Το Μνημείο της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας στον αρχαίο λιμένα Σαλαμίνας
Στον μυχό του κόλπου των Αμπελακίων, εκεί όπου εικάζεται ότι βρισκόταν ο αρχαίος λιμένας της Σαλαμίνας, μόλις 2 χιλιόμετρα μακριά από το σημείο όπου βρίσκεται το Μνημείο των Σαλαμινομάχων.
Εμπρός, γιοί των Ελλήνων,
Ελευθερώστε την πατρίδα,
Ελευθερώστε τα παιδιά σας, τις γυναίκες σας,
Τους βωμούς των θεών των πατέρων σας
Και τους τάφους των προγόνων σας:
Τώρα είναι η μάχη για τα πάντα.
Το 480 π.Χ. στη Σαλαμίνα δύο μεγάλοι πολιτισμοί της Αρχαίας εποχής, ήρθαν αντιμέτωποι. Και οι δύο ήταν πολιτικά και στρατιωτικά ανεπτυγμένοι. Ήταν μια καθοριστική αναμέτρηση, ένας «δρόμος χωρίς επιστροφή» για τον τελικά ηττημένο. Αν η συνασπισμένη Ελλάδα ηττάτο σ’αυτήν την συγκλονιστική ναυμαχία, δεν θα δημιουργείτο ποτέ η λάμψη, ο πολιτισμός και οι θεσμοί οι οποίοι έμελε να αποτελέσουν το πρώτο λαμπρό φως της δημιουργίας του μετέπειτα δυτικού κόσμου. Αν όμως καταστρεφόταν ο περσικός στόλος, η Ελλάδα θα μπορούσε να κατακτήσει τη δύναμη και τον πλούτο για να δημιουργήσει το μετέπειτα θαύμα του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού που τελικώς υπήρξε το υπόστρωμα της ύπαρξης και της δημιουργίας του δυτικού κόσμου. Η εποποιία της Σαλαμίνας επομένως, προσφέρει σε όποιον αφουγκραστεί ακόμα και σήμερα τον απόηχό της, μια δραματική γνώση του διακυβεύματος εκείνης της αναμέτρησης αλλά και ένα λαμπρό παράδειγμα της αυτοσυγκράτησης και της στρατιωτικής ευφυΐας του Αθηναίου Θεμιστοκλή.
ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΣΑΛΑΜΙΝΑΣ
Πριν τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας
Μετά την –παρά την ηρωική αντίσταση των Σπαρτιατών- κατάληψη του στενού των Θερμοπυλών απ' τους Πέρσες και την λήξη της Ναυμαχίας του Αρτεμισίου χωρίς αποφασιστικό αποτέλεσμα, ο Ελληνικός στόλος πραγματοποιώντας έναν τακτικό ελιγμό, εγκατέλειψε την θαλάσσια περιοχή στα Βόρεια της Εύβοιας κατευθυνόμενος προς τις ακτές της Αττικής και έτσι άνοιξε ο δρόμος για την κατάκτηση ολόκληρης της Κεντρικής Ελλάδας από τον στρατό του Ξέρξη. Σ' αυτή την περίσταση ο ρόλος του Θεμιστοκλή υπήρξε οπωσδήποτε αποφασιστικός, κατόρθωσε να πείσει τους Αθηναίους να εκκενώσουν την Αττική με την προστασία του Ελληνικού στόλου ο οποίος αγκυροβόλησε στη Σαλαμίνα για να προστατεύσει αυτήν την επιχείρηση.
