As referencias históricas desta igrexa son escasas. A parroquia denominábase no século XII "Castreliis", topónimo indicativo do poboado castrexo nun monte próximo. Comécemos dúas referencias documentais:
| “ |
«á la obla de Santa Maria de Castrello dejó manda, en 1305, María Eans Gibarra (Cuveiro, Habla, 75), y que para ajuda desta iglesia de Santa María de Castrelos dejó huun tonel cheo de vjnno, en 1497, Ramona Gómez, moller de Fernán Núñez Capote, escudeiro. (Arch. Hist. Nac., cartulario de Santo Domingo de Pontevedra, 172 vuelto.)».[2] |
” |
Unha inscrición á esquerda do arco triunfal indica o ano 1216, sen que saibamos con seguridade se se refire ó inicio das obras, consagración ou finalización. En todo caso atopámonos ó final do período románico, en plena etapa progótica. Isto maniféstase con claridade na súa fachada principal, onde convive o arco de medio punto na ventá e o apuntado na porta, ou o que é o mesmo, o ocaso da arte románica e o comezo das formas protogóticas.
Representa esta igrexa o exemplo mellor conservado do románico vigués, xunto coas de Santiago de Bembrive e San Salvador de Coruxo. Ten unha planta dunha soa nave con ábsida semicircular, cunhas medidas de 20 x 7 metros.
Chama especialmente a atención o tratamento decorativo do muro sur, cunha porta de arco apuntado con catro columnas e tímpano decorado coa cruz de Malta. A ámbolos dous lados da porta hai dúas ventás completas coa mesma decoración de billetes e flores cá porta. Contrasta tanta decoración coa sobriedade do muro norte, cunha porta semellante pero só con dúas sinxelas seteiras. Puidera isto significar que a entrada sur sería a destinada ós fieis, e a norte ós monxes que atendían ó hospital e ás dependencias monacais hoxe desaparecidas.
| |
|
|
|
Óculos visibles da ábsida.
|
Os óculos
Este elemento de iluminación é de moi rara presenza no románico galego e no románico en xeral. A igrexa de Castrelos presenta tres óculos no tramo semicircular da ábsida, un deles oculto trala moderna sancristía.
Ventá interior de arquiños de ferradura
Este motivo nas ventás interiores consiste nun deseño dunha grosa moldura semicircular no arco, abrazado por pequenos arcos de ferradura. Este motivo aparece en Galicia no piso superior do Pórtico da Gloria, da catedral de Santiago de Compostela e de aí estenderase a portas e ventás das igrexas de Galicia.
Motivo castrexo
A carón do capitel esquerdo da ventá da fachada principal, podemos ver un símbolo denominado por Alfonso Rodríguez Castelao como "esvástica do Miño",[3] motivo tomado seguindo un modelo da decoración castrexa, feito nada estraño se temos en conta o contacto visual directo co castro próximo (Piricoto) xa destruído, e que vén amosar a supervivencia na Idade Media de decoracións propias de períodos moi anteriores que deixaron forte raizame.
Canzorros, capiteis, flores e cruces de Malta
Case todos os capiteis presentan unha decoración floral moi sinxela. O que máis chama a atención é a presenza esaxerada de flores con botón central resaltado, que cobren as arquivoltas de ventás e portas, feito que só se produce en cronoloxías moi serodiamente tardorománicas en Galicia. Os canzorros son sinxelos, a maioría "de proa", agás algún floral e con cabeza de bóvido. As cruces de Malta aparecen en todos os tímpanos da igrexa como consecuencia da súa pertenza a dita orde dependente da encomenda de Beade.
Interior
Do interior destaca o arco triunfal apuntado, decorado con flores hexafolias, aliñadas, a decoración dos capiteis, a ábsida cos tres óculos, as portas e as ventás.
Pinturas
Son salientables as pinturas murais (restauradas en 1995) pertencentes ós finais dos séculos XIV e XV, restos do que debeu ser unha decoración presente en todos os muros interiores da igrexa, perdida co desencalado realizado a mediados do século XX. Os retablos son os restos dos existentes no altar maior, datables no século XVIII.
