GRANIT CZY GNEJS?
GRANITE OR GNEISS?
Granity i gnejsy to skały, które z jednej strony są zupełnie inne - w końcu należą one do osobnych grup skał. Granity to skały magmowe, a gnejsy to skały metamorficzne. Z drugiej jednak strony jest pomiędzy nimi pewne podobieństwo, którego nie da się nie zauważyć. Zarówno granity, jak i gnejsy to skały zbudowane z tych samych minerałów: kwarcu, skalenia i miki (łyszczyków). Jak to możliwe?
Granit powstaje w wyniku zastygania magmy o określonym składzie chemicznym. Gdy ta krzepnie, powstają z niej minerały, właśnie te, które wymieniliśmy w poprzednim akapicie. Natomiast gnejs, jako skała metamorficzna, powstaje poprzez przeobrażenie innych skał (pod wpływem wysokiego ciśnienia i temperatury, które panują głęboko w skorupie ziemskiej albo są wywołane ruchami tektonicznymi). Jakie to skały? Cóż, nie będzie chyba zaskoczeniem, jeśli powiemy, że gnejsy powstają w wyniku przeobrażenia granitów albo piaskowców, które również składają się z kwarcu, skaleni i łyszczyków. Stąd wynika to dziwne podobieństwo w składzie mineralnym pomiędzy gnejsem a granitem.
Lecz choć widać gołym okiem, że te skały składają się z tych samych minerałów, to ich wygląd jest różny. Można powiedzieć, że gnejs wygląda trochę jak „sprasowany” albo „rozciągnięty” granit. To oczywiście jest pokłosiem tego, w jaki sposób powstają gnejsy.
Zwykle jest tak, że gnejsy i granity budują różne masywy skalne. A jeśli już występują w obrębie jednego masywu, to przeważnie są one różnego wieku i powstały na różnym etapie historii naszej planety. Są jednak wyjątki od tej reguły. Jednym z nich są gnejsy (lub granity) izerskie.
Większa część obszaru Gór Izerskich zbudowana jest z gnejsów zwanych izerskimi (fig. 1). Pośród nich występują niewielkie obszary zbudowane z granitów (fig. 2), zwanych (a jakże!) izerskimi (przy czym granitów izerskich nie należy mylić z występującymi w ich pobliżu granitami karkonoskimi (fig. 3)).
Fig.1. Gnejs
Fig.2. Granit izerski
Fig.3. Granit karkonoski
Przez długi czas geolodzy uważali, że masywy granitowe ulegają przeobrażeniu w gnejsy w całości, pod wpływem tzw. metamorfizmu regionalnego. Dlatego myśleli, że granity izerskie powstały później od gnejsów izerskich (najpierw pierwotny granit zamienia się w całości w gnejs, a po pewnym czasie powstają „nowe” granity).
Dziś wiemy, że zarówno granity, jak i gnejsy izerskie są tego samego wieku. Obie te odmiany skał liczą sobie po około 500 milionów lat. Granity izerskie to pierwotna, wyjściowa skała dla gnejsów izerskich. Okazuje się bowiem, że przez wiele lat geolodzy byli w błędzie. Granit może zamienić się w gnejs tylko lokalnie, ponieważ podwyższone ciśnienia prowadzące do jego przeobrażenia mogą nie obejmować całego masywu, a jedynie jego fragment.
Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania:
- Na podstawie opisów i zdjęć dołączonych do listingu oceń, czy skałki, przy których się znajdujesz, zbudowane są z gnejsu izerskiego czy z granitu izerskiego.
- Znając odpowiedź na pierwsze pytanie spróbuj określić, w wyniku jakich procesów mogły powstać skały, które obserwujesz w tym miejscu.
- Opisz krótko podobieństwa i różnice między gnejsem a granitem.
UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.
Granites and gneisses are rocks that, on the one hand, are completely different - after all, they belong to separate groups of rocks. Granites are igneous rocks and gneisses are metamorphic rocks. On the other hand, there is a certain similarity between them that cannot be overlooked. Both granite and gneisses are rocks composed of the same minerals: quartz, feldspar and mica. How is this possible?
Granite is formed as a result of the crystallization of magma with a specific chemical composition. When it solidifies, minerals are formed from it, just the ones we listed in the previous paragraph. On the other hand, gneiss, as a metamorphic rock, is formed by the transformation of other rocks (under the influence of high pressure and temperature that prevail deep in the earth's crust or are caused by tectonic movements). What are these rocks? Well, it probably won't come as a surprise to say that gneisses are formed by the metamorphosis of granites or sandstones, which are also composed of quartz, feldspars and micas. Hence the strange similarity in mineral composition between gneiss and granite.
But although you can see with the naked eye that these rocks are composed of the same minerals, their appearance is different. You can say that gneiss looks a bit like "pressed" or "stretched" granite. This, of course, is the aftermath of how gneisses are formed.
It is usually the case that gneisses and granites build different rock massifs. And if they occur within one massif, they are usually of different ages and were formed at different stages of the history of our planet. However, there are exceptions to this rule. One of them is the Izera gneisses (or granites).
The greater part of the area of the Izera Mountains is built of gneisses called Izera gneiss (fig. 1). Among them, there are small areas made of granites (fig. 2), called (of course!) Izera granites (however, the Izera granites should not be confused with the nearby Karkonosze granites (fig. 3)).
For a long time, geologists believed that granite massifs are transformed into gneisses in their entirety, under the influence of the so-called regional metamorphism. Therefore, they thought that the Izera granites were formed later than the Izera gneisses (first, the original granite turns entirely into gneiss, and after some time, "new" granites are formed).
Today we know that both the granites and the Izera gneisses are of the same age. Both of these rock varieties are around 500 million years old. The Izera granites are the primary starting rock for the Izera gneisses. It turns out that for many years geologists were wrong. Granite can turn into gneiss only locally, because the increased pressures leading to its transformation may not cover the entire massif, but only a fragment of it.
To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:
- Based on the descriptions and photos in the listing, try to decide whether the rocks you are near are made of Izera gneiss or Izera granite.
- Knowing the answer to the first question, try to determine what processes could have formed the rocks you observe in this place.
- Briefly describe the similarities and differences between gneiss and granite.
WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
Literatura / References:
Stachowiak et al. 2013. Geostrada Sudecka. Przewodnik geologiczno-turystyczny
Grafika w tle / Background graphics: Pixabay.com