Οι δυνάμεις των Αντιπάλων
Για τη δύναμη του Περσικού στόλου οι πηγές μάς δίνουν διάφορες πληροφορίες, ασφαλώς υπερβολικές στο σύνολο τους, όχι όμως και τελείως αντιφατικές. Ο Αισχύλος στους "Πέρσες" αναφέρει ότι ο εχθρός διέθετε 1.207 πλοία, αριθμό τον οποίο δίνει και ο Ηρόδοτος για τον στόλο όμως που συγκεντρώθηκε στην αρχή της εκστρατείας. Επειδή όμως μεταξύ αυτού του χρονικού σημείου και της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας οι Πέρσες είχαν για διάφορους λόγους απώλειες της τάξεως των 670 περίπου πλοίων, οι οποίες αναπληρώθηκαν μόνο με 125 νέα, οι δυνάμεις που παρέταξαν στη Σαλαμίνα ήταν περίπου 670 πλοία. Εάν όμως αφαιρέσουμε τα Περσικά πλοία που περιπολούσαν στην άλλη άκρη της Σαλαμίνας πριν από τη Ναυμαχία τότε η υπεροχή του Περσικού στόλου πρέπει να ήταν 2:1. Ο Ελληνικός στόλος που αγωνίσθηκε στη Σαλαμίνα υπολογίζεται από τον Ηρόδοτο σε 378 τριήρεις, αν και το άθροισμα των πλοίων που ο ίδιος αναφέρει ανέρχεται μόνο σε 366 τριήρεις. Απ' αυτές οι Αθηναίοι πρόσφεραν 200, οι Κορίνθιοι 40, οι Αιγινήτες 30, οι Μεγαρείς 20, οι Λακεδαιμόνιοι 16, οι Σικυώνοι 15, οι Επιδαύριοι 10, οι Αμβρακιώτες 7, οι Ερετριείς 7, οι Τροιζήνιοι 5, οι Νάξιοι 4, οι Ερμίονες 3, οι Λευκάδιοι 3, οι Κείοι 2, οι Στυρείς 2, οι Κυθνίοι 1 και οι Κροτωνιάτες επίσης 1. Σύμφωνα με τον Αισχύλο, ο οποίος συμμετείχε στη ναυμαχία, ο ελληνικός στόλος είχε 310 τριήρεις (η διαφορά ήταν ο αριθμός των πλοίων του αθηναϊκού στόλου). Ο Κτησίας ισχυρίζεται ότι ο αθηναϊκός στόλος είχε μόνο 110 τριήρεις, αριθμός ο οποίος συνδέεται με τον αριθμό του Αισχύλου. Σύμφωνα με τον Υπερείδη, ο ελληνικός στόλος είχε μόνο 220 πλοία.. Ο στόλος ήταν, στην πραγματικοτήτα, υπό την ηγεσία του Θεμιστοκλή, αλλά νομικά ήταν υπό τη διοίκηση του Σπαρτιάτη Ευρυβιάδη, όπως είχε συμφωνηθεί στο συμβούλιο του 481 π.Χ.. Αν και ο Θεμιστοκλής προσπάθησε να διεκδικήσει την αρχηγία του στόλου, οι άλλες πόλεις-κράτη όμως είχαν αντίρρηση, και για συμβιβαστική λύση, η ηγεσία του στόλου δόθηκε στη Σπάρτη (η οποία δεν είχε ναυτική παράδοση).
Σχέδια των Αντιπάλων
Ο Ελληνικός στόλος, μετά την κατάληψη της Αττικής απ' τους Πέρσες, συγκεντρώθηκε σε τρία σημεία: ο κύριος όγκος του στα σημερινά Αμπελάκια, απ' όπου φαίνονταν η Αθήνα παραδομένη στης φλόγες, ένα μικρότερο τμήμα αποτελούμενο από αιγινήτικα πλοία έμεινε να φυλάει την Αίγινα και ένα τρίτο τμήμα κατευθύνθηκε στον Πώγωνα, τον σημερινό Πόρο.
Απ' την άλλη πλευρά ο Περσικός στόλος έπρεπε να βρίσκεται πάντοτε κοντά σε λιμάνια κατεχόμενα από τον Περσικό στρατό, για να τα χρησιμοποιήσει ως βάσεις. Έτσι ο Ξέρξης στάθμευσε στη νότια παράλια της Αττικής έχοντας το στρατηγείο του στο Φάληρο. Οι Πέρσες, στην προσπάθεια τους να επιτύχουν ευνοϊκή έκβαση του αγώνος, συνέλαβαν το σχέδιο να καταστρέψουν αιφνιδιαστικά τα ελληνικά πλοία που ήταν συρμένα στις αμμουδιές ή αγκυροβολημένα στους κόλπους της ΒΑ ακτής της Σαλαμίνας και σε μια δεύτερη φάση να καταλάβουν τη Σαλαμίνα, που την υπεράσπιζε ένα πολύ μικρό τμήμα του Αθηναϊκού στρατού. Ενδεχόμενη επιτυχία σ' αυτό το σχέδιο θα τους άνοιγε ασφαλώς το δρόμο για τον Ισθμό και την κατάληψη έπειτα της υπόλοιπης Ελλάδας.
