Cmentarz wojenny nr 384 – Łagiewniki – austriacki cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej wybudowany przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie, znajdujący się na terenie jego okręgu XI Twierdza Kraków.
Obiekt obecnie znajduje się w południowej części Krakowa w Dzielnicy IX Łagiewniki-Borek Fałęcki, obok Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach.
Od 1889 istniał w podkrakowskiej wsi Łagiewniki klasztor Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia. W czasie I wojny światowej w budynkach gospodarczych klasztoru armia austro-węgierska zorganizowała wojskowy szpital epidemiologiczny. Ok. 200 m na południowy wschód od klasztoru utworzono cmentarz, na którym chowano zmarłych w szpitalu żołnierzy.
Nekropolia kryje prochy 266 żołnierzy (według niektórych danych 275), piętnastu różnych narodowości (trudno znaleźć w Galicji drugi taki obiekt).
Łagiewnicki szpital wojenno – epidemiczny działał od sierpnia 1914 roku do grudnia 1918 roku. Przebywali w nim żołnierze ranni i chorzy na ciężkie choroby zakaźne: cholerę azjatycką, tyfus brzuszny i plamisty, czerwonkę, gruźlicę, szkarlatynę, ospę i dżumę. Dla chorych zakaźnie żołnierzy zbudowano w ogrodzie, obok klasztoru, 12 baraków, gdzie mieściło się od 800 do 1000 łóżek. Przez cały czas w lazarecie pracowały Siostry zakonne, które opiekowały się chorymi – wraz z lekarzami i sanitariuszami medycznymi. Wśród Sióstr pracujących w szpitalu była także siostra Michaela Moraczewska, która później została przełożoną generalną Zgromadzenia. Komendantem szpitala był dr Władysław Dziewoński, a drugim lekarzem, opiekującym się rannymi i chorymi, był dr Władysław Bujak.
W pobliżu klasztoru – za murami oddzielającymi ogród przyklasztorny - na działce gminnej - utworzono cmentarz wojenny, na którym chowano zmarłych w lazarecie żołnierzy. Cmentarz otoczony był wysokim murem z cegły. Transporty chorych do szpitala odbywały się przeważnie wieczorem lub w nocy. Pociągi zatrzymywały się na stacji „Borek” /obecnie stacja „Kraków - Łagiewniki”/ u stóp pagórka, na którym znajdował się szpital wojenno – epidemiczny.
Dr Dziewoński osobiście przybywał na stację i odbierał chorych, Niektórych kierował do innych krakowskich szpitali. Przez łagiewnicki szpital wojenny przewinęło się 2.375 rannych i chorych żołnierzy różnych narodowości, gdyż w wojnie brały udział nie tylko państwa europejskie, lecz również państwa z innych kontynentów. W lazarecie w Łagiewnikach przebywali m.in: Polacy, Rumuni, Serbowie, Rosjanie, Rusini, Litwini, Austriacy, Niemcy, Czesi, Węgrzy, Chorwaci, Estończycy. Dla polskich żołnierzy najbardziej dramatyczny był fakt, że w tej wojnie często musieli walczyć przeciwko sobie – wcieleni do armii 3 zaborczych państw. Śmiertelność w łagiewnickim szpitalu była bardzo duża. Zmarłych żołnierzy umieszczano najpierw w kostnicy, znajdującej się za wielkim ołtarzem w kaplicy, z wejściem od ogrodu, a później przenoszono na cmentarz wojenny. Zmarłych chowano w białych, drewnianych trumnach, odprowadzając ich na miejsce wiecznego spoczynku po odmówieniu modlitw i pokropieniu wodą święconą. Każdą trumnę niosło na ramionach czterech sanitariuszy w szarych kostiumach. Na przodzie, zaraz za krzyżem, szedł ksiądz, a za trumną przynajmniej jeden oficer lub lekarz. Krzyż był niesiony przez kogoś ze służby sanitarnej. Na zakończenie pogrzebu śpiewano pieśń: „Kto się w opiekę odda Panu swemu”.
Na cmentarzu ciała zmarłych składano do mogił obok siebie – w takim porządku jak umierali. Pierwsze mogiły na tym cmentarzu były ziemne. Na tych mogiłach umieszczano początkowo białe deseczki z numerem zmarłego, którego imię i nazwisko były wpisane w księgę metryk wojskowych. Później deseczki zastępowano krzyżami z tabliczkami, na których wpisywano numer grobu, imię i nazwisko zmarłego, rok urodzenia i śmierci.
3 listopada 1915 roku w wiedeńskim Ministerstwie Wojny utworzono Wydział Grobów Wojennych, którego zadaniem była budowa cmentarzy wojennych. Filią tego Wydziału był Oddział Grobów Wojennych Komendantury Wojskowej w Krakowie. Cmentarze wojenne miały być dziełem sztuki, aby w ten sposób godnie uczcić poległych żołnierzy – niezależnie od ich narodowości. Uważano, że każda „ śmierć żołnierska jest święta i wszelki nakaz nienawiści maże”.
