Starorzeczami nazywamy niewielkie zbiorniki wodne położone w dolinie rzecznej, trwale lub okresowo połączone z głównym korytem rzeki bądź całkowicie od niego oddzielne. Wyróżnia się dwie drogi do powstania starorzecza: naturalną oraz sztuczną, czyli będącą następstwem uregulowania rzeki przez człowieka. Naturalne rzeki charakteryzuje ich kręty bieg tworzący specyficzne pętle zwane meandrami (aby poznać dokładniejszy opis meandrów, znajdź skrytkę Meandry). Naturalnie starorzecze powstaje w momencie oddzielenia meandru rzeki od jej właściwego koryta. Tak powstały zbiornik wodny często przyjmuje kształt „sierpa” czy też „podkowy”. W podobny sposób formują się podobne, sztuczne elementy krajobrazu. Człowiek, prostując bieg rzeki, odcina jej liczne zapętlenia od głównego koryta, tworząc tym samym starorzecza (w celu poznania charakterystyki uregulowanej rzeki znajdź skrytkę Uregulowana).
Starorzecza, ze względu na swój charakter, sprzyjają występowaniu warunków środowiskowych odmiennych od tych panujących wcześniej w rzece. Przede wszystkim po oddzieleniu się od głównego koryta z wód przepływowych stają się wodami stojącymi o małej wymianie wody (sytuacje pod tym względem wyjątkowe stanowią wysokie zebrania wody, czyli powodzie). Zbiorniki te są więc miejscami występowania licznej roślinności wodnej i higrofilnej. Starorzecza to często płytkie akweny, które ulegają stosunkowo szybkiej sukcesji - zarastają roślinnością i z czasem zanikają. Powodzie poniekąd „odświeżają” takie zbiorniki, ponownie je pogłębiając poprzez wymywanie z nich części zgromadzonych tam osadów.
Tak powstałe zbiorniki wodne są ważnym siedliskiem dla różnych organizmów takich jak ryby czy plankton. Pełnią rolę bogatych żerowisk oraz miejsc wylęgania i dorastania organizmów wodnych, w szczególności ryb. Zapewniają również okresowe wzbogacanie rzeki w pokarm, który jest wynoszony przez wodę na przykład podczas powodzi.
Starorzecza, które możemy spotkać w dolinie rzeki Prosny, stanowią cenne obiekty przyrodnicze. Urozmaicają tamtejszy teren i wzbogacają go o dodatkowe siedliska, zwiększając tym samym różnorodność biologiczną tego obszaru. Są ważnym miejscem dla wielu organizmów, dla przykładu pełnią rolę tarliska wielu ryb. Co ważniejsze, stanowią zbiorniki retencyjne, które zatrzymują odpływ wody z okolicy i oczyszczają wodę doń dopływającą, redukując nadmiar pierwiastków biogennych. Zagrożeniem dla takich zbiorników jest użytkowanie ich jako wysypisk śmieci czy miejsc zrzucania nieczystości, a także celowe zasypywanie starorzeczy.
Źródła:
Dembowska E., Napiórowski P. 2012. Dlaczego warto chronić starorzecza? Kosmos 61: 341-349.