Από την ελληνική πλευρά ο Θεμιστοκλής αντιλήφθηκε αμέσως τα μεγάλα πλεονεκτήματα της θαλάσσιας αμυντικής γραμμής και ιδιαίτερα της Σαλαμίνας. Το νησί αυτό, το μόνο εδαφικό τμήμα του Αθηναϊκού κράτους που δεν υποδουλώθηκε στους Πέρσες, χρησίμευε ως καταφύγιο για μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Αττικής, ως στρατιωτική βάση στα νώτα του Περσικού στρατού σε περίπτωση προελάσεως από τον Ισθμό και αποτελούσε, με τις προφυλαγμένες από τους ανέμους ακτές του απέναντι από την Αττική, ιδεώδη βάση για το Ελληνικό ναυτικό που κάλυπτε από τη Θάλασσα τον Ισθμό. Σε μια ή περισσότερες συσκέψεις των αρχηγών των στόλων των πόλεων ο Θεμιστοκλής, επιδεικνύοντας την εξαιρετική μεγαλοφυΐα και το απαράμιλλο σθένος του, κατόρθωσε να κάμψει τις αντιρρήσεις του Κορίνθιου στρατηγού Αδείμαντου και την αναποφασιστικότητα του Λακεδαιμόνιου Ναυάρχου Ευρυβιάδη πείθοντας τους για την καταλληλότητα της θέσεως στη Σαλαμίνα.
Η Διεξαγωγή της Ναυμαχίας
Η ναυμαχία διεξήχθη στις 28 ή 29 Σεπτεμβρίου (21-22 Βοηδρομιώνος) του 480π.Χ. Τη νύχτα μιας από αυτές τις μέρες ο Περσικός στόλος απέπλευσε από το Φάληρο με κατεύθυνση προς τα Δυτικά, ενώ τμήμα του Περσικού στρατού αποβιβάσθηκε και κατέλαβε την Ψυτάλλεια με σκοπό, κατά τη διάρκεια της ναυμαχίας, την περισυλλογή των Περσών ναυαγών και την εξόντωση των Ελλήνων ναυαγών. Γύρω στις δύο μετά τα μεσάνυχτα τα Περσικά πλοία προχωρούσαν κατά μήκος των ακτών της Αττικής με την εξής σειρά: Φοινικικά και Αιγυπτιακά προς το μέρος της Ελευσίνας, κατόπιν τα πλοία της Κύπρου, της Λυκίας και της Παμφυλίας και τέλος προς τον Πειραιά, τα Καρικά και τα πλοία της Ιωνίας. Οι Έλληνες πληροφορήθηκαν εγκαίρως τις κινήσεις του Περσικού στόλου από τον Αριστείδη, που ήλθε νύχτα από την Αίγινα. Έτσι οι Πέρσες έχασαν το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού όταν, σύμφωνα με την περιγραφή του Αισχύλου, άκουσαν ξαφνικά, με την ανατολή του ηλίου, τους ήχους της σάλπιγγας και τον Παιάνα να αντηχεί από όλα τα Ελληνικά πλοία:
Ὦ παῖδες Ἑλλήνων ἴτε,
ἐλευθεροῦτε πατρίδ', ἐλευθεροῦτε δὲ
παῖδας, γυναῖκας, θεῶν τέ πατρῴων ἕδη,
θήκας τε προγόνων:
νῦν ὑπὲρ πάντων ἀγών.
