Geschiedenis
Het dorp is vrij jong en ontstond in 1906 door een visie van grootgrondeigenaar en Heer van Bergen, burgemeester Jacob van Reenen. In de duinen lagen wel al een aantal woningen en boerenbedrijven maar op heel grote schaal was het niet. De bewoning aan de binnenkant van de duinen zou Bergen Binnen moeten gaan heten in plaats van Bergen. Een ander deel werd al Bergen aan Zee genoemd, wat een uitvalplaats was voor Bergen. Meer naar de kust waren minder woningen en minder landbouw. Hij voorzag dat er meer landbouw in de duinen zou kunnen plaatsvinden.
Ook burgemeestersvrouw Maria van Reenen-Völter spande zich in voor de ontwikkeling van de badplaats. Zij publiceerde in 1904 een boek waarin zij de aantrekkelijkheid van Bergen beschreef, vooral voor kunstenaars. In 1905 werd een karrenspoor door het Berger Bos en de duinen vervangen door een verharde toegangsweg naar de zee; de Zeeweg. De burgemeester zorgde ervoor dat in 1909 de tramlijn van Bergen werd doorgetrokken naar Bergen aan Zee. Een lid van de familie Zeiler uit Baarn zag wel mogelijkheden voor de ontwikkeling van de horeca in de badplaats. Zo ontstond door particulier initiatief in 1906 een geheel nieuw dorp, dat de oude naam Bergen aan Zee, in 1848 al zo genoemd, voor de uitvalsplaats meekreeg. Exact op 28 juli 1906 werd de eerste steen gelegd van Café Prins Maurits. Dit werd enige jaren later Hotel Restaurant Café Prins Maurits. Het eerste hotel van Bergen aan Zee was een feit en ruim 100 jaar later bestaat het hotel nog steeds. In 2006 vierde men uitgebreid het 100-jarig bestaan van het dorp.
Bergen aan Zee een aantal bijzonderheden.
Villa Russenduin / Landgoed Huize Glory
Villa Russenduin, nu Landgoed Huize Glory geheten, is een rijksmonument in Bergen aan Zee. De villa werd in 1916 gebouwd als zomerhuis van August Janssen, een Baarnse handelaar in koloniale waren. In de jaren dertig van de twintigste eeuw werd het huis verbouwd tot vakantiekolonie. Het gebouw wordt gebruikt als hotel en werd in 2000 een rijksmonument.
De villa staat bovenop het Russenduin in een duingebied van Bergen aan Zee. De hoge duintop ligt ten noorden van de Zeeweg en is mogelijk opgestoven na de veldslag tussen een Engels-Russische invasiemacht en de Frans-Bataafse troepen in 1799. August Janssen kende het duingebied bij Bergen al doordat hij in 1909 medefinancier was van het nabijgelegen Hotel Nassau. Hij kocht van de familie Van Reenen het 13 hectare grote duingebied. De bouw van de villa vond plaats tijdens de Eerste Wereldoorlog en zou een jaar duren. De architecten Van Gendt A.Lzn ontwierpen het gebouw in gematigde Amsterdamse schoolstijl.
De bouwmaterialen werden aangevoerd per stoomtram om vervolgens vanaf het station aan de Jacob Kalffweg met paardenkracht naar de hoge duintop te worden gebracht. Er waren meer moeilijkheden te overwinnen. Het gebouw op de duintop lag hoger dan de watertoren zodat een constructie bedacht moest worden om de waterdruk te verhogen. Tot de luxe bouwmaterialen behoorden marmer, houtsnijwerk en glas-in-lood ramen. De tegels voor de tegeltableaus, kwamen van de fabrikant Heystee, en de ramen werden geleverd door atelier Bogtman. Ook het Vredeskerkje op het terrein kreeg later ramen van Bogtman.
De villa had twee torens: een forse vierkante, stompe toren en een meerzijdige hoektoren met conische spits. Het torenkamertje was bedoeld voor de jongste dochter Amélie. Bij de legging van de eerste steen op 9 september 1916 werd door dochter Amélie 'Melly' Janssen een koker met oorkonde ingemetseld onder de gedenksteen.
