Eind 19de eeuw kreeg onze stad de bijnaam Tirlemont-la-Blanche of ook wel ‘Tienen, de Blanke’. Deze naam zou je kunnen associëren met de parelwitte kleur van het wereldberoemde Tiense suikerklontje, maar de oorsprong ligt ergens totaal anders en is gezien de huidige omstandigheden razend actueel. In de loop van de 20ste eeuw werd de benaming heel populair. Vooral in de jaren ’50 en ’60 zou het liberale stadsbestuur er zich graag van bedienen. Tienen werd in de loop van de geschiedenis met heel wat (bij)namen bedacht. Meestal dreven die de spot met specifieke eigenschappen van de bewoners, maar in dit geval werd het een eretitel, die vooral door het liberale stadsbestuur met fierheid naar voren werd geschoven. Tirlemont-la-Blanche1 of Tienen, de Blanke Stad verwijst immers naar de kordate aanpak van het stadsbestuur in de strijd tegen een pandemie die de stad, het land en ook de rest van Europa in de 19de eeuw stevig in haar greep had.
CHOLERA MORBUS
Doorheen de geschiedenis doken geregeld epidemieën van kwaadaardige infectieziekten op. Deze epidemieën waren meestal plaatselijk en namen slechts in zeldzame gevallen pandemische proporties aan. De eerste epidemie die zich op grote schaal verspreidde en die een verwoestende kracht ontwikkelde, was de zwarte dood, een pestepidemie die in de 14de eeuw op enkele maanden tijd aan miljoenen mensen het leven kostte. In de 19de eeuw kwam er echter het een en ander in beweging. Een wereldwijde kolonisatie en de toenemende technische verworvenheden op het gebied van vervoer verhoogden de mobiliteit. De contacten tussen de continenten werden frequenter en dit vormde een prima basis voor de globale verspreiding van ziekten zoals de dodelijke cholera morbus.
De eerste cholera-uitbraak (1817-1824) vond plaats in Calcutta. Voordien had India al verschillende uitbraken van de ziekte gekend, maar ditmaal verspreidde ze zich tot in China en de kusten van de Middellandse Zee. Zij kostte daarbij het leven aan heel wat Britse militairen, wat meteen de internationale aandacht trok. Een tweede choleragolf (1826-1837) deed ook de rest van Europa en het Amerikaanse continent aan en veroorzaakte op korte tijd meer doden dan eender welke andere infectieziekte. Ons land werd in 1832 getroffen. In Antwerpen vielen in deze periode 565 doden, in Brussel 864 en het sterk geïndustrialiseerde Gent kende 1227 dodelijke slachtoffers. Leuven en Tienen bleven grotendeels gespaard. Men schreef dit toe aan de doordachte aanpak van de plaatselijke autoriteiten, maar ook een grote dosis geluk kan een rol gespeeld hebben. In elk geval vaardigde het Tiense stadbestuur, Om het hoofd te bieden aan de ziekte werden in 1832 zes nieuwe stadsdokters aangesteld. Dit betekende meteen ook een flinke hap uit het budget van de burgerlijke godshuizen.
Om een goed beeld te krijgen van de andere richtlijnen die door het stadsbestuur gepropageerd werden, doken we in het oude archief van de stad Tienen. Hier vonden wij een 19de-eeuws exemplaar van een reglement waarin de basisregels die men moet in agt nemen om zich van den Cholera te bevryden. werden opgesomd. Titel en datum ontbreken, maar het document werd gedrukt bij M. Hayez, een drukkerij die in de eerste helft van de 19de eeuw in Brussel bedrijvig was. Het document is in beide landstalen gesteld, geeft een gedetailleerd beeld van de ziektesymptomen en bevat enkele zeer specifieke richtlijnen ter bestrijding van de ziekte. Sommige aanbevelingen doen even de wenkbrauwen fronsen, maar misschien zal men dat binnen enkele decennia, als men de huidige corona-aanpak onder de loep neemt, ook doen. Men wist toen immers nog vrijwel niets over het ontstaan van de ziekte en had er nauwelijks enig idee van hoe de snelle verspreiding gebeurde.
Het witten van het interieur van openbare gebouwen en particuliere woningen was een van de belangrijkste en meest ingrijpende maatregelen en werd in het stedelijk gasthuis en in het weeshuis direct toegepast. Schoorvoetend werd ook het belang van een goede hygiëne onderkend. Het regelmatig schoonmaken en ventileren van woningen en het ledigen van de nagt-vaten met pis hoorden daarbij. Frequent lauwe baden nemen vormde de beste remedie, maar als dat niet tot de mogelijkheden behoorde, werd aangeraden om zich op zijn minst elke week met water en zeep te wassen en op regelmatige basis zijn kleding en onderkleding te verschonen.
Koude en tocht moesten vermeden worden en zelfs tijdens periodes van grote hitte mocht men niet met open raam slapen. Er werd ook aangeraden om altijd een flanellen ‘borstrok’ te dragen of de buik te omwikkelen met een brede lap stof uit wol of linnen, ook in de zomer. Blootvoets lopen werd sterk afgeraden en het dragen van wollen sokken en schoenen met houten zolen, holleblokken of overschoenen werd aanbevolen.
U kunt uw oplossing valideren met certitude.