Przed przystąpieniem do budowy ewidencjonowano poległych, ekshumowano i komasowano zwłoki na wybranych miejscach. Zgodnie z założeniem, że miejsce spoczynku poległych bohaterów powinno być wyjątkowo piękne, przy budowie cmentarzy wojennych zatrudniano architektów, malarzy rzeźbiarzy i ogrodników. Zgodnie z zarządzeniem Wydziału Grobów Wojennych w Wiedniu – łagiewnicki cmentarz wojenny został przebudowany wg projektu Hansa Mayra.
Mogiły ułożone symetrycznie – na planie prostokątów, znajdowały się w pewnej odległości od bramy i opadały kaskadowo w dół – na zboczu terenu, co potęgowało wrażenie monumentalności.
Pomiędzy rzędami grobów były trawiaste alejki. Na cmentarzu posadzono dużo drzew iglastych oraz wysokopiennych drzew liściastych jak brzozy, wierzby, dęby, klony, które były symbolami smutku, żałości, triumfu i zwycięstwa. Oprócz drzew posadzono niskie rośliny jak: bluszcze, barwinki. Na środku cmentarza ustawiono wysoki, drewniany krzyż z daszkiem, skonstruowany wg projektu H. Mayra - projektanta wielu galicyjskich cmentarzy wojennych. Krycyfisk jest symbolem Męki Pańskiej i przypomina wiejskie krzyże przydrożne.
Od bramy do krzyża prowadzi aleja główna, która na łagiewnickim cmentarzu została współcześnie utwardzona kostką brukową. Wykonano nowe kamienne ogrodzenie, w którym umieszczono elementy balustrady. Reprezentacyjna wejściowa brama kamienna cmentarza wojennego w Łagiewnikach zastąpiła dawną bramę drewnianą. Nad bramą wejściową – zwieńczoną dwuspadowo, umieszczony był krzyż maltański i napis, którego obecnie już nie ma.
„Tu spoczywa 266 żołnierzy różnych narodowości
zmarłych w latach I wojny światowej
w austro - węgierskim szpitalu wojennym
mieszczącym się w budynkach gospodarczych
Klasztoru Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia”
Po prawej stronie bramy widnieje napis w 3 językach: polskim, rosyjskim i niemieckim:
" CMENTARZ WOJENNY NR 384 1914 – 1918 "
Przez blisko 100 lat cmentarz uległ zupełnej dewastacji. Niewiele pozostało z oryginalnego projektu. Nie widać było już mogił i krzyży. Wiele roślin wycięto lub uległy zniszczeniu. Zniszczeniu uległa też duża część pięknego zabytkowego kamiennego ogrodzenia, którego fragment pozostał od strony ulicy siostry Faustyny.
W 2013 roku, w związku ze zbliżającymi się ważnymi wydarzeniami historycznymi: kanonizacją Ojca Świętego Jana Pawła II, setną rocznicą wybuchu I wojny światowej i Światowymi Dniami Młodzieży, Łagiewnickie Towarzystwo Kulturalne rozpoczęło działania zmierzające do renowacji łagiewnickiego cmentarza wojennego.
Dzięki usilnym staraniom aktywistom z ŁTK, którzy współdziałali z odpowiednimi urzędami w Polsce i Austriackim Czarnym Krzyżem opiekującym się cmentarzami wojennymi z I wojny światowej, dnia 9 sierpnia 2017 r. zakończyły się prace renowacyjne. Odnowa cmentarza przywróciła mu dawny wygląd.
W I etapie prac – trwającym od 20 sierpnia 2015r. do 24 listopada 2015r. – wykonano piękne ogrodzenie, doskonale komponujące się z zabytkowym fragmentem ogrodzenia pozostałym z okresu I wojny światowej i odnowiono starą część kamiennego muru a od strony Alei Adolfa Hyły, zamontowano bramkę, która będzie dodatkowym drugim wejściem na cmentarz. W czasie prac odkrywkowych na cmentarzu odsłonięto cokoły mogił i odnaleziono pod ziemią kilka starych metalowych krzyży, które posłużyły jako wzór do wykonania nowych krzyży na kwaterach cmentarnych. W drugim etapie zostały wykonane prace renowacyjne wnętrza cmentarza, w tym m.in.
- odtworzenie kwater grobowych,
- wykonanie i ustawienie krzyży żeliwnych,
- wykonanie ścieżek między kwaterami,
- założenie tablic informacyjnych o cmentarzu.
Kesz znajduje się poza terenem nekropolii. Istnieją 2 wejścia na cmentarz, dostępne jest tylko jedno od strony ulicy s.Faustyny. W pobliżu znajduje się płatny parking dla pielgrzymów. Na terenie sanktuarium obowiązuje nie respektowany zakaz poruszania się rowerami.