Είχε λοιπόν ήδη βγει ο ήλιος όταν δόθηκε η διαταγή από τον Ευρυβιάδη, διοικητή των Ελληνικών δυνάμεων, να αναπτυχθεί ο Ελληνικός στόλος προς την κατεύθυνση των Περσών. Τη δεξιά πτέρυγα είχε καταλάβει ο ίδιος ο Ευρυβιάδης με τις μοίρες της Σπάρτης, της Κορίνθου, της Αίγινας και των Μεγάρων. Οι τριήρεις των μικρότερων ελληνικών πόλεων τάχθηκαν στο μέσον, ενώ στην αριστερή πλευρά κατέλαβαν θέση με αρχηγό το Θεμιστοκλή, οι Τριήρεις των Αθηναίων.
Η κίνηση αυτή αποσκοπούσε στην αποφυγή ενδεχόμενου εγκλωβισμού των Ελληνικών Πλοίων εντός του αγκυροβολίου τους. Πλέοντας όμως ο Ελληνικός στόλος προς τα εμπρός θα συναντούσε σύντομα τον Περσικό, στο μέσο περίπου του στενού, σε χώρο δηλαδή αρκετά ανοικτό και συνεπώς ευνοϊκότερο για τους Πέρσες, οι οποίοι θα είχαν έτσι την ευχέρεια χρησιμοποιήσεως του συνόλου σχεδόν των πλοίων τους και τη δυνατότητα κυκλωτικών ελιγμών από τα δύο άκρα του Ελληνικού στόλου. Για να αποτραπεί ακριβώς αυτή η συνάντηση των δύο στόλων στο μέσον του στενού, τα Ελληνικά πλοία ανέκοψαν την πορεία τους προς τα εμπρός κι άρχισαν να κινούνται προς τα πίσω, κωπηλατώντας ανάποδα προς τη Σαλαμίνα, χωρίς να αναστρέψουν, διατηρώντας σταθερά τις πλώρες προ τον εχθρό, σε τάξη, χωρίς να χαθεί η συνοχή του στόλου, συνεχίσθηκε δε ως μία γραμμή κοντά στις ακτές της Σαλαμίνας, όπου είχαν παραταχθεί οι Αθηναίοι οπλίτες, εκεί ο στόλος παρατεταγμένος σε μέτωπο με στήριγμα προς τα δεξιά την Κυνόσουρα και προς τα αριστερά το σημερινό νησί του Αγίου Γεωργίου, ώστε να αποτρέπεται ο κίνδυνος κυκλώσεως, σταμάτησε για να συγκρουστεί με τον εχθρό.
ΦΑΣΗ Ι
Τη νύχτα της παραμονής της σύγκρουσης οι Πέρσες απέκλεισαν την είσοδο και την έξοδο του στενού και κατέλαβαν την Ψυτάλλεια. Η στενότητα του χώρου και η περιορισμένη έκταση του μετώπου δεν επέτρεπε στους Πέρσες να χρησιμοποιούν στην πρώτη γραμμή περισσότερα πλοία από τα Ελληνικά, τα οποία συνεπώς αντιμετώπιζαν στη σύγκρουση ίσο περίπου αριθμό πλοίων έτσι στον αγώνα έπαιζε σημαντικό ρόλο η ανδρεία και η επιδεξιότητα των αξιωματικών και των πληρωμάτων καθώς και η τακτική των αντιπάλων στόλων. Οι ελεύθεροι πολίτες των Ελληνικών πόλεων στις οποίες η ευψυχία μαζί με την ελευθερία ήταν οι υπέρτατες αξίες, αγωνίζονταν υπέρ βωμών και εστιών με ανδρεία και αυταπάρνηση που ενέτεινε η μεταξύ τους και μεταξύ των πόλεων άμιλλα. Αλλά και οι Πέρσες πολεμούσαν με εξαιρετική γενναιότητα, γιατί ήθελαν να φανούν ευάρεστοι στον Ξέρξη, που παρακολουθούσε τη ναυμαχία από το όρος Αιγάλεω, αλλά και γιατί φοβόνταν την οργή του αν υστερούσαν.
