Wśród grzybów jadalnych objętych ochroną ścisłą można wymienić:
Borowik żółtobrązowy (Butyriboletus appendiculatus)
Nazywany/a też: borowik maślany, borowik przyczepkowy, grzyb królewski
Borowik żółtobrązowy to smaczny, rzadki i ginący w skali całej Europy grzyb spokrewniony z prawdziwymi borowikami i maślakami, w 2014 r. przeniesiony do osobnego rodzaju Butyriboletus, o charakterze idealnie pośrednim między maślakami a borowikami.
Borowik żółtobrązowy (b. przyczepkowy) zawiązuje owocniki od lipca do października-listopada.
Borowik żółtobrązowy pojawia się w lasach liściastych (buczynach i dąbrowach), rzadziej jedlinach na żyznych, zasobnych w wapń glebach, w miejscach o cieplejszym mikroklimacie. Podawano go z niemal całej Eurazji, Ameryki Północnej i Środkowej, nawet Australii.
Owocniki borowika żółtobrązowego mierzą od 5 do 15 cm wysokości i 6-15 cm średnicy kapelusza. Są jędrne i masywne, z kapeluszem początkowo lekko pilśniowatym, potem nagim, o skórce pękającej w suche dni i odsłaniającej złotawy miąższ. Wyrastają pojedynczo bądź w niewielkich grupach.
Pory kanciaste, małe, żółte, początkowo barwy cytrynowej, potem zyskują bardziej oliwkowy odcień. Po uszkodzeniu robią się seledynowe (błękitnozielone).
Rurki delikatnie błękitnieją natychmiast po uszkodzeniu.
Kapelusz z charakterystycznymi spękaniami, najpierw półkolisty, później spłaszczony i łukowaty w kształcie, w różnych odcieniach szarawego bądź czerwonego różu, potem brązu. Właśnie kontrastowemu zestawieniu żółci i brązu na starych kapeluszach zawdzięcza swoją polską nazwą gatunkową. Brzeg kapelusza wyraźnie podwinięty i ostry, ze skórką nieco wystająca poza rurki u młodych okazów.
Trzon ciut wygięty u nasady („korzeniasty”), u młodych owocników beczułkowy, potem walcowaty. U młodych okazów tego borowiska z delikatną, złocistą lub beżową siateczką najłatwiej dostrzegalną w górnej połowie nóżki, zanikającą wraz z wiekiem.
Miąższ borowika żółtobrązowego jędrny i zwarty u młodych owocników, u dojrzałych natomiast mięknie zyskując „maślaną” konsystencję. Kolor miąższu w kapeluszu jaśniejszy: białawy lub złotożółty, lekko niebieszczejący pod rurkami, w trzonie złocisty, a u podstawy nóżki czerwono lub różowobrązowy. Woń słaba, ale przyjemna. Smak też przyjemny. W kontakcie z kwasem siarkowym miąższ przebarwia się na ochrowo żółto, w kontakcie z ługiem potasowym blednie, polany wodorotlenkiem amonu robi się zielonożółty, a po zadaniu aniliny staje się czerwono-brązowy.
Wysyp zarodników brązowy z oliwkowym odcieniem. Spory delikatne, cienkościenne, o gładkiej powierzchni, wrzecionowato eliptyczne, o rozmiarach 11-15 x 4.5-5 µm.
Duża zmienność barwy kapelusza utrudnia odróżnienie od innych przedstawicieli rodzaju Butyriboletus, w Polsce od borowika górskiego. Początkujący lub pijani grzybiarze mylą go niekiedy z wieloma innymi borowikami, w tym trującymi w stanie surowym borowikiem ponurym (świniakiem, czarcim grzybem, poćcem Suillellus luridus) i borowikiem szatańskim (Rubroboletus satanas).
Borowik żółtobrązowy to smaczny grzyb jadalny, ale zasługuje na ochronę z uwagi na swą rzadkość w Polsce i całej Europie.
Zastosowanie borowika żółtobrązowego jak u jadalnych maślaków i borowików. Znakomicie smakuje z dziczyzną i wołowiną, w jajecznicy ze szczypiorkiem oraz jako samodzielne danie, zwłaszcza suszony lub marynowany.
Butyriboletus appendiculatus is an edible pored mushroom that grows under oaks and other broad leaved trees such as beech. It is commonly known as the butter bolete. It often grows in large colonies beneath the oak trees, and is frequently found cohabiting with old oaks in ancient woodland. It is relatively rare in Britain. Its stipe and pores are often bright yellow (hence its name of butter bolete) and its flesh stains bright blue when cut or bruised.
Fruit bodies of Butyriboletus appendiculatus have convex to flattened, brown to yellowish brown caps measuring 6–20 cm (2.4–7.9 in) in diameter. They have a dry to slightly sticky surface texture that may develop cracks with age. The mushroom has very firm yellowish flesh that may slowly change blue when cut or bruised. The pores on the cap undersurface are butter yellow, and may also bruise blue, although this is less likely in young specimens. The stipe is 5–15 cm (2–6 in) long by 2–6 cm (0.8–2.4 in) thick at the top near the attachment to the cap, and ranges from thicker at the base to equal throughout, to tapered at the bottom. It is also yellow, sometimes developing brownish to reddish stains, and may have fine reticulations near the top. The spore print is dark olive-brown. Individual spores are ellipsoidal to spindle-shaped, smooth, and measure 12–15 by 3.5–5 µm
The bolete is edible and considered choice by several sources, although some warn that certain individuals may have an allergic reaction to it. The earthy flavor of the mushrooms make them suitable for soups, sauces and stews. Cooked portions will often turn blue, then gray, then return to their original yellow color.
Butyriboletus appendiculatus is found in Europe and North America. Fruit bodies grow singly, scattered, or in groups under hardwood trees. In North America, it is more common in the Pacific Northwest region, where it often associates with live oak and tanoak.
Aby rozwiązać zagadkę należy skompletować układankę :
To solve the puzzle, you need to complete the puzzle:
Borowik żółtobrązowy (Butyriboletus appendiculatus)