GEOLOGIA ZE STENO: ZASADA PRZECINANIA
GEOLOGY WITH STENO: LAW OF CROSS-CUTTING RELATIONSHIPS
Cykl geologicznych spotkań z Mikołajem Steno rozpoczynamy w nieco zarośniętym kamieniołomie w pobliżu miejscowości Budzów-Kolonia.
W pierwszej kolejności przedstawmy naszego przewodnika – Mikołaja Steno –znanego również jako Nicolaus Steno, Niels Stensen lub Stenon – siedemnastowiecznego duńskiego anatoma i geologa, jak również biskupa katolickiego, uznanego za błogosławionego przez Kościół katolicki. Ten wszechstronny uczony dokonał znaczących odkryć w zakresie geologii, poprzez sformułowanie podstawowych zasad stratygraficznych (Fig. 1):
1. Zasada superpozycji
2. Zasada pierwotnej horyzontalności
3. Zasada pierwotnej ciągłości
4. Zasada przecinania
Fig. 1. Najważniejsze zasady stratygraficzne (opracowała W. Pratkowiecka).
Stratygrafia to nauka zajmująca się badaniem wieku skał oraz ich występowaniem w czasie i przestrzeni. Jej najważniejsze zasady stosowane są do odtwarzania następstw procesów geologicznych, mających miejsce w przeszłości na jakimś obszarze.
W dużym uogólnieniu zasady stratygraficzne wykorzystuje się do określania wieku względnego skał i procesów, czyli ustalania ich kolejności wiekowej, bez podawania wieku w jednostkach czasowych – dlatego używa się terminów starszy/młodszy.
W przypadku tego miejsca zapoznamy się z zasadą przecinania - kiedy serie skalne przecięte są żyłą skał magmowych. Zasada przecinania zakłada, że żyła magmowa (intruzja) jest młodsza od skał, które przecina.
W kamieniołomie występują dwa rodzaje skał: pierwszą z nich są serpentynity (Fig. 2). Są to masywne i bardzo twarde skały metamorficzne o odcieniu zielonym i ciemnozielonym, zbudowane z serpentynów (chryzotyl/antygoryt/lizardyt). Odznaczają się strukturą krystaliczną i mogą być poprzecinane licznymi drobnymi żyłkami wtórnych minerałów, np. kwarcu.
Drugim rodzajem jest rodingit (Fig. 2) i jak serpentynit występuje w rejonie wzgórza Brzeźnica, u stóp którego znajduje się ten kamieniołom. Powstaje w wyniku metasomatozy krzemionkowo-wapniowej niektórych skał. Podobnie jak serpentynit, wykazuje strukturę krystaliczną, jednak cechuje się jaśniejszą barwą (szaro-beżową).
Fig. 2. Rodingit oraz serpentynit (fot. A. Ładocha).
Teoria za nami, czas na obserwacje w terenie i pierwsze wnioski! Avanti!
Przedmioty potrzebne do zdobycia skrytki:
Linijka/metrówka
Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania:
1. W listingu przedstawiono opisy dwóch skał: serpentynitu i rodingitu. Któraś z nich przyjmuje postać żyły. Na podstawie zdjęć i własnych obserwacji:
a. znajdź żyłę i zmierz jej grubość (granice żyły są ostre i wyraźnie zaznaczają się w kamieniołomie)
b. zdecyduj, czy buduje ją rodingit czy serpentynit.
c. odpowiedz na pytanie: która skała jest starsza?
d. prześlij nam zdjęcie żyły w prywatnej wiadomości (nie spoileruj innym odpowiedzi w logu).
2. Czy wiek względny skał/procesów geologicznych wyraża się za pomocą cyfr/dat?
3. W kilku słowach opisz, na czym polega zasada przecinania.
UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.
The series of geological meetings with Mikołaj Steno begins in a slightly overgrown quarry near the Budzów-Kolonia.
First, let's introduce our guide - Nicolas Steno - a seventeenth-century Danish anatomist and geologist, as well as a Catholic bishop. This versatile scientist made significant discoveries in geology by formulating basic stratigraphic principles (Fig. 1):
1. Law of superposition
2. Law of original horizontality
3. Law of lateral continuity
4. Law of cross-cutting relationships
Stratigraphy is a scientific discipline concerned with the description of rock successions and their interpretation in terms of a general time scale. Its most important principles are used to reconstruct the sequence of geological processes that took place in the past.
Generally, stratigraphic principles are used to determine the relative age of rocks and processes, i.e. to determine their age sequence, without specifying the age in time units - the terms older/younger are used.
In this place, we will learn about the law of cross-cutting relationships - when rock series are intersected by a vein of igneous rocks. The law off cross-cutting relationships assumes that the igneous vein (intrusion) is younger than the rock it cuts through.
There are two types of rocks in the quarry: the first one is serpentinite (Fig. 2) – massive and very hard metamorphic rock of green and dark green shade, made of serpentines (chrysotile/antigorite/lizardite). It has a crystalline structure and can be cutted with numerous tiny veins of secondary minerals, such as quartz.
The second type is rodingite (Fig. 2) and like serpentinite occurs in the area of the Brzeźnica hill. It is formed as a result of silica-calcium metasomatosis of some rocks. Similarly as serpentinite, it has a crystalline structure, but it is characterized by a lighter color (gray-beige).
We already know the theory, now it's time for terrain observations and first conclusions. Avanti!
Items neededd to log EC:
Ruler/metre measure
To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:
1. The listing contains descriptions of two rocks: serpentinite and rodingite. One of them occurs in a vein form. Basing on photos and own observations:
a. find the vein and measure its thickness (vein boundaries are sharp and clearly marked in the quarry).
b. decide if it is made of rodingite or serpentinite.
c. answer the question: which rock is older?
d. send us a photo of the vein in a private message (do not spoil answers in the log).
2. Is the relative age of rocks/geological processes expressed in numbers/dates?
3. Describe in a few words what is the law of cross-cutting relationships.
WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
Literatura / References:
Mizerski, W., 2014. Geologia dynamiczna. Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa, 369 pp.
Grafika w tle / Background graphics: J. P. Trap 1868, Public domain, via Wikimedia Commons
