcjonalnie:
5. Jaką średnicę ma kawerna, którą znajdziesz na współrzędnych początkowych kesza? (fot. 1)
6. Pomiędzy współrzędnymi początkowymi a Waypointem 1 znajdź kawernę inną niż dwie wyżej opisane, sfotografuj się na jej tle i dołącz do logu.
[EN]
Small caverns
While walking around Szczeliniec you can spot some small, smooth caverns. They are hemispherical in shape and in various sizes, up to 60 cm in diameter. The tourists have come up with some interesting theories about the origins of these formations. Some think the empty spaces are traces of dinosaur eggs, because the Stołowe Mountains were formed when dinosaurs roamed the Earth. Others imagine that the holes were made by some pirate cannon balls, because this mountain range was created in the sea. These are wild guesses, but the facts are even more interesting.
About 100 million years ago, the area of the Stolove Mountains was flooded by the so-called Bohemia Sea and a shallow sea bay surrounded by mountains was formed here. Sea currents, rivers, rain and wind transported rock fragments, sand and silt that accumulated on the bottom of the Bohemia Sea. During about 25 millions years a seabed, several hundred meters thick, was formed. The seabed was turning into rocks under the influence of temperature, pressure and chemical processes. Sandstone was created from sand and marlstone was created from clay minerals. Today these rocks form The Stolove Mountains.
At the time of accumulation of sediments on the bottom of the bay of the Bohemian Sea, a warm climate prevailed in this area. It was a geological period known as the Upper Cretaceous. The sea was inhabited by many species of animals and plants. The dead organisms sank to the bottom and were covered by another layer of sand or silt. The decomposing remains gave off a putrid gas - methane. This accumulated in places where the sand was less bound. The methane formed large bubbles in the hardening rock. When the sandstone rocks fractured under the influence of rock-forming movements, the gas found its way to the surface, leaving a trail in the form of spherical rock cavities. Over the millions of years the former seabed was elevated and damaged by erosion. Today, walking through the rock labyrinth on Szczeliniec, we can see the remnants of the seabed and the methane caves.
The Tasks:
This is an Earthcache, so there is no physical container. To log the cache as found you need to go to the coordinates (pict. 1 and pict. 2) and answer the following questions. You should send answers in English/Czech/Polish language via my GC profile within 14 days of logging in. You don't have to wait for my reply, you can log immediately. Logs with no replies sent will be deleted.
Please answer these questions:
1) Where did the methane in the caverns come from?
2) What processes allow us to see the caverns now?
3) Why - in your opinion - the caverns can't be pirate bullet holes?
4) Waypoint 1 shows a rock called "Owl's Hollow". This name comes from the large cavern inside. This is a special case, because we can see a long crack in the rock that started in the cave. It is the channel through which methane was escaping preserved in the rock. How long is the channel? (pic. 2)
Optionally:
5) What is the diameter of the cavern on the starting coordinates (pic. 1)?
6) Find any cavern between the starting coordinates and waypoint 1, take a selfie with it and attach it to your log.
[CZ]
Odpověz na otázky:
1. Odkud se vzal metan vyplňující caverny?
2. Jaké procesy způsobily, že caverny jsou dnes viditelné?
3. Proč si myslíte, že caverny nemohou být pirátské díry po kulkách?
4. Bod 1 ukazuje na skálu „Owl Hollow“, která je pojmenována po velké kaverne. Je zvláštní tím, že se zachoval únikový kanál metanu - dlouhá trhlina ve skále, kterou plyn unikal na povrch. Jaká je délka tohoto únikového kanálu? (foto 2)
Volitelný:
5. Jaký je průměr kaverny, kterou najdete na výchozích souřadnicích keše? (foto 1)
6. Mezi výchozími souřadnicemi a Waypointem 1 najděte jinou jeskyni, než jsou dvě výše popsané, vyfoťte se před ní a připojte k logu.