Bio-vakantieoord
Kort na de oplevering van zijn buitenhuis overleed August Janssen op 10 april 1918. Het enorme huis "Het Kasteel in Bergen aan Zee", bleek onverkoopbaar, mede doordat de erfdienstbaarheden van Van Reenen bepaalden dat er geen bank, bordeel of sanatorium in gevestigd mocht worden.
In 1930 verkochten de nabestaanden het leegstaande pand aan de Stichting Bio Vacantieoord, een stichting ten behoeve van het zwakke en arme Nederlandse kind. De stichting voor alle gezindten was in 1927 opgericht door de toenmalige Nederlandse Bioscoopbond. In een drie jaar durende verbouwing werden een zwembad en een gymnastiekzaal toegevoegd. In 1933 volgde de opening van de vakantiekolonie voor arme kinderen.
Tweede Wereld Oorlog
Vlak voor de Tweede Wereldoorlog werd het Bio Vacantieoord door het Rode Kruis aangewezen voor evacués uit Amersfoort. In de Tweede Wereldoorlog werd de toren door de Duitse bezetting gebruikt als radio- en uitkijktoren in het kader van de Atlantikwall. Het torentje werd daartoe met 7,5 meter verhoogd.
Na de oorlog werd het huis opnieuw gebruikt als vakantiehuis. Voor de arme kinderen in de kolonie werden in de Nederlandse bioscopen collectes gehouden. Het programma was gericht op aansterken, met nadruk op de drie R’en: rust, reinheid en regelmaat en de kinderen moesten vooral in gewicht aankomen. Door de groeiende welvaart, verbeterde de gezondheidszorg en sociale voorzieningen verdween het maatschappelijk draagvlak en daarmee de subsidies voor vakantiehuizen.
Landgoed Huize Glory
In 1970 werd het huis in huurkoop overgenomen door de Unified Family. De volgelingen van de Koreaan Sun Myung Moon doopten het Bio Vakantieoord om in 'Huize Glory'. In 1972 werd het zomerverblijf aangekocht door de Stichting SVK als religieus studiecentrum voor mensen vanuit verschillende geloofsrichtingen. Sinds 1975 heeft de organisatie de naam Stichting Verenigingskerk voor Nederland. Deze vereniging was te klein om de hoge kosten voor het onderhoud te kunnen betalen. Om de exploitatie rond te krijgen werden daarom vanaf 1986 kamers en appartementen verhuurd.
Koloniehoek
Kort na het ontstaan van Bergen aan Zee, in 1908, werd aan de noordoostkant van het dorp Het Zeehuis gebouwd, een herstellingsoord voor kinderen van het Burgerweeshuis in Amsterdam. In 1910 volgde het "Koloniegebouw Voor Jong Nederland" en in 1912 liet de Deutsche Ferienkolonie hier ook een huis bouwen. Na de Tweede Wereld Oorlog werd het Duitse koloniehuis in gebruik genomen voor repatrianten uit Nederlands Indië. In 1961 werd Het Zeehuis heropend als natuurvriendenhuis van wat nu het Nivon is. In 1967 vertrokken de laatste bleekneusjes uit het derde gezondheidsoord, dat sinds 1931 door stichting Bio-Vakantieoord werd geëxploiteerd. Na ruim tien jaar leegstand werd dit koloniegebouw gekraakt en later aangekocht door de krakers. De drie voormalige koloniehuizen zijn sinds 2001 rijksmonument
Vredeskerk
Het kerkje is gebouwd in 1917 - 1918 op initiatief van de stichteres van Bergen aan Zee, Marie Amalie Dorothea van Reenen-Völter, echtgenote van de burgemeester van Bergen. De bouwgeschiedenis valt samen met de laatste jaren van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) en is daardoor ook getekend. Zo werd buitenlandse geïnterneerde kunstenaars gevraagd de houten preekstoel met bijbelse taferelen op de luisteren en sieren bijbelteksten van vrede en verzoening de binnenmuren. Vandaar de naam Vredeskerkje. Architect en ontwerper G.F. la Croix (Amsterdam 1877-1923) ontwierp in totaal zes glas-in-lood ramen in de stijl van de Amsterdamse School. Ze zijn gerealiseerd door het atelier van Bogtman in Haarlem. In de zomer zijn er wekelijks kerkdiensten, georganiseerd door de Marie Amalie Dorothea Stichting die sinds 1926 eigenaar is. Verder wordt het kerkje gebruikt voor culturele activiteiten en bruiloften.