ΦΑΣΗ ΙΙ
Ο κύριος όγκος του Περσικού στόλου που ακολούθησε, μπήκε στο στενό τη νύχτα και το πρωί παρατάχθηκε για επίθεση. Αλλά ο αιφνιδιασμός απέτυχε. Ολόκληρος ο Ελληνικός στόλος κινήθηκε εναντίον του εχθρού και ύστερα από σειρά τακτικών ελιγμών άρχισε η σύρραξη σε μέτωπο 3 χιλιομέτρων περίπου από την Κυνοσούρα ως τη νησίδα του Αγ. Γεωργίου. Έτσι στην αρχή η ναυμαχία ήταν αμφίρροπη και οι Πέρσες κρατούσαν, μάλιστα στη δεξιά πλευρά όπου οι Ίωνες πίεζαν σοβαρά τους Λακεδαιμόνιους και τους Αιγινήτες, οι δε Σάμιοι κυρίευσαν μερικές Ελληνικές τριήρεις. Όσο προχωρούσε η ώρα άρχισε να επικρατεί η εξαιρετική επιδεξιότητα των Ελληνικών πληρωμάτων και η ανώτερη τακτική των Ελλήνων και πρώτα στο αριστερό μέρος τη Ελληνικής παράταξης, όπου βρισκόταν η ισχυρότατη μοίρα των 200 Αθηναίων τριήρεων έχοντας απέναντι της τα πλοία των Φοινίκων. Η τακτική των Φοινίκων ήταν κυρίως να πολεμούν ρίχνοντας βροχή βελών και ακοντίων από τα ψηλά καταστρώματα τους καθώς μάλιστα διέθεταν 30 τοξότες σε κάθε πλοίο. Από την άλλη πλευρά οι Αθηναίοι διέθεταν 4 τοξότες και 14 οπλίτες σε κάθε τριήρη, πλεονεκτούσαν όμως στη χρήση του εμβόλου, έτσι εκμεταλλευόμενοι τον κλυδωνισμό των Φοινικικών πλοίων από τον άνεμο και το κύμα, που είχε ως αποτέλεσμα να αστοχούν τα τοξεύματα, ορμούσαν εναντίον τους και είτε έθραυαν τα κουπιά και ακινητοποιούσαν τα εχθρικά πλοία είτε τα κτυπούσαν με τα έμβολα στα πλευρά. Έπειτα οι Αθηναίοι οπλίτες πηδούσαν στο κατάστρωμα και εξόντωναν τα εχθρικά πληρώματα ή άφηναν τα πλοία να βυθιστούν από τα ρήγματα των εμβόλων.
ΦΑΣΗ ΙΙΙ
Η Αθηναϊκή μοίρα υπό τον Θεμιστοκλή τρέπει σε φυγή το δεξιό της Περσικής παράταξης .Ύστερα λοιπόν από την καταβύθιση των πρώτων Φοινικικών πλοίων, η πρώτη γραμμή του Φοινικικού στόλου αποδιοργανώθηκε και τα πλοία άρχισαν να τρέπονται σε φυγή, άλλα προς τις απέναντι ακτές της Αττικής κι άλλα προς τα ανατολικά, πολλά όμως δεν κατάφεραν να απομακρυνθούν γιατί στην προσπάθεια τους αυτή συγκρούσθηκαν μεταξύ τους και βυθίστηκαν. Σε λίγο η ταραχή και η σύγχυση μεταδόθηκε στο κέντρο και το αριστερό μέρος του Περσικού στόλου, διότι οι Αθηναϊκές τριήρεις, διαθέσιμες μετά την κατανίκη των Φοινίκων άρχισαν να επιτίθενται προς τα εκεί. Η ναυμαχία εξελίχθηκε τότε ραγδαία σε βάρος των Περσών και σε λίγο και ο υπόλοιπος Περσικός στόλος, που είχε συνθλιβεί στην Περιοχή του στενού προς την Κυνόσουρα και τη ΝΑ έξοδο, άρχισε, να τρέπεται σε φυγή με κατεύθυνση το Φάληρο, ενώ καταδιώκονταν από τον Ελληνικό στόλο. Η καταδίωξη εξακολούθησε, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος, "μέχρι δείλης". Προς το τέλος της Ναυμαχίας, ο Αριστείδης, με Αθηναίους οπλίτες από τους παρατεταγμένους στην ακτή της Σαλαμίνας, αποβιβάσθηκε στην Ψυτάλλεια και εξόντωσε την εκεί απομονωμένη Περσική φρουρά.
