Nie taka skała twarda EarthCache

NIE TAKA SKAŁA TWARDA

NOT SO HARD ROCK

Znajdujesz się w nieczynnym wyrobisku dawnej kopalni. Wznosząca się przed Tobą około piętnastometrowa ściana na pierwszy rzut oka wygląda na zbudowaną z powszechnie spotykanego w tych okolicach granitu (fig.1). Gdy podejdzie się bliżej, można się jednak nieźle zdziwić: ziarna granitu leżą luźno na sobie, tworząc żwir granitowy (tzw. kaszę granitową), który z łatwością wydłubuje się ze ściany palcami.

Fig. 1. Fragment ściany kamieniołomu w Krzaczynie. Fot. Magdalena Furca

Jaka historia kryje się za zamianą twardej skały w kaszę? Granity posiadają charakterystyczne spękania, tzw. cios. Tworzą się one wtedy, gdy stygnąca magma zmniejsza swoją objętość. Naturalna, gęsta sieć spękań w granicie doprowadza do powolnej dezintegracji skały. W tym wypadku do całkowitego rozpadu granitu przyczyniło się prawdopodobnie również większe, lokalne pęknięcie masywu skalnego na linii Karpacz-Krzaczyna-Kowary.

Ścianę wyrobiska przecinają żyły jasnego i drobnoziarnistego granitoidu (fig.2), określanego nazwą aplit, które powstały, gdy w ostatnim tchnieniu lokalnych zjawisk magmowych resztki płynnej magmy wcisnęły się w już przestygnięte, otaczające je skały.
Stanowisko w Krzaczynie pokazuje, że nawet twarde skały mogą z biegiem czasu rozsypać się w drobny mak, jeśli wystąpi jednocześnie wystarczająco dużo naturalnych czynników niszczących.

Fig. 2. Żyły aplitu w bloku masywnego granitu z gór Sierra Nevada w Kalifornii, USA. Fot. Magdalena Furca

Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania: 

1. Przyjrzyj się zwietrzałemu granitowi – kaszy granitowej. Czy widoczną zwietrzelinę tworzą zlepki ziaren, czy pojedyncze ziarna mineralne?

2. Jaka jest relacja aplitów w stosunku do otaczających je skał? Czy przecinają je pod jakimś kątem czy może przebiegają równolegle do widocznych w ścianie struktur?

3. Czym wyróżniają się aplity? Czy one także rozsypują się na kaszę?

UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.

You are in a closed quarry. The 15-meter-high wall in front of you, at first glance, looks like it is made of the granite commonly found in this area (fig.1). When you get closer, you can be quite surprised: the granite grains lie loosely on each other, forming granite gravel (so-called granite groats), which can be easily picked out of the wall with your fingers.

What's the story behind turning hard rock into groats? Granites have characteristic cracks, the so-called jointing. They are formed when the cooling magma decreases in volume. The natural, dense network of cracks in the granite slowly disintegrates the rock. In this case, the complete disintegration of granite was probably also caused by a larger, local fracture in the rocks on the Karpacz-Krzaczyna-Kowary line.

The wall of the excavation is crossed by veins of light and fine-grained granitoid (fig. 2), referred to as aplite, which were formed when the remains of liquid magma, in the last breath of magmatism, pressed into the already cooled, surrounding rocks.
The Krzaczyna site shows that even hard rocks can break into small pieces over time if there are enough natural destructive factors at the same time.

To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:

1. Take a look at weathered granite - granite groats. Is the visible weathering cover formed by grain agglometarions or individual mineral grains?

2. What is the relation of the aplites to the surrounding rocks? Do they cut them at any angle or do they run parallel to the structures visible in the wall?

3. What makes aplites stand out? Do they also disintegrate into small grains?

    

WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
 

Literatura / References:

1. Knapik R., Migoń P., Atlas Georóżnorodność i geoturystyczne atrakcje Karkonoskiego Parku Narodowego i otuliny, Karkonoski Park Narodowy, s. 96, 2013

2. Migoń P., Granit – od magmy do kamienia w służbie człowieka. W granitowym świecie zachodnich Sudetów, Karkonoski Park Narodowy, s. 21-22, 2012

    

Grafika w tle: Granit z bliska, fot. M. Furca.