"Legendy Góry i okolic” to seria keszy poświęconych podaniom, opowieściom i miejscom legendarnym związanym z miejscowościami powiatu górowskiego. Do tej pory zarówno Góra jak i jej okolica pozostawała białą plamą na geokeszerskiej mapie ale okazuje się, że ma się czym pochwalić - również przed geokeszerską bracią. „Legendy” wraz z inną serią („Zapomniane Perły”), postarają się tą białą plamę wypełnić. W zebranych podaniach pochodzących z okolicznych miejscowości przeplatają się nietypowe i tragiczne życiorysy, paniczne lęki, siły tajemne, nienawiść czy wielka miłość. I nie ważne ile w danej opowieści jest z prawdy a ile z fikcji, czy to, że niektóre z nich trącają „myszką” lub trzeba je traktować z przymrużeniem oka. Istotne jest, że przetrwały w pamięci potomnych do dziś i choćby z tego względu warto je przytoczyć jako integralną cześć historii regionu. Niech przyciągają i „straszą” małych, może też pobudzą do refleksji, a starszych niech zapraszają do zapoznania się z wybranymi, zapomnianymi niejednokrotnie już miejscami. Tak więc znacie? Nie? To przeczytajcie…
Pamięci Barbary Zdunk – ostatniej w Europie „czarownicy” spalonej na stosie w Reszlu (w 1811 r.) niniejszego kesza poświęcamy!
„Zdarzyło się to dawno, dawno temu, niedługo po stworzeniu świata. W małej wiosce otoczonej gęstymi lasami pomieszkiwała z rodzicami młoda dziewczyna. Ponoć była bardzo rozumna i sprytna, a przy tym nad wyraz piękna i powabna.
Razu pewnego, o bladym świcie, niewiasta wybrała się do lasu nazbierać grzybów. Ledwo tylko zdążyła opuścić wioskę, przemierzyć pole i między drzewa się zagłębić, zerwał się wiatr okrutny, a z nieba polały się strugi deszczu. Szukając schronienia przed ulewą dziewczyna zatrzymała się pod rozłożystym drzewem. A jako że dzień wstawał ciepły i słoneczny, umyśliła zdjąć z siebie ubranie i schować je do koszyka na grzyby, żeby nie zmokło. Jak postanowiła, tak uczyniła i rozebrawszy się do naga, starannie złożyła odzienie i ukryła je pod drzewem w koszyku.
Po pewnym czasie, gdy deszcz przestał padać, roztropne dziewczę ubrało się i zagłębiło w las w poszukiwaniu grzybów. Nagle zza jednego z drzew wychynął kudłaty kozioł o sierści czarnej jak smoła i mokrej od deszczu, który po chwili przeobraził się w zgarbionego starca z długą, siwą brodą. Dziewczynie szybciej serce bić poczęło, rozpoznała, bowiem w starcu Welesa [Weles/Wołos - słowiański podziemny bóg magii, przysiąg, zjawisk nadprzyrodzonych i zaświatów].
„Nie lękaj się”, rzekł Weles, dostrzegając strach w jej pięknych ciemnych oczach.
„Chciałem tylko zadać ci pytanie – jakich czarów użyłaś, by pozostać suchą podczas takiej ulewy, jaka właśnie przetoczyła się nad lasem?”
Niewiasta zastanowiwszy się chwilę, odrzekła: „Jeśli zdradzisz mi sekrety swojej magii, ja powiem ci, jak nie dałam się zmoczyć ulewie.”
Będąc pod wrażeniem jej urody i wdzięku, Weles zgodził się nauczyć ją wszystkich swoich sztuk magicznych. Kiedy dzień chylił się już ku zachodowi, Weles zakończył powierzać pięknej dziewczynie sekrety, a ona opowiedziała mu, jak to zdjęła ubranie, schowała je do koszyka i ukryła pod drzewem, gdy tylko rozpętała się ulewa.
Weles zorientowawszy się, że został sprytnie oszukany, wpadł we wściekłość. Mógł jednak winić tylko siebie. A młoda niewiasta, poznawszy w ten sposób tajemnice Welesa, została pierwszą na świecie czarownicą, która z czasem mogła swą wiedzę przekazać innym”.