Castellano
Las referencias históricas de esta iglesia son escasas. La parroquia se denominaba en el siglo XII " Castreliis", topónimo indicativo del poblado castreño en un monte próximo. Me los comience dos referencias documentales:
“ «a la lana obla de Santa Maria de Castrello dejó manada, en 1305, María Eans Gibarra ( Cuveiro, Habla, 75), y que para ajuda de esta iglesia de Santa María de Castrelos dejó huun tonel lleno de vjnno, en 1497, Ramona Gómez, moller de Fernán Núñez Capote, escudero. ( Arch. Hist. Nac., cartulario de Santo Domingo de Pontevedra, 172 vuelto.)».[2] ”
Una inscripción a la izquierda del arco triunfal indica el año 1216, sin que sepamos con seguridad se se refiere al inicio de las obras, consagración o finalización. En todo caso nos encontramos al final del período románico, en plena etapa progótica. Esto se manifiesta con claridad en su fachada principal, donde convive el arco de medio punto en la ventana y el apuntado en la puerta, o lo que es el mismo, el ocaso del arte románica y el comienzo de las formas protogóticas.
Muro sur.
Representa esta iglesia el ejemplo mejor conservado del románico vigués, junto con las de Santiago de @Bembrive y San Salvador de Coruxo. Tiene una planta de una sola nave con ábside semicircular, con unas medidas de 20 x 7 metros.
Llama especialmente la atención el tratamiento decorativo del muro sur, con una puerta de arco apuntado con cuatro columnas y tímpano decorado con la cruz de Malta. La @ambos los dos lados de la puerta hay dos ventanas completas con la misma decoración de billetes y flores que la puerta. Contrasta tanta decoración con la sobriedad del muro norte, con una puerta semejante pero solo con dos sencillas arqueras. Había podido esto significar que la entrada sur sería la destinada a los fieles, y a norte a los monjes que atendían al hospital y a las dependencias monacais hoy desaparecidas.
*Óculos visibles de la ábside.
Los óculos
Este elemento de iluminación es de muy rara presencia en el románico gallego y en el románico en general. La iglesia de Castrelos presenta tres óculos en el tramo semicircular de la ábside, uno de ellos oculto trala moderna sacristía.
Ventana interior de arquiños de herradura
Este motivo en las ventanas interiores consiste en un diseño de una gruesa moldura semicircular en el arco, abrazado por pequeños arcos de herradura. Este motivo aparece en Galicia en el piso superior del Pórtico de la Gloria, de la catedral de Santiago de Compostela y de ahí se extenderá a puertas y ventanas de las iglesias de Galicia.
Motivo castreño
Al lado del capitel izquierdo de la ventana de la fachada principal, podemos ver un símbolo denominado por Alfonso Rodríguez Castelao como " esvástica del Miño",[3] motivo tomado siguiendo un modelo de la decoración castreña, hecho nada extraño se tenemos en cuenta el contacto visual directo con el castro próximo ( Piricoto) ya destruido, y que viene a mostrar la supervivencia en la Edad Media de decoraciones propias de períodos muy anteriores que dejaron fuerte raigambre.
Ventanas de la fachada meridional.
Canzorros, capiteles, flores y cruces de Malta
Casi todos los capiteles presentan una decoración floral muy sencilla. El que más llama la atención es la presencia exagerada de flores con botón central resaltado, que cobren las arquivoltas de ventanas y puertas, hecho que solo se produce en cronologías muy serodiamente tardorománicas en Galicia. Los canzorros son sencillos, la mayoría "de proa", excepto algún floral y con cabeza de bóvido. Las cruces de Malta aparecen en todos los tímpanos de la iglesia a consecuencia de su pertenencia a @dito orden dependiente del encargo de Beade.
Interior
Del interior destaca el arco triunfal apuntado, decorado con flores hexafolias, alineadas, la decoración de los capiteles, la ábside con los tres óculos, las puertas y las ventanas.
Pinturas
Son salientables las pinturas murales (restauradas en 1995) pertenecientes a los finales de los siglos XIV y XV, restos del que debió ser una decoración presente en todos los muros interiores de la iglesia, perdida con el desencalado realizado a mediados del siglo XX. Los retablos son los restos de los existentes en el altar mayor, datables en el siglo XVIII.
