NA TROPIE DILOFOZAURA
TRACING DILOPHOSAURS
Pod wiatą, ogrodzoną drewnianym płotkiem, leży pokaźnych rozmiarów płyta piaskowca dolnojurajskiego ze słabo widocznymi zagłębieniami (fig. 1). Stanowią one zapis mrożących krew scen, które rozegrały się tu 200 mln lat temu i zostały określone mianem „sołtykowskiego zdarzenia”.
Fig. 1.Płyta dolnojurajskiego piaskowca ze ścieżkami tropów dinozaurów w rezerwacie Gagaty Sołtykowskie. Fot. A. Mader
Płaską, porośniętą paprociami, skrzypami Equisetales i pojedynczymi drzewami iglastymi Hirmeriella, doliną rzeczną, wędrowało stado (rodzina?) roślinożernych zauropodów o długich szyjach i potężnych ogonach. Składało się z dwóch osobników dorosłych i czterech młodocianych, maszerujących obok siebie, podążających prawdopodobnie za dorosłymi. Nagle, z zarośli wybiegły na tylnych, trójpalczastych łapach, dwa drapieżne dilofozaury w kierunku młodego zauropoda, który znajdował się najbliżej nich. Na ratunek pospieszyli rodzice, osłaniając potomstwo swymi ciałami. I w tym miejscu wątek się urywa… .
Zapewne zapytacie, skąd taki szczegółowy opis tak odległego zdarzenia. Zawdzięczamy go wprawnemu oku oraz dużej wyobraźni paleontologa – doktora Geralda Gierlińskiego (pracownika Państwowego Instytutu Geologicznego-PIG), niezmordowanego łowcy dinozaurów. On to wśród zagłębień, na wyżej opisanej płycie piaskowca, dopatrzył się ścieżek tropów różnych gadów (fig. 2). Największe ślady zwane Parabrontopodus (wyróżniające się tym, że dużemu nieregularnemu odciskowi towarzyszy mniejszy także nieregularny), zostawiły dorosłe zauropody, mniejsze pochodzą od osobników młodocianych, natomiast charakterystyczne trójpalczaste ślady (tzw. „kurze łapki”) o nazwie Kayentapus, pochodzą od dilofozaurów. Rozszyfrowane tropy stanowią nie tylko zapis polowania, ale dokumentują stadny tryb życia dinozaurów, co do momentu tego odkrycia w 1999 r., nie było rzeczą oczywistą.
Fig. 2. Rozmieszczenie tropów na stanowisku w rezerwacie Gagaty Sołtykowskie. Źródło: M. Świło, i in., 2019
Dociekliwy turysta może zapytać, skąd taka dziwna nazwa rezerwatu. Pochodzi ona od dekoracyjnej odmiany węgla brunatnego zwanej gagatem (lub dżetem od angielskiego słowa jet), który występuje na terenie rezerwatu. Gagat jest uwęglonym drewnem wspomnianej już rośliny Hirmeriella. Rezerwat zaś powstał w miejscu dawnej kopalni gliny do produkcji cegły w pobliskim Sołtykowie.
SŁOWNIK "GEOLOGICZNO-POLSKI":
Dilofozaury – drapieżne dinozaury, których długość ciała dochodziła do 6 m a ciężar do 700 kg, poruszające się na masywnych, tylnych kończynach, zakończonych trzema palcami uzbrojonymi w pazury. Kończyny przednie były krótkie, zakończone czterema palcami zaopatrzonymi w długie, ostre pazury. Cechą charakterystyczną dilofozaurów były dwa grzebienie ciągnące się od nozdrzy po potylicę.
Zauropody – były największymi dinozaurami i największymi zwierzętami lądowymi w historii Ziemi. Ich długość dochodziła do 50 m a waga sięgała od kilkudziesięciu do nawet 100 ton.
Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania:
1. Co pozostawiły po sobie wczesnojurajskie dinozaury przebywające na terenie dzisiejszych Gór Świętokrzyskich?
2. Przyjrzyj się płycie piaskowca i odpowiedz na pytanie: na ilu kończynach poruszały się zauropody oraz dilofozaury?
A. Zauropody na 2, dlilofozaury na 2.
B. Zauropody na 4, dlilofozaury na 2.
C. Zauropody na 4, dlilofozaury na 4.
3. Jaki rodzaj pożywienia (mieszany/mięsny/roślinny) spożywały zauropody a jaki dilofozaury?
4. Zrób sobie pamiątkowe zdjęcie (lub GPS), przy płycie piaskowca i prześlij je wraz z odpowiedziami.
UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.
In the Gagaty Sołtykowskie reserve, there is a plate of early Jurassic sandstone with footprints of two adults and four juvenile sauropods (herbivorous dinosaurs) and two predatory dilophosaurs. It is not only a record of hunting before 200 million years, but also a proof for the gregarious life of dinosaurs.
To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:
1. What did the Early Jurassic dinosaurs leave in this place?
2. Look at the sandstone slab and answer the question: how sauropods and dilophosaurs walk on?
A. Sauropods on 2 legs, dilophosaurs on 2.
B. Sauropods on 4 legs, dilophosaurs on 2.
C. Sauropods on 4 legs legs, dilophosaurs on 4.
3. What type of food (mixed/meat/plant) did sauropods and dilophosaurs eat?
4. Take a photo (or GPS) in an exhibition pavilion and send it along with your answers.
WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
Literatura / References:
- Gierliński G.D., Sabath K., Ploch I., 2006. Świętokrzyski Park Jurajski. Informator turystyczny. Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa.
- Pieńkowski G., 2004. Sołtyków – unikalny zapis paleoekologiczny wczesnojurajskich utworów kontynentalnych. Tomy Jurajskie, 2: 137-152.
- Pieńkowski G., 2009. Geopark „Dolina Kamiennej”. W: Trela W., Złonkiewicz Z., (red.) Perspektywy rozwoju geoparków w regionie świętokrzyskim, Kielce, 27-30.
- Świło M., Gierliński G., Olczak-Dusseldrop I., Adach L., 2019. Dilofozaur. Folder Muzeum Geologicznego PIG-PIB, Warszawa.
- Zrozumieć Ziemię, Wyd. Państw. Inst. Geol., Warszawa, 2013.
Grafika w tle: Pixabay.com
