Nie STRESSuj się! EarthCache

NIE STRESSUJ SIĘ!

DON'T STRESS!

W sercu Kotliny Kłodzkiej znajduje się Kłodzko, a sercem Kłodzka jest Twierdza Kłodzko. Ta dobrze zachowana twierdza stanowiła system obronny w XVII i XVIII w. Już w 1960 r. została uznana za zabytek i udostępniona do zwiedzania dla turystów. Twierdza nie stanowi jedynie ciekawostki architektonicznej: pod nią też można znaleźć coś interesującego i nie chodzi tylko o podziemne tunele. Skały, na których stoi Twierdza – to dopiero jest coś!

Tuż przed Twoimi oczami znajduje się wychodnia dość specyficznych skał metamorficznych (fig. 1). Są one niezwykłe, ponieważ powstawały w nietypowych warunkach. Zazwyczaj w procesach metamorficznych najważniejszą rolę grają dwa czynniki (tak na marginesie, czynników metamorfizmu jest 5) – wysoka temperatura oraz ciśnienie. W tym przypadku winowajcą całego zamieszania jest ciśnienie. I to nie zwyczajne ciśnienie litostatyczne (nacisk skał wyżejległych), ale ciśnienie kierunkowe, inaczej stress. Wzrost temperatury w tym wypadku był nieznaczny. Metamorfizm zachodzący w takich warunkach nazywamy metamorfizmem dyslokacyjnym i najczęściej związany jest z uskokami. 

Fig. 1 Odsłonięcie mylonitu (fot. M. Furca)

Skałami powstającymi w strefach uskokowych są mylonity i kataklazyty. Tworzą się one wskutek kruszenia starszych skał. Podczas przesuwania się mas skalnych, będące w strefie uskokowej skały są kruszone, mielone, rozcierane… Powiedzmy szczerze: są MASAKROWANE.

Skały zbudowane w większości z pokruszonych fragmentów starszych skał to kataklazyty. W warunkach dużego stressu może dojść do roztarcia składników skały i powstania utworów afanitowych (w których nie widać kryształków w skale). Takie utwory nazywamy mylonitami. W mylonitach częściej też niż w kataklazytach występuje uporządkowanie składników skały. Skały stref uskokowych nie mają dużego rozprzestrzenienia, występują lokalnie.

Przed Tobą odsłaniają się produkty metamorfizmu dyslokacyjnego - mylonity. Fakt, że znajdujemy się w strefie uskokowej potwierdzi kilka dowodów widocznych w skałach. Przesuwanie się mas skalnych w końcu zostawia jakieś widoczne ślady. Pierwszym dowodem na obecność uskoku są specyficzne skały z nim związane (czyli nasze mylonity). Kolejnym ciekawym śladem są  zadziory i rysy ślizgowe (fig. 2). Struktury te pojawiają się na gładkich powierzchniach skał zwanych lustrami tektonicznymi. Rysy ślizgowe przypominają smugi na skale - łatwo je można pomylić ze spękaniami. Zadziory zaś przypominają krawędź przedartej niestarannie kartki papieru. Rysy i zadziory pozwalają określić kierunek przemieszczania się mas skalnych. Rysy są równoległe do kierunku przemieszczania, zaś zadziory prostopadłe. Geolodzy potrafią określić kierunek przemieszczania się skał jeszcze na podstawie kilku innych wskaźników. Ale o tym opowiemy innym razem... 

Fig. 2 Dobrze widoczne zadziory (fot. M. Furca)

Przedmioty potrzebne do zdobycia EarthCache'a:

Kompas

Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania: 

1. Czym różni się kataklazyt od mylonitu?
2. Jaki czynnik dominuje w trakcie metamorfizmu dyslokacyjnego?
3. Poszukaj w odsłonięciu rys ślizgowych i zadziorów. Na podstawie obserwacji i wiadomości zawartych w listingu spróbuj określić kierunek, w którym przemieszczały się skały (określ kierunki świata).

UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.

In the heart of the Kłodzko Valley is Kłodzko, and the heart of Kłodzko is the Kłodzko Fortress. This well-preserved fortress was a defense system in the 17th and 18th centuries. Already in 1960 it was declared a monument and made available to tourists. The fortress is not only an architectural curiosity: you can also find something interesting under it, and it's not just about underground tunnels. The rocks on which the Fortress stands - that's just something!

Right in front of your eyes there is an outcrop of quite specific metamorphic rocks (fig. 1). They are unusual because they were created under unusual conditions. Usually, in metamorphic processes, two factors play the most important role (by the way, there are 5 factors of metamorphism) - high temperature and pressure. In this case, pressure is the culprit in all the confusion. And this is not the usual lithostatic pressure (pressure of the overlying rocks), but the directional pressure, otherwise called stress. The temperature increase in this case was insignificant. The metamorphism that occurs under such conditions is called dislocation metamorphism and is most often associated with faults.

The rocks formed in the fault zones are mylonites and cataclysites. They are formed by crushing older rocks. During the movement of the rock masses, the rocks in the fault zone are crushed, ground, rubbed… Let's be honest: they are MASSACRATED.

Rocks composed mostly of crushed fragments of older rocks are cataclysites. Under high stress conditions, the rock components may be rubbed and aphanitic formations (in which no crystals in the rock are visible) are created. We call such rocks mylonites. The arrangement of rock components is also more common in mylonites than in cataclysites. The fault zone rocks occur locally.

The products of dislocation metamorphism - mylonites - are revealed to you. The fact that we are in a fault zone will confirm some of the evidence in the rocks. The shifting of the rock masses eventually leaves some visible traces. The first evidence for the presence of a fault is the specific rocks associated with it (i.e. our mylonites). Another interesting trace is the tectonical steps and tectonical strias (fig. 2). These structures appear on the smooth surfaces of rocks called slickensides. Tectonical strias look like streaks on rock - they can be easily mistaken for cracks. The steps, on the other hand, resemble the edge of a sheet of paper torn carelessly. Strias and steps allow us to determine the direction of movement of rock masses. The stras are parallel to the direction of travel and the steps are perpendicular. Geologists can determine the direction of rock movement based on several other indicators. But we will tell about it another time...
 

To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:

1. What is the difference between cataclasite and mylonite?
2. What factor is dominant in dislocation metamorphism?
3. Look for stectonical strias and steps in the exposed area. Based on the observations and information contained in the listing, try to determine the direction in which the rocks were moving (define the directions of the world).

WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
 

Literatura / References:

1. http://geo-turystyka.pl/stanowisko-32/

2. Bolewski A., Parachoniak W. 1988. Petrografia. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa,

Grafika w tle / Background graphics:  Pixabay.com