Znajdujesz się na wysokości 750 m n.p.m., u podnóża Szczelińca Wielkiego, przy wąskiej drodze prowadzącej do wsi Pasterka. Współrzędne wskazują na Popielny Kamień - fragment skały piaskowcowej o wysokości 6 metrów i obwodzie około 30 metrów. Nazwa nawiązuje do wielkiego pożaru lasu wokół Szczelińca w XVIII wieku, w wyniku którego odsłoniły się różne formy skalne, zasłonięte dotychczas przez gęstą knieję. Od strony drogi znajdziesz wykuty na nim stary niemiecki napis: "Am Ascherstein" – "Przy Popielnym Kamieniu". Na innym boku można dostrzec przedwojenny drogowskaz z napisem "Nach Carlsberg", wskazujący drogę do Karłowa.
Jednak największą osobliwością Popielnego Kamienia jest to, że będąc zbudowany z tzw. górnego piaskowca ciosowego (który tworzy najwyższe partie Szczelińca Wielkiego), znajduje się on w odległości około 400 metrów od piaskowcowej ściany Szczelińca i 100 metrów poniżej niej, na podłożu zbudowanym z iłów, mułów i margli. Skąd się tu wziął i w jaki sposób przemieścił się tak daleko od swojej skały macierzystej?
Zacznijmy od początku...
Popielny Kamień powstał z miliardów ziarenek piasku, około 80 milionów lat temu, w miejscu położonym kilkadziesiąt lub kilkaset metrów wyżej. Był częścią dna morza, które istniało na tym terenie w okresie późnej kredy tj. 100-75 milionów lat temu. Morze to nie było spokojnym zbiornikiem – jego zasięg zwiększał się i zmniejszał, zmieniała się głębokość, prądy morskie i sztormy nanosiły i mieszały różne osady. Bliżej brzegu osadzał się piasek o większych ziarnach zmieszany z okruchami skalnymi, natomiast im głębiej w morze, tym osadzał się drobniejszy materiał: muły i iły. Po wielu milionach lat pod wpływem ciśnienia i procesów chemicznych z tych osadów powstały skały: piaskowce zbudowane z grubszych ziaren kwarcu lub drobnoziarniste mułowce, iłowce i margle. Są to skały dzisiejszych Gór Stołowych.
Kiedy morze wycofało się z tego terenu, dawne dno morskie zaczęło rozpadać się pod wpływem ruchów górotwórczych, warunków atmosferycznych oraz procesów chemicznych i biologicznych. Piaskowce budujące najwyższą część stoku stopniowo rozpadały się na mniejsze części, a poniżej skalnej ściany tworzyło się rumowisko. Stok w wyniku rozpadu stopniowo obniżał się i cofał, a pozostające na nim najbardziej odporne na wietrzenie części skały piaskowcowej obniżały się wraz z nim. W końcu - nie ruszając się z miejsca - osiadały u podnóża, a ściana macierzysta wciąż się od nich oddalała w wyniku cofania się stoku.
ryc. Filip Duszyński
Jednym z takich najtwardszych, najbardziej odpornych na erozję fragmentów piaskowca, był Popielny Kamień. Natura związała budujące go minerały mocniejszym spoiwem krzemionkowym, dzięki czemu nie poddał się niszczycielskiej sile wody, mrozu czy kwasów próchnicowych. Przetrwał cofanie się stoku i rozpad skał piaskowcowych i ostatecznie osiadł na warstwie margli i mułowców, gdzie później ludzie zbudowali drogę do Pasterki. Obecnie znajduje się około 400 metrów od ściany skalnej Szczelińca Wielkiego, której był częścią kilkadziesiąt milionów lat temu.
Często mówi się o Popielnym Kamieniu, że jest to skałka, głaz lub blok skalny. Nie są to jednak synonimy – każde z tych określeń oznacza co innego.
SKAŁKA – naturalna, wypukła forma terenu. Większość skałek powstaje jako efekt selektywnego wietrzenia, w rezultacie którego z większych formacji skalnych pozostają jedynie mniejsze, bardziej odporne fragmenty skał, które nie uległy zniszczeniu. Oznacza to, że skałki są zbudowane z tego samego materiału, co ich podłoże i są jego stałą, nieruchomą częścią.
KAMIEŃ – odłamek skały, mniej lub bardziej zwietrzały. Stopień obtoczenia może być bardzo różny i zależy od długości transportu jakiemu był poddany kamień. Kamienie, w zależności od przyjętego podziału, mają od kilku do 20 cm średnicy.
GŁAZ – to obtoczony, wskutek transportu i erozji, fragment skały o średnicy większej niż 20 cm, często o innej budowie i składzie mineralogicznym niż podłoże, na którym się znajduje.
BLOK SKALNY – to ostrokrawędzisty, nieobtoczony, nietransportowany na duże odległości, fragment skały o średnicy większej niż 60 cm
Bibliografia:
Duszyński F.,Migoń P., Kasprzak M., Góry Stołowe - kraina zrodzona z morza, Kudowa-Zdrój 2018
ZADANIA:
Jest to kesz typu EarthCache, nie posiada fizycznego pojemnika. Aby zalogować znalezienie tego kesza, udaj się pod wskazane współrzędne i odpowiedz na poniższe pytania. Odpowiedzi proszę wysyłać za pomocą mojego profilu w ciągu 14 dni od zalogowania. Nie trzeba czekać na moją odpowiedź. Logi bez przesłanych odpowiedzi będą kasowane. Życzę dobrej zabawy!
- Na podstawie powyższych wiadomości ustal, czym jest tzw. Popielny Kamień: skałką, kamieniem, głazem czy blokiem skalnym?