ΦΑΣΗ IV
Ο Περσικός στόλος φεύγει καταδιωκόμενος και υφίσταται μεγάλη καταστροφή στο στενό μεταξύ Κυνοσούρας και Κερατσινίου. Το εχθρικό τμήμα που είχε αποβιβαστεί στην Ψυτάλλεια εξοντώνεται από τους οπλίτες του Αριστείδη. Κατά τον Έφορο οι Πέρσες έχασαν 200 πλοία και οι Έλληνες 40, η αναλογία όμως απωλειών σε άνδρες ήταν βαρύτερη για τους Πέρσες γιατί αυτοί, καθώς δεν ήξεραν να κολυμπούν, πνίγονταν μετά τη βύθιση των πλοίων τους.
Η σημασία της μάχης - Οι παράγοντες της Νίκης
Η σημασία της ναυμαχίας της Σαλαμίνας υπήρξε μέγιστη διότι προκάλεσε την κατάρρευση του ηθικού της Περσικής ηγεσίας σε τέτοιο βαθμό, ώστε να εγκαταλείψει ουσιαστικά τον αγώνα, αν και διέθετε ακόμα υπερτριπλάσιο σχεδόν στόλο από το Ελληνικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις το βράδυ της επόμενης της μάχης ο Ξέρξης, επικεφαλής του Περσικού στόλου φοβούμενος μήπως οι Έλληνες πλεύσουν στον Ελλήσποντο και καταστρέφοντας τις γέφυρες που είχε κατασκευάσει, τον αποκλείσουν στην Ευρώπη, απέπλευσε από το Φάληρο και παραπλέοντας τις ακτές κατευθύνθηκε προς Βορρά.
Οι κυριότεροι παράγοντες της Ελληνικής νίκης στην Σαλαμίνα ήταν οι εξής:
Το γεγονός ότι οι Πέρσες παρασύρθηκαν να ναυμαχήσουν σε θαλάσσια περιοχή που είχε επιλέξει ο αντίπαλος γιατί παρουσίαζε εξαιρετικά πλεονεκτήματα για αυτόν, η στενότητα του χώρου εξουδετέρωνε την αριθμητική υπεροχή του Περσικού στόλου, ενώ αντίθετα ήταν ιδεώδης για τον Ελληνικό στόλο. Παρασύρθηκαν οι Πέρσες γιατί είχαν ανάγκη να συντρίψουν τον Ελληνικό στόλο ώστε να μπορούν τα δικά τους πλοία να παραπλέουν απερίσπαστα τις Ελληνικές ακτές, για να εφοδιάζουν τον Περσικό στρατό και να ενεργεί αποβάσεις στα μετόπισθεν των Ελληνικών αμυντικών γραμμών.
Οι Πέρσες υποτίμησαν τον αντίπαλο και εκτίμησαν εσφαλμένα τις μαχητικές δυνατότητες και τις προθέσεις του.
Η κατάλληλη στρατηγική του Ελληνικού στόλου στη Ναυμαχία, όπως τον συνέλαβαν και εφήρμοσαν ο Θεμιστοκλής και οι λοιποί Έλληνες Ναύαρχοι.
Τέλος, ο ζήλος και η ανδρεία όλων των Ελλήνων που αγωνίσθηκαν στη Σαλαμίνα.
