Czubajka kania (Macrolepiota procera)
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Macrolepiota, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1772 Joannes Antonius Scopoli nadając mu nazwę Agaricus procerus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1948 Rolf Singer, przenosząc go do rodzaju Macrolepiota.
Nazwę polską podał Stanisław Chełchowski w 1898 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako bedłka wyniosła, bedłka wysoka, bedłka parasolowata, czubajka wyniosła, czubajka sowa, stroszka strzelista, stroszka cielista[3]. Nazwy regionalne: stroszka strzelista, parasolowiec, parasolnik, czubaj, czubak, gularka, gapa, sowa, drop, kania.
Kapelusz
W kształcie parasola o średnicy 10–30 cm z garbkiem na środku, z popękaną, łuszczącą się skórą. Za młodu jajowaty i zamknięty, potem stożkowaty, niskołukowaty, na koniec płaski i rozpostarty. U młodych kapelusz w całości jest brązowy, u starszych białawy z dużymi, brązowymi łuskami. Brzeg kapelusza postrzępiony, zazwyczaj biały.
Blaszki gęste, szerokie, niedochodzące do trzon. U starszych okazów mają ochrowy nalot.
Trzon
O długości 15–40 cm i grubości do 2 cm, walcowaty, zakończony u dołu bulwą o średnicy do 4 cm. Jest łatwy do wyłamania. Początkowo jest pełny i gąbczasty, na starszych owocnikach pusty w środku. Posiada ruchomy pierścień. Powyżej pierścienia skórka trzonu jest białawo-brązowa i gładka, poniżej występują ciemniejsze poprzeczne prążki
Miąższ
W kapeluszu miękki, w trzonie łykowaty. Jest biały, nie zmienia barwy po uszkodzeniu. Smak łagodny, przyjemny. Wydziela delikatny grzybowo-owocowy zapach
Wysyp zarodników
Biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 15–20 × 10–13 μm.
Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Korei, Japonii i na Nowej Zelandii.
Rośnie na brzegach lasów liściastych i iglastych, na polanach leśnych i zrębach, na łąkach, w parkach, na poboczach szos, na cmentarzach. Unika siedlisk kwaśnych i wilgotnych, rośnie najczęściej na glebach gliniastych i zasobnych w wapń. Owocniki wytwarza od lata do późnej jesieni.
Saprotrof. Grzyb jadalny, uważany za bardzo smaczny. Jadalne są kapelusze. Dzięki silnemu aromatowi często jest używany jako grzyb przyprawowy. Najczęściej kanie przyrządza się poprzez panierowanie w formie kotleta. Można też jeść smażone kapelusze z chlebem.
Czubajkę kanię łatwo uprawiać w ogrodzie. Preferuje miejsca słoneczne lub lekko zacienione i obniżenia terenu, w których zbiera się woda spływowa. Uprawia się ją na płytkiej pryzmie z odpadów drewnianych, trocin i liści, którą należy regularnie zasilać dodatkową biomasą, np. skoszoną trawą, gałęziami itp. Grzybnię zaszczepia się na pryzmie przy użyciu zarodników zebranych bezpośrednio z dojrzałych kapeluszy lub poprzez dolne części trzonu, zawierające fragmenty grzybni. Czubajka kania jest też przyjazna mrówkom i można w ten sam sposób zaszczepiać mrowiska gatunków z rodzaju Formica.
Przez niewprawnych grzybiarzy czubajka kania bywa mylona ze śmiertelnie trującym muchomorem zielonawym (sromotnikowym), głównie z jego białymi odmianami i z tego powodu przez wielu grzybiarzy nie jest zbierana. Notowane są przypadki poważnych zatruć muchomorem plamistym oraz grzybami z rodzaju czubajeczka, omyłkowo wziętymi za czubajkę. Podobny i trujący jest także sinoblaszek trujący Chlorophyllum molybdites. Gatunek ten pochodzi z Ameryki Północnej, dotąd w Polsce nie występował, ale pojawił się już w Europie i zaczyna się w niej rozprzestrzeniać
Macrolepiota procera, the parasol mushroom, is a basidiomycete fungus with a large, prominent fruiting body resembling a parasol. It is a fairly common species on well-drained soils. It is found solitary or in groups and fairy rings in pastures and occasionally in woodland. Globally, it is widespread in temperate regions.
The fungus was first described in 1772 by Italian naturalist Giovanni Antonio Scopoli, who named it Agaricus procerus.[2] Rolf Singer transferred it to the genus Macrolepiota in 1948.[3]
The height and cap diameter of a mature specimen may both reach 30 - 40 (50) cm. The stipe is relatively thin and reaches full height before the cap has expanded. The stipe is very fibrous in texture which renders it inedible. The surface is characteristically wrapped in a snakeskin-like pattern of scaly growths (therefore, known in some parts of Europe as the "snake's hat" or "snake's sponge"). The immature cap is compact and egg-shaped, with the cap margin around the stipe, sealing a chamber inside the cap. As it matures, the margin breaks off, leaving a fleshy, movable ring around the stipe. At full maturity, the cap is more or less flat, with a chocolate-brown umbo in the centre that is leathery to touch. Dark and cap-coloured flakes remain on the upper surface of the cap and can be removed easily. The gills are crowded, free, and white with a pale pink tinge sometimes present. The spore print is white. It has a pleasant nutty smell. When sliced, the white flesh may turn a pale pink.
Macrolepiota procera is a choice edible mushroom.[4][5] It is very sought-after and popular in Europe, due in part to its large size, seasonal frequency, and versatility in the kitchen. In the UK, it may be found from July through to November.
The parasol mushroom is difficult to mistake for any other, especially in regions like Europe where the poisonous look-alike Chlorophyllum molybdites is rare. The spores and lamellae of C. molybdites are notably greener in appearance.[5] Nevertheless, as with picking any fungus for consumption, caution should be exercised at all times.
Macrolepiota procera is also edible raw, though its close lookalikes in the genus Chlorophyllum are toxic raw.
These mushrooms are popularly sauteed in melted butter. In central and eastern European countries this mushroom is usually prepared similarly to a cutlet. It is usually run through egg and breadcrumbs and then fried in a pan with some oil or butter. A savory Slovak recipe is to bake caps stuffed with ground pork, oregano, and garlic. Italians and Austrians also serve the young, still spherical caps stuffed with seasoned minced beef, baked in the same manner as stuffed peppers.
Aby rozwiązać zagadkę należy skompletować układankę :
To solve the puzzle, you need to complete the puzzle:
Czubajka kania (Macrolepiota procera) kanie-w-lesie 1