A tam pośród niemal austriackiego piękna przycupnęło żydowskie miasteczko. Gęsto-gęsto drewnianych domków gankami, przejściami, zajazdami, piętrami i różnymi zakamarkami – schowkami. Coś wschodniego w nich jest, „arabski styl”, wspomnienie orientu, gęste skupisko. Nad nimi panuje wielka murowana bożnica. Kolorowe szkło, kręte, tajemnicze, litery starych ksiąg. Wszystko to aż prosi, by zalało je gorące słońce południa.
Tak o Lutowiskach pisała Sofija Parfanowycz w swoim opowiadaniu zatytułowanym „Jarmarok w Litowyszczach”. W Lutowiskach istniały dwie synagogi, cerkiew, która budowana była trzy razy w trzech różnych miejscach, cmentarz żydowski i cmentarz przycerkiewny oraz dwór. Centrum Lutowisk stanowiły dwa rynki – większy południowy i nieco mniejszy północny. Okalały je drewniane domy żydowskich kupców. Miasteczko nigdy nie urosło ponad tę pierwotną strukturę, nie powstały tutaj dodatkowe ulice czy place. Ludność innych wyznań niż mojżeszowego zamieszkiwała przylegające do centrum Posadę Dolną i Górną, które na zawsze zachowały swój wiejski charakter z kurnymi chatami.
Już w roku 1742 Lutowiska otrzymały od panującego podówczas Augusta II prawo organizacji 10 jarmarków rocznie, podczas gdy np. Rzeszów miał prawo do organizacji jedynie trzy. To właśnie owe jarmarki miały wkrótce zyskać Lutowiskom sławę w całej Europe wschodniej i sprawić, że przybywać tu będą handlarze ze czterech stron świata, w tym liczni Żydzi, którym bojkowscy gazdowie sprzedawali wypasane na połoninach bydło.
Z biegiem czasu to właśnie Żydzi stali się elementem dominującym w Lutowiskach, czyniąc z nich największą żydowską gminę na terenie Bieszczadów. W 1900 roku samo miasteczko zamieszkiwało 1570 osób wyznania mojżeszowego, z których większość bogaciła się na handlu bydłem sprzedawanym na częstych jarmarkach, bądź dzięki rzemiosłu.
Po dawnych mieszkańcach prócz majestatycznego kirkutu pozostał także budynek, w którym mieścił się niegdyś cheder - szkoła o charakterze religijnym utrzymywana przez gminę religijną. Była to szkoła elementarna, w której naukę rozpoczynali chłopcy w wieku 3-5 lat i kontynuowali ją przez kilka lat, do bar micwy. Całymi dniami uczyli się czytania i pisania z hebrajskiego elementarza Reszit Daat oraz recytacji na pamięć Księgi Kapłańskiej i innych fragmentów Pięcioksięgu. Zajęcia odbywały się najczęściej w mieszkaniu nauczyciela - mełameda. Dla większości chłopców nauka kończyła się na chederze, a tylko niektórzy kontynuowali ją w jesziwie.
Powszechna była opinia na temat niskiego poziomu nauczania w chederach, szczególnie w porównaniu ze szkołą państwową. Chedery krytykowane były także za swoją hermetyczność i brak przedmiotów świeckich. W diasporze żydowskiej cieszyły się jednak sporą popularnością, największą przeszkodą w podjęciu nauki w szkole państwowej był bowiem dla Żydów język wykładowy.
Mimo wielu różnic między Żydami i chrześcijanami, w źródłach nie natrafiamy na jakieś szczególne przypadki zatargów na tle religijnym. Zdarzały się, rzecz jasna, oskarżenia o napady i gwałty, ale przedmiotem toczących się przed sądami spraw zwykle były scysje handlowe lub zaległości w spłatach zaciągniętych zobowiązań. Żydzi, jak wszyscy mieszczanie, uiszczali podatki, dodatkowo dwa razy do roku dostarczali do kościoła świece i zioła winne, gromadzili dobra, będąc przy tym narodem bardzo oszczędnym. Niestety, ich język niezrozumiały dla chrześcijan, religia obca polskiej tradycji, różnice w ubiorze i obrzędowości ograniczyły wzajemne kontakty, ale ich nie wykluczyły. Poza wspólnymi spółkami handlowymi zdarzały się polsko-żydowskie małżeństwa, a w okresie międzywojennym współpraca w ramach rady miasta.
Skrytka ukryta jest w innym, pobliskim budynku, teren dawnej szkoły należy obecnie do osoby prywatnej.