Η Ναυμαχία της Σαλαμίνας έληξε με θρίαμβο των Ελλήνων, πέρασε γρήγορα στο θρύλο, έγινε θέμα για τους ρήτορες και τους μεγάλους τραγικούς (οι Φοίνισσες του Φρυνίχου και οι Πέρσες του Αισχύλου έχουν ως σημείο αναφοράς τη νίκη των Ελλήνων), αποτέλεσε δίδαγμα για τους λαούς και καθιερώθηκε ως η αφετηρία όχι μόνο της Ελληνικής, αλλά και της παγκόσμιας Ναυτικής ιστορίας. Εκείνο που έγραψε ο Πλούταρχος στο βίο του Θεμιστοκλή, "Ουθ’ Έλλησιν ούτε βάρβαρος ενάλιον έργον είργασται λαμπρότερον", μπορούμε ανεπιφύλακτα να το επαναλάβουμε και σήμερα.
Η Κρύπτη
Η κρύπτη είναι ένα πλαστικό δοχείο. Περιέχει log αρχείο για όνομα και ημερομηνία, επίσης μερικά μικρά αντικείμενα.
The Monument of the Battle of Salamis in the ancient port of Salamis
At the edge of the bay of Ambelakia, where it is supposed that the ancient port of Salamina was located, just 2 km away from the place where the Monument of the Salamis is located. On the monument, the paean which is said to have been sung by the Greek fleet at the beginning of the naval battle, according to Aeschylus:
Forward, sons of the Greeks,
Liberate the homeland,
Free your children, your wives,
The altars of the gods of your fathers
And the tombs of your ancestors:
Now is the battle for everything.
NAVAL BATTLE OF SALAMIS
Strength of the Greek Fleet at Salamis
Herodotus gives the following number of ships for the Greeks – “the Athenians with 182 ships, half the whole fleet, – 40 from Corinth; 30 from Aegina; 20 from Megara; 20 from Chalkis; 16 from Lacedaemon (Sparta), 15 from Sicyon; 10 from Epidaurus; 7 from Ambracia; 7 from Eretria; 5 from Troezen; 4 from Naxos; 3 from Hermione; 3 from Leucas; 2 from Ceos; 2 from Styra; 1 from Croton; and 1 from Cythnus. The total number of warships was 368. “It was under the commander, Eurybiades, a Spartan but not of royal blood… For the other members of the confederacy had stipulated they would not serve under an Athenian. The Athenians waved their claim (to command the fleet) knowing that a quarrel about the command would certainly mean the destruction of Greece.”
Strength of the Persian Fleet at Salamis
Herodotus mentions that there were 1,327 warships from the Persian allies and subjugated states present at Salamis. These included 300 from Phoenicia; 260 from the Greek cities in Asia Minor; 237 from the Greek cities allied to the Persians; 200 from Egypt; 150 from Cyprus; 100 from Cilicia; and 80 ships from various other cities. Herodotus also writes. “The fastest ships were the Phoenician. All the ships carried Persians and Medes as marines…” Most of these marines would have been archers using composite bows for the Persians relied greatly on the bow in their battles. Ancient Greek historians later referred to the war with the Persians as the ‘War of the Spear against the Arrow’. Against the armoured Greek hoplites with their large round bronze shields, in their closed ranks, and who were trained to move swiftly, the Persian archers would have been at a great disadvantage once their ship was rammed and boarded as the stand off range and killing power afforded by the bow would be negated.
Prelude to the Battle
The Athenians evacuated most of their civilian population to the large island of Salamis, out in the bay and not far from their city. A small group of hoplites stayed in the city to defend the natural fortification and temple complex which was the Acropolis – for even in such overwhelming circumstances the Greeks refused to abandon their gods. The defenders on the Acropolis though were quickly overwhelmed and the city was burnt by the invading Persian Army. “Having left not one of them alive, they stripped the temple of its treasures and burnt everything on the Acropolis. Xerxes, now absolute master of Athens, despatched a rider to Susa (his own capital) with news of his success.” A council of the Greeks was hurriedly convened on Salamis. Many in the council argued that the fleet and the population should withdraw behind the wall then building on the Isthmus to the south, but Themistocles, whose idea it was to build the fleet persuaded them to fight at Salamis. “We shall be fighting in narrow waters, and there, with our inferior numbers, we shall win. Fighting in a confined space favours us but the open sea favours the enemy.