- Popielny Kamień jest świadectwem tego, że piaskowcowy masyw Szczelińca zmniejszył swój zasięg w ciągu kilkudziesięciu milionów lat o ile metrów?
- Wyobraź sobie, że kilka kilometrów od tego miejsca, na brzegu strumienia, znajdujesz obły fragment piaskowca o średnicy około 10 cm, który wygląda identycznie jak piaskowce ze Szczelińca. Ułóż w prawidłowej kolejności przez jakie etapy przechodził ten fragment skały: blok skalny, skałka, kamień, piasek, głaz, skała.
- Znajdź wykuty na Kamieniu Popielnym przedwojenny drogowskaz z napisem "Nach Carlsberg" wskazujący drogę do Karłowa. Zrób zdjęcie sobie lub przedmiotowi z Twoim nickiem/symbolem tak, aby przedmiot lub Twoja osoba znajdowały się na końcu strzałki drogowskazu.
[EN]
Ash Stone
You are at an altitude of 750 meters above sea level, at the foot of Szczeliniec Wielki, on a narrow road leading to the village of Pasterka. The coordinates indicate Ash Stone - a fragment of sandstone rock, 6 meters high and approximately 30 meters in circumference. The name refers to a massive forest fire that occurred around Szczeliniec in the 18th century, which revealed various rock formations previously covered by dense vegetation. On one side of the road, you will find an old German inscription carved on the stone: "Am Ascherstein" what means "By Ash Stone". On the other side, you can see a pre-war signpost with the inscription "Nach Carlsberg," indicating the way to Karłów.
However, the most interesting is, despite being composed of the so-called upper ashlar sandstone (which forms the highest parts of Szczeliniec), it is located about 400 meters away from the sandstone wall of Szczeliniec and 100 meters below it, on a substrate composed of clay, silt, and marl. How did it end up here and how did it move so far from its parent rock?
Let's start from the beginning…
Ash Stone was formed from billions of sand grains approximately 80 million years ago, in a location situated tens or hundreds of meters higher. It was part of the seabed that existed in this area during the Late Cretaceous period, around 100-75 million years ago. This sea was not a tranquil body of water - its extent varied, depths changed, and sea currents and storms deposited and mixed different sediments. Closer to the shore, sand with larger grains mixed with rock fragments settled, while further into the sea, finer materials such as silt and clay deposited. Over millions of years, under the influence of pressure and chemical processes, these sediments transformed into rocks: sandstones composed of coarser quartz grains or fine-grained mudstones, siltstones, and marls. These are the rocks of the present-day Stolowe Mountains.
When the sea retreated from this area, the former seabed began to erode due to tectonic movements, weathering conditions, and chemical and biological processes. The sandstones forming the highest part of the slope gradually disintegrated into smaller fragments, and a scree slope formed below the rock wall. As a result of the decayed, the slope gradually lowered and retreated, and the most weathering-resistant parts of the sandstone rock that remained on it lowered along with it. Eventually, without moving from its spot, these resistant fragments settled at the foot of the slope, while the parent rock wall continued to distance itself due to the slope's retreat. One of these hardest, most erosion-resistant fragments of sandstone was Ash Stone. Nature bound the minerals comprising it with a stronger silica binder, allowing it to withstand the destructive forces of water, frost, and acid. It survived the slope retreat and the disintegration of sandstone rocks and eventually settled on a layer of marl and mudstone, where humans later built the road to Pasterka. It is currently located approximately 400 meters from the rock wall of Szczeliniec Wielki, to which it belonged tens of millions of years ago.
Ash Stone is often referred to as a stone, boulder, rock block or rock formation. However, these are not synonyms, as each of them signifies something different.
- ROCK FORMATION - a natural, convex landform. Most rock formations are the result of selective weathering, in which only smaller, more resistant rock fragments that have not been destroyed remain from larger rocks. This means that rock formation are built from the same material as their substrate and are its permanent, immobile part.
- STONE - a fragment of rock, more or less weathered. The degree of rounding can vary and depends on the length of transportation the stone has undergone. Stones, depending on the adopted classification, have diameters ranging from a few to 20 cm.
- BOULDER - a rounded fragment of rock, resulting from transportation and erosion, with a diameter larger than 20 cm, often with a different structure and mineralogical composition than the substrate on which it is located.
- BLOCK OF ROCK - a sharp-edged, unrounded fragment of rock, not transported over long distances, with a diameter larger than 60 cm.
Bibliography:
Duszyński F.,Migoń P., Kasprzak M., Góry Stołowe - kraina zrodzona z morza, Kudowa-Zdrój 2018
TASKS:
This is an EarthCache type cache, it does not have a physical container. To log the find of this cache, go to the specified coordinates and answer the following questions. Please send your answers through my profile within 14 days of logging. There is no need to wait for my response. Logs without sent answers will be deleted. Have fun!
- Based on the above information, determine what the so-called Ash Stone is: a rock, a stone, a boulder, or a block of rock?
- Ash Stone is evidence that the sandstone massif of Szczeliniec has decreased its extent by how many meters over the course of several tens of millions of years?
- Imagine that a few kilometers from this place, on the bank of a stream, you find a rounded fragment of sandstone with a diameter of about 10 cm, which looks identical to the sandstones from Szczeliniec. Arrange in the correct order the stages that this rock fragment has gone through: block of rock, rock formation, stone, sand, boulder, rock.
- Find the pre-war sign carved on the Ash Stone with the inscription "Nach Carlsberg" indicating the way to Karłów. Take a picture of yourself or an object with your nickname/symbol so that the object or yourself is at the end of the signpost arrow.