Oczy Ziemi EarthCache

OCZY ZIEMI

EYES OF THE EARTH

We wschodniej ścianie nieczynnego kamieniołomu Gębury, określanego także jako „Oczy Ziemi”, widoczne są skały osadowe okruchowe – piaskowce górnego retu, którego wiek przyjmowany jest na pogranicze dolnego i środkowego triasu.

Odsłonięcie jest wyraźnie dwudzielne (fig. 1). Dolną jego część (A) stanowią szare i szarobeżowe, gruboławicowe (miąższość ławic dochodzi do 1,5 m), średnio- miejscami gruboziarniste piaskowce kwarcytowe. W piaskowcach występują jasnokremowe klasty mułowców wielkości od kilku mm do 3 cm, często o wydłużonym kształcie (fig. 2k) lub pustki po nich (fig. 2p). Spotkać można też ostrokrawędziste i zaokrąglone ziarna różnobarwnego kwarcu (fig. 2Q) o średnicy do 1 cm a także okruchy hematytu (fig. 2H). Piaskowce są zróżnicowane: masywne (pozbawione warstwowania), warstwowane poziomo (fig. 3p) lub skośnie (fig. 3s). W dolnej części odsłonięcia w piaskowcach występuje wkładka zlepieńców grubości 30 cm z otoczakami różnobarwnego kwarcu (fig. 4Q) i fragmentami jasnokremowych mułowców (fig. 4m). Część górną (fig. 1B) odsłonięcia tworzą żółtawe, cienkoławicowe piaskowce, laminowanie skośnie w malej skali (grubość poszczególnych lamin do 5 cm), tworzące wyklinowujące się pakiety (fig. 5). Piaskowce są średnio- i gruboziarniste, z pojedynczymi otoczakami kwarcu i mułowców.

Fig. 1. Wschodnia ściana kamieniołomu z dwoma kompleksami piaskowców grubo- (A) i cienkoławicowych (B). Fot. Anna Mader

Fig. 2. Piaskowiec z klastami mułowca (k) i pustkami po klastach (p), ziarnami kwarcu (Q) i hematytu (H). Fot. Anna Mader

Fig. 3. Warstwowania poziome (p) i skośne (s) w piaskowcu. Fot. Anna Mader

Fig. 4. Granica między piaskowcami gruboławicowymi (A) i cienkoławicowymi (B). Fot. Anna Mader

Fig. 5. Zlepieniec z małymi otoczakami kwarcu (Q) i fragmentami mułowca (m)

Gruboławicowe piaskowce są osadem delty, która istniała na brzegu lądu świętokrzyskiego na granicy dolnego i środkowego triasu. Natomiast piaskowce cienkoławicowe stanowią zapis stopniowego wkraczania morza na obszar delty.

Miejscami w strefach spękań tektonicznych, związanych z orogenezą alpejską, piaskowce są zmineralizowane krzemionką i tlenkami żelaza.

Charakterystyczne, promieniste spękania (fig. 6), którym kamieniołom zawdzięcza swą obecną nazwę – „Oczy Ziemi”, powstały podczas eksploatacji przy użyciu materiału wybuchowego. Zlokalizowane są one wokół otworów wiertniczych, w których umieszczane były ładunki wybuchowe (tzw. otwory strzałowe).

Fig. 6. Promieniste spękania zwane „Oczami Ziemi”. Fot. Anna Mader

SŁOWNIK „GEOLOGICZNO-POLSKI”:

RET – nazwa określająca skały powstałe w Europie centralnej i zachodniej, w basenie morza germańskiego pod koniec wczesnego triasu.

KLAST – fragment miękkiego osadu, który został oderwany od warstwy jeszcze przed jej stwardnieniem (lityfikacją).

MUŁOWIEC – zwięzła skała okruchowa, będąca zlityfikowanym (scementowanym) mułem, złożona głównie z ziaren kwarcu, czasem łyszczyków, skaleni, minerałów węglanowych i ilastych.

HEMATYT – minerał, tlenek żelaza, jest także rudą żelaza (70% Fe).

Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania: 

1. Czy w ścianie kamieniołomu można dostrzec spękania niezwiązane z otworami strzałowymi? Jeśli tak, w jaki sposób są one zorientowane w stosunku do uławicenia (przebiegu widocznych w ścianach kamieniołomu warstw piaskowca)?

2. Czy wszystkie fragmenty skał, ułożone wokół oczka wodnego, pochodzą z tego kamieniołomu? Przyjrzyj się im i uzasadnij odpowiedź.

3. Ile “Oczu Ziemi” - śladów po otworach strzałowych - występuje w kamieniołomie?

4. To miejsce jest tak urokliwe, że trudno go nie sfotografować. W logu lub odpowiedzi dołącz zatem zdjęcie z poszukiwań "Oczu Ziemi" (bez spojlerowania!).

UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.

In the eastern wall of the closed quarry "The Eyes of the Earth", the Upper Röt sandstones are visible, the age of which is assumed on the Lower and Middle Triassic boundary. The exposure is clearly bipartite (fig. 1). Its lower part (A) consists of gray-beige, thick-layered (the thickness of the beds reaches 1.5 m), medium- sometimes coarse-grained quartzite sandstones. The sandstones contain light cream clusters of mudstones ranging in size from a few mm to 3 cm, often with elongated shape or emptiness after them (fig. 2). You can also find sharp-edged and rounded grains of multi-colored quartz with a diameter of up to 1 cm, as well as hematite fragments. The sandstones are massive (without bedding), horizontally (fig. 3p) or cross-bedded (fig. 3s). In the lower part of the exposure there is 30 cm thick bed of conglomerate with small pebbles of various-colored quartz (fig. 4Q) and fragments of light-crème mudstones (fig. 4m).
The upper part (fig. 1B) of the exposure consists of yellowish, thin-bedded sandstones with a small-scale (layer thickness up to 5 cm) cross-lamination which form dislocating sets (Fig. 5). These are medium- and coarse-grained with single quartz and mudstone pebbles.
The thick-bedded sandstones are the sediment of the delta that existed on the shore of the Świętokrzyskie Land at the Lower and Middle Triassic boundary. On the other hand, thin-bedded sandstones record the gradual encroachment of the sea into the delta area.
Radial cracks (fig. 5), which the quarry owes its present name to, arose during exploitation with the use of an explosive. They are located around boreholes in which explosives (so-called blast holes) were placed.

To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:

1. Can you see cracks in the wall of the quarry, not related to blast holes? If so, how do they run in relation to bedding?

2. Do all the stones around the pond come from this quarry? Justify your answer.

3. How many "Eyes of the Earth" is there in the quarry?

4. This place is so charming that it's hard not to photograph it. Therefore, in the log or response, attach a photo from the search for "Eye of the Earth" (no spoiler!).

WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
 

Literatura / References:

1. Filonowicz P., 1979. Objaśnienia do Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski 1:50 000, Arkusz Skarżysko-Kamienna (779). Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.

2. Senkowiczowa H., 1970. Trias. W: W. Rühle (red.), Stratygrafia mezozoiku obrzeżenia Gór Świętokrzyskich, Prace Instytutu Geologicznego, 56: 7-46.

Grafika w tle: Promieniste spękania w kamieniołomie Gębury - "Oczy Ziemi", fot. A. Mader.