Opening Phase of the Battle
The island of Salamis straddles the entrance to the Bay of Eleusis. There are only two narrow channels around the island which lead into the bay, both of which can be easily blockaded. The Persians blockaded the western entrance with their Egyptian warships whilst assembling most of their fleet in the wider channel to the east. The Greek fleet lay at anchor in a bay of the island inside this eastern channel. “The Greeks were in a state of acute alarm, especially those from the Peloponnese; for there they were, waiting at Salamis to fight for Athenian territory, and certain, in the event of defeat, to be caught and blocked up in an island, while their own country was left without defence, and the Persian Army that very night was on the march for the Peloponnese.” Aeschylus, an eyewitness to the battle later wrote that the Persians were drawn up in three lines outside the entrance to the channel. On the mainland nearby, a throne was erected from where the Persian King Xerxes could watch the battle. On 20 September 480 B.C. at the break of day, the Persian fleet began its advance through the eastern channel. The lines formed up into columns with the Phoenicians leading. “The Athenian squadron found itself facing the Phoenicians on the Persian left wing.” As the Phoenicians came through the channel, which was about 4 miles (6.4kms) wide, they faced the Greek fleet which was in an ‘L’ formation. The Greek ships suddenly began to back water, leading the Persian fleet further into the narrowing channel. “The Greeks checked their way and began to back astern; and they were on the point of running aground when Ameinias of Pallene, in command of an Athenian ship, drove ahead and rammed an enemy vessel. Seeing the two ships foul of one another and locked together, the rest of the Greek fleet hurried to Ameinias’ assistance, and the general action began. Such is the Athenian account of how the battle started. Other ships lay in wait in the bay and now ambushed the Persians on their left flank, driving them towards the shore of the mainland. In the ensuring confusion, the Persian ships began to crowd the narrow channel which was now only about 2 miles wide. Herodotus wrote, “The Greek fleet worked together as a whole, while the Persians had lost formation and were no longer fighting on any plan. None the less they (the Persians) fought well that day – far better than in the actions off Euboea. Every man of them did his best for fear of Xerxes, feeling that the king’s eye was on him.
Main Phase of the Battle
The Persian ships in the narrow channel had diffculty in turning to meet the enemy. Their speed would have been slow and in many instances they would have been broadside to the ramming Greek ships. Herodotus recorded, “The greatest destruction took place when the (Persian) ships which had been first engaged turned tail, for those astern fell foul of them in their attempt to press forward. The enemy was in hopeless confusion; such ships as offered resistance or tried to escape were cut to pieces…. Such of the Persian ships as escaped destruction made their way back to Phalerum and brought up there under the protection of the army.” By sunset the battle was over. “Amongst those killed was the son of Xerxes’ brother, and many other well-known men from Persia. There were also Greek casualties, but not many; for most of the Greeks could swim. Most of the enemy, on the other hand, being unable to swim, were drowned.” Though Herodotus names many of the Persian commanders killed in the battle there is no mention of ship losses. “After the battle the Greeks towed over to Salamis all the disabled vessels which were adrift, and then prepared for a renewal of the fight, fully expecting that Xerxes would use his remaining ships to make another attack… But the Persians were defeated and Xerxes, realising his sea borne logistics lines were no longer safe, reluctantly ordered his fleet, and thus the army, to withdraw. The losses suffered by the Persian fleet were thought to be a third or more of its total strength (450 ships). Although not a decisive defeat it was enough though to force the Persians on the defensive. A year after the Battle of Salamis, they were decisively defeated in a land battle at Plataea which brought the Persian invasion to an end.
What would have happened if the Battle of Salamis had been lost? The Athenians had already made plans in the event of such a loss. Transports and warships were ready to evacuate the Athenian population from the island under cover of darkness. They were to be resettled in the Greek colonies in either Sicily or Southern Italy. It was possible that other Greek cities faced with defeat by the Persians would have followed, for it is doubtful that the wall across the Isthmus between northern and southern Greece would have stopped the invaders. Athens and her allies would have dominated Italy, and perhaps there would have been no Rome – western history would therefore have taken a different course .
The Cache
The cache is a plastic box. Containing logbook for name and date, also some small items.