Portuges
As referências históricas desta igreja são escassas. A freguesia denominava no século XII " Castreliis", topónimo indicativo do povoado castrexo num monte próximo. Comece-mos duas referências documentários:
“ «à la obla de Santa Maria de Castrello dejó manda, em 1305, María Eans Gibarra ( Cuveiro, Habla, 75), y que para ajuda desta iglesia de Santa María de Castrelos dejó huun tonel cheio de vjnno, em 1497, Ramona Gómez, moller de Fernán #Núñez Capote, escudeiro. ( Arch. Hist. Nac., cartulario de Santo Domingo de Pontevedra, 172 vuelto.)».[2] ”
Uma inscrição à esquerda do arco triunfal indica o ano 1216, sem que saibamos com segurança se se refere ao início das obras, consagração ou finalização. Em todo o caso encontrámos no final do período románico, em plena etapa progótica. Isto manifesta-se com claridade na sua fachada principal, onde convive o arco de médio ponto na janela e o apontado na porta, ou o que é o mesmo, o ocaso da arte románica e o começo das formas protogóticas.
Muro sul.
Representa esta igreja o exemplo melhor conservado do románico vigués, junto com as de Santiago de Bembrive e São Salvador de Coruxo. Tem uma planta de uma só nave com ábsida semicircular, com umas medidas de 20 x 7 metros.
Chama especialmente a atenção o tratamento decorativo do muro sul, com uma porta de arco apontado com quatro colunas e tímpano decorado com a cruz de Malta. A @ámbolos dois lados da porta há duas janelas completas com a mesma decoração de bilhetes e flores que a porta. Contrasta tanta decoração com a sobriedade do muro norte, com uma porta semelhante mas só com duas singelas seteiras. Pudera isto significar que a entrada sul seria a destinada aos fiéis, e a norte aos monges que atendiam ao hospital e às dependências monacais hoje desaparecidas.
*Óculos visíveis da ábsida.
Os óculos
Este elemento de iluminação é de muito rara presença no románico galego e no románico em geral. A igreja de Castrelos apresenta três óculos no trecho semicircular da ábsida, um deles oculto trás a moderna sancristía.
Janela interior de arquiños de ferradura
Este motivo nas janelas interiores consiste num desenho de uma grosa moldura semicircular no arco, abraçado por pequenos arcos de ferradura. Este motivo aparece na Galiza no piso superior do Pórtico da Glória, da catedral de Santiago de Compostela e daí estender-se-á a portas e janelas das igrejas da Galiza.
Motivo castrexo
Ao lado do capitel esquerdo da janela da fachada principal, podemos ver um símbolo denominado por Alfonso Rodríguez Castelao como " esvástica do #Miño",[3] motivo tomado seguindo um modelo da decoração castrexa, facto nada estranho se temos em conta o contacto visual directo com o castro próximo ( Piricoto) já destruído, e que vem mostrar a sobrevivência na Idade Média de decorações próprias de períodos muito anteriores que deixaram forte raizame.
Janelas da fachada meridional.
Canzorros, capiteis, flores e cruzes de Malta
Case todos os capiteis apresentam uma decoração floral muito singela. O que mais dá nas vistas é a presença exagerada de flores com botão central ressaltado, que cobrem as arquivoltas de janelas e portas, feito com que só se produz em cronologias muito serodiamente tardorománicas na Galiza. Os canzorros são singelos, a maioria "de proa", excepto algum floral e com cabeça de bóvido. As cruzes de Malta aparecem em todos os tímpanos da igreja como consequência da sua pertença a dita ordem dependente da encomenda de Beade.
Interior
Do interior destaca o arco triunfal apontado, decorado com flores hexafolias, aliñadas, a decoração dos capiteis, a ábsida com os três óculos, as portas e as janelas.
Pinturas
São destacáveis as pinturas murais (restauradas em 1995) pertencentes aos finais dos séculos XIV e XV, restos do que deveu ser uma decoração presente a todos os muros interiores da igreja, perdida com o desencalado realizado em meados do século XX. Os retablos são os restos dos existentes no altar maior, datables no século XVIII.