Het Vredeskerkje ligt op het Engelse Veld. Dit is een klein natuurgebiedje, met open grasland, waar regelmatig Schotse hooglanders grazen. Verder zien we hier veel berkenbosjes en groeien er een aantal naaldbomen.
In dit natuurgebied ligt een MULTICACHE Wandelen met Rosa 3: Het Engelse Veld. (GC6XNW4). Het is een korte multicache met 6 waypoints en een lengte van 1,9 km.
Sport en recreatie
Badplaats
Bergen aan Zee is uitgegroeid tot een echte badplaats, waar niet alleen wordt gebaad maar het is ook bij surfers en catamaranzeilers een geliefde plaats. In de badplaats zijn middelgrote en kleine hotels, appartementen en pensions gevestigd.
Zeeaquarium
Een andere grote attractie is het Zeeaquarium van Bergen aan Zee, dat een beeld geeft van zeebewoners van Nederland maar ook van de rest van de wereld. Voor de kunstliefhebber is er een beeldentuin gevestigd, waar ook diverse kunstenaars uit Bergen hun sculpturen tentoonstellen.
Parnassiapark
Toen in 1906 Bergen aan Zee gepland werd lag het geplooid rond 2 groene gebieden: Het Engelsepark, lang gebruikt als landbouwgrond, en het Parnassiapark. De landschapsarchitect Leonard Springer werd gevraagd om een ontwerp te maken maar van zijn plannen zien we niet veel terug. Alleen de slingerende Zeeweg en de lusvormige Parkweg zien we in het Parnassiapark. Het grootste deel van het Parnassiapark is ontworpen door Berlage. We zien de strakke lijnen van de Hollandse classicistische tuinen met een zichtas, rondelen, een fontein en een muziekkoepel. De tuin diende als vermaak bij slechter weer. In 1914 kwam er een Duinmuseum en werd op advies van de bekende bioloog Jacq P. Thijsse een Heemtuin opgericht. Deze Heemtuin is in 2006 hersteld door het IVN. Het dierenweidje en de oude structuur zijn hersteld door de gemeente Bergen in 2018 in samenwerking met de bewonersvereniging Bergen aan Zee. De naam van het park is ontleend aan een prachtige plant die in het duingebied voorkomt
Het duingebied rondom het dorp is onderdeel van het Noord Hollands Duinreservaat in beheer bij PWN Waterleiding Bedrijf en is een populair wandelgebied. Door de plaats loopt de Europese wandelroute E9, ter plaatse ook Noordzeepad of Noordzeekustpad geheten. Voor de deur van Het Zeehuis begint ook een Nederlandse langeafstandswandelroute, het Trekvogelpad.
Tramlijn naar Bergen aan Zee
De tramlijn Alkmaar - Bergen - Bergen aan Zee, in de volksmond bekend als Bello, was van 1905 tot 1955 een normaalsporig stoomtramlijn in Noord Holland. Op 21 juni 1905 werd het gedeelte van Alkmaar naar Bergen geopend. Op 25 juni 1909 werd de lijn verlengd van Bergen Binnen naar Bergen aan Zee. Dit laatste lijngedeelte werd (vrijwel) alleen 's zomers bereden. Omdat locomotieven op tramwegen veelvuldig gebruik maakten van de stoombel, kregen zij in heel Nederland, maar in het bijzonder op de lijn Alkmaar–Bergen, de bijnaam Bello. In 1953 bestonden er plannen tot opheffing, maar protest van de bevolking van Bergen leidde ertoe dat de stoomtram nog drie jaar gedurende het zomerseizoen bleef rijden. Op 31 augustus 1955 kwam uiteindelijk de opheffing van deze bij strandbezoekers zeer populaire tramverbinding.