Legendę o pierwszej wiedźmie w słowiańskim świecie, zaczerpnęliśmy od Katarzyny Olimpii Koenig i choć nie jest ona związana bezpośrednio z naszym miejscem, rozważania na temat czarownic warto zacząć od pytania: Co nam przychodzi na myśl, gdy o czarownicach myślimy?
Krzywy nos, szklana kula, tajemnicze gesty i rytuały wykonywane nad parującym kotłem, czarny kot, magia, miotła…?
Spróbujmy ten ostatni gadżet… miotła… Wiecie, z czego niegdyś najchętniej była wyrabiana? Z wrzosu.
To wrzos był jedną z najbardziej tradycyjnych roślin używanych do wyrobu mioteł, ale i także powrozów, strzech czy materacy. Ponoć wrzos zwyczajny (Calluna vulgaris) swą nazwę wziął od greckiego słowa Kallyno (καλλύνω), co oznaczało: „zamiatać, sprzątać”. Zatem WRZOS i WRZOSOWISKO są tym, co z czarownicami powinno nam się kojarzyć w sposób szczególny. I nie tylko poprzez atrybut miotły.
Również dlatego, że po raz pierwszy czarownice spotykały się właśnie na… wrzosowisku. Od najdawniejszych czasów to właśnie wrzosowiska były areną wydarzeń opisywanych choćby przez brytyjskie i celtyckie legendy.
Wrzosowiska, powstałe na terenach zubożonych przez wiatr, pożary, wysokość czy wyręby, nieodłącznie wiążą się z nieustanną walką żywiołów, między martwą siłą, a życiem, między dziką przyrodą, a cywilizacją. Kiedyś były domem osób pozbawionych jakiegokolwiek wyboru, obecnie nadal przyciągają romantyków, ciekawskich i niespokojne dusze. W wyobraźni przetrwały jako osnute mgłą polany, będące azylem dla istot obdarzonych tajemnymi mocami.
Największe pod względem powierzchni wrzosowiska Europy Środkowej leżą w Parku Narodowym Pustaci Luneburskiej, w Dolnej Saksonii. Corocznie odbywa się tam festiwal wrzosowisk, w czasie którego wybierana jest królowa wrzosowiska. Gdyż zgodnie z legendą to właśnie tam, na górze Brocken (odpowiedniku naszej Łysej Góry) każdego roku – w dniu 30 – miał odbywać się sabat czarownic.
W filmie „Czarownica” Roberta Stromberga z Angeliną Jolie w roli tytułowej, tytułowa bohaterka objęła rządy nad Wrzosowiskami, po czym wprosiła się na uroczystość i rzuciła klątwę na dziecko.
U Szekspira, na wrzosowisku, czarownice planowały spotkanie z Makbetem, by opowiedzieć mu o jego przyszłości.
Tajemnicze wrzosowiska stanowią również scenerię książki Stacey Halls o wymownym tytule: „Czarownica ze wzgórza”.
W spektaklu „Wiedźmy” w reżyserii Krzysztofa Jasińskiego, całą scenę zamieniono we wrzosowisko w noc pełni księżycowej.
Niegdyś wierzono, że wrzos noszony przy sobie chroni przed przemocą, w tym przed gwałtem. Wrzos był świętą rośliną dla druidów, niezbędną do „okiełzania złych duchów”. W Niemczech wierzono, że kwiaty wrzosu (niem. Heide) zawdzięczają swą barwę, krwi zabitych pogan.
Nie należy się zatem dziwić, że i to nasze miejsce zdaje się kryć w sobie jakiś sekret. A zostało ono wybrane nieprzypadkowo. Otóż… na starych przedwojennych mapach, teren ten [od skrzyżowania w Baranowicach do leśnej przecinki, z której najlepiej udać się po kesza] został zaznaczony, jako: Hexenheide, co w wolnym tłumaczeniu znaczy nie inaczej jak - Wrzosowisko czarownic! I jako owiane tajemnicą, honorujemy keszem i włączamy do naszej serii: Legendy Góry i okolic.
Źródło:
Zdj. Pinterest