Duinbrand
Op 14 april 2010 brak tussen Schoorl, Bergen en Bergen aan Zee een duinbrand uit. Door de noordoostelijke wind met windkracht 4-5 werd het vuur richting Bergen aan Zee gedreven en bedreigde het dorp. De bebouwde kom werd daarom verplicht geëvacueerd. De vierhonderd inwoners van Bergen aan Zee werden ondergebracht in het nabijgelegen sportcentrum De Beeck. In 2009 waren er ook verschillende grote branden in deze buurt. Deze eerdere branden werden waarschijnlijk aangestoken, maar het is nog niet zeker of de brand van april 2010 ook is aangestoken.
De wandeling.
PARKEREN: N 52 39.793 E 004 38.207
We parkeren de auto. Helaas is het parkeren door de week van 1 maart tot en met 31 oktober tussen 10.00 uur en 19.00 uur niet gratis en parkeren op zaterdag en zondag is het hele jaar betaald parkeren.
Na het parkeren gaan we de eerste weg naar links en lopen via een klinkerweg naar boven.
WAYPOINT 1: N 52 39.908 E 004 38.568 Villa Russenduin / Landgoed Huize Glory
VRAAG 1:
Op de achterkant van dit welkomsbord staat in een aantal talen een afscheidsgroet . Hoeveel talen staan hier?
A= aantal talen.
TUSSENPUNT A: N 52 39.930 E 004 38.503 Naar het STRAND
Na het bekijken van de villa vervolgen wij onze weg en gaan bij het bord STRAND rechts af. We lopen door een mooi stuk groen en komen onderweg nog restanten van de Tweede Wereldoorlog tegen in de vorm van een bunker.
Bij de splitsing houden we rechts aan. Wat verder omlaag kijken we richting de zee en het strand en zien het Zeehuis , het Koloniehuis en het strand in de verte liggen.
WAYPOINT 2: N 52 39.954 E 004 38.158 Het Zeehuis
VRAAG 2:
Op de muur bij de ingang staat een informatiebord over het langste wandelpad van Nederland, het Trekvogelpad. In welke plaats in het oosten van het land eindigt deze lange afstandswandeling?
B= letterwaarde eerste letter min letterwaarde vierde letter.
WAYPOINT 3: N 52 39.943 E 004 38.096 Het Koloniehuis
VRAAG 3:
Als we het pad afkijken richting de voordeuren zien we op de muur 2 huisnummers staan, beiden met het zelfde cijfer. Welk cijfer is dat?
C= cijfer huisnummer.
WAYPOINT 4: N 52 39.920 E 004 37.789 Strandopgang
VRAAG 4:
We zien hier een overwegend oranje bord van de gemeente Bergen met een aantal strandregels waar een streepje voor staat. Hoeveel strandregels met een streepje ervoor worden hier genoemd?
D= aantal strandregels met een streepje ervoor.
WAYPOINT 5: N 52 39.656 E 004 37.791 De Windroos
VRAAG 5:
We zien hier een knap stukje stratenmakerkunst in de vorm van een windroos. Midden in dit kunstwerk zit een gietijzeren putdeksel. Uit welke plaats komt de firma die deze putdeksel heeft gemaakt?
E= letterwaarde tweede letter.
WAYPOINT 6: N 52 39.628 E 004 37.780 Zeeaquarium Bergen aan Zee
VRAAG 6:
Bij de ingang van het Zeeaquarium rechts van de trap liggen op een muurtje een aantal botten van een walvis. Hoeveel botten liggen op dit muurtje? Helaas is een botje gestolen dus daarom zien we F+1 staan
F= aantal botten+1.
WAYPOINT 7: N 52 39.616 E 004 37.808 Kunstwerk op de rotonde
Het kunstwerk dat hier op de rotonde staat is gemaakt door de kunstenaar Nic Jonk. Nicolaas "Nic Jonk (Grootschermer, 11 juli 1928 – Alkmaar , 11 oktober 1994) was een Nederlands beeldend kunstenaar, vooral bekend geworden om zijn voluptueuze beelden van mythologische voorstellingen, vrouwen en dieren. Hij was ook actief als graficus, schilder en sieraadontwerper
VRAAG 7:
Hoe heet dit kunstwerk van de kunstenaar Nic Jonk?
G= Letterwaarde van de vijfde letter van het laatste woord.
TUSSENPUNT B: N 52 39.588 E 004 37.950
Omdat de oorspronkelijk geplande ingang van het park afgesloten is gaan we via dit alternatieve tussenpunt B het park in. Daar bezoeken we de 3 waypoints
WAYPOINT 8 N 52 39.559 E 004 37.860 Parnassiapark - Speeltuin
VRAAG 8:
We staan bij de glijbaan van de speelplaats we zien dat je via balkjes naar boven kunt klimmen. Aan de andere kant kun je op een andere manier naar boven klimmen, via een aantal gaten in een schuine houten wand. Hoeveel gaten zitten er in die schuine houten wand, de onderste plank met een stuk er uit niet meetellen?
H= aantal gaten in de schuine houten wand (zonder de onderste plank een met stuk er uit).
WAYPOINT 9: N 52 39.536 E 004 37.926 Parnassiapark - dierenboerderij
VRAAG 9:
Hoeveel regenpijpen zitten er aan het gebouwtje?
J= aantal regenpijpen.
WAYPOINT 10 N 52 39.573 E 004 37.944 Parnassiapark - Heemtuin
VRAAG 10:
Op het bord worden een tiental bij-vriendelijke planten in en om de Heemtuin genoemd. Op welke plaats staat de GROTE WEDERIK?
K= plaats in de top 10 van de GROTE WEDERIK.
TUSSENPUNT C N 52 39.638 E 004 37.970
We vervolgen de weg en gaan in de richting van het Vredeskerkje. We steken de weg over en komen bij een trap aan waar we naar beneden lopen.
WAYPOINT 11 N 52 39.689 E 004 37.971 Benzinepomp
Op weg naar de Vredeskerk komen we hier terecht bij een stukje geschiedenis uit de autobranche.
We zien hier een handbediende Gilbert & Barker benzinepomp die van ca 1920 tot 1950 dienst heeft gedaan bij de garage van hotel Prins Maurits.
VRAAG 11:
Wie zien hier een heel oude benzinepomp. Welk merk benzine kon je hier vroeger tanken?
L= letterwaard tweede letter min letterwaarde derde letter.
WAYPOINT 12 N 52 39.697 E 004 38.029 Vredeskerkje
VRAAG 12:
Op de torenspits zit een prachtige goudgekleurde windvaan. Wat beeld deze windvaan uit?
Maan: M= 9
Kruis: M= 5
Ster: M= 1
Haan: M= 7
Zeilschip: M= 3
Wimpel: M= 4
De cache
We hebben nu alle informatie verzameld en kunnen nu de plaats van de cache gaan bepalen.
HET EINDCOÖRDINAAT
Het eindcoördinaat van de cache is: N EB CG .DK(A-J) E (A-J)(M-F)A FH.(J-C)LM
Voor de cache moet wel even van de paden af gegaan worden.
VERGEET NIET HET BONUSWOORD OP TE SCHRIJVEN!!!!!
TUSSENPUNT D N 52 39.638 E 004 37.970 Terug naar de parkeerplaats
Na het vinden van de cache en het loggen lopen we via tussenpunt D terug naar de parkeerplaats. We passeren hier twee hekken met er tussen een fietspad en houden daarna rechts aan. We lopen in de richting van de parkeerplaats en passeren nog een derde hek
We hopen dat jullie veel plezier hebben beleefd aan deze multicache.